Çmimi i naftës

Çmimi i naftës, në përgjithësi i referohet çmimit spot të një fuçie (159 litra) naftë bruto referuese - një çmim reference për blerësit dhe shitësit e naftës bruto si West Texas Intermediate (WTI), Brent Crude, Dubai Crude, OPEC Reference Basket, Tapis crude, Bonny Light, Urals oil, Isthmus dhe Western Canadian Select (WCS). Çmimet e naftës përcaktohen nga oferta dhe kërkesa globale, dhe jo nga niveli i prodhimit vendas të ndonjë vendi.

Para naftës, vaji i balenës përdorej në llamba, si lubrifikant etj. Ishte shumë i shtrenjtë. Në vitin 1804, çmimi i tij ishte 0.5 dollarë/galon ose 21 dollarë/fuçi, që është 575 dollarë për fuçi në dollarët e vitit 2025. Duke filluar nga vitet 1850, nafta zëvendësoi shpejt përdorimin e vajit të balenës.^[1]

Çmimi global i naftës bruto ishte relativisht i qëndrueshëm në shekullin e nëntëmbëdhjetë dhe fillimin e shekullit të njëzetë. Kjo ndryshoi në vitet 1970, me një rritje të konsiderueshme të çmimit të naftës në nivel global. Historikisht ka pasur një numër faktorësh strukturorë të çmimeve globale të naftës, duke përfshirë goditjet e furnizimit, kërkesës dhe magazinimit të naftës, si dhe goditjet në rritjen ekonomike globale që ndikojnë në çmimet e naftës. Ngjarjet e rëndësishme që nxorën luhatje të konsiderueshme të çmimeve përfshijnë embargon e naftës të OPEC-ut të vitit 1973 që synonte vendet që kishin mbështetur Izraelin gjatë Luftës së Yom Kippur-it, duke rezultuar në krizën e naftës të vitit 1973, Revolucionin Iranian në krizën e naftës të vitit 1979, krizën financiare të vitit 2008 dhe tepricën e naftës së viteve 2010 që çoi në "rënien më të madhe të çmimit të naftës në historinë moderne" në vitet 2014-2016. Rënia prej 70% e çmimeve globale të naftës ishte "një nga tre rëniet më të mëdha që nga Lufta e Dytë Botërore dhe më e gjata që nga kolapsi i vitit 1986 i nxitur nga furnizimi". Deri në vitin 2015, Shtetet e Bashkuara ishin bërë prodhuesi i tretë më i madh i naftës dhe rifilluan eksportimin e naftës pas heqjes së ndalimit të saj 40-vjeçar të eksportit.^[2][3]

• Nafta e papërpunuar

1. ↑ https://www.nber.org/system/files/chapters/c8284/c8284.pdf. {{cite web}}: Mungon ose është bosh |title= (Ndihmë!)
2. ↑ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". www.cia.gov (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 17 maj 2016. Marrë më 2025-08-31.
3. ↑ Berthelsen, Christian; Cook, Lynn (2014-06-24). "U.S. Ruling Loosens Four-Decade Ban On Oil Exports". Wall Street Journal (në anglishte amerikane). ISSN 0099-9660. Marrë më 2025-08-31.