Beteja e Kadeshit

Battle of Kadesh
Pjesë e the second Syrian campaign of Ramesses II
Depiction of Ramesses II slaying one enemy while trampling another, from a rock-cut relief at Abu Simbel
Data Year 5 III Shemu day 9 of Ramesses II May 1274 BC[1] Vendi Orontes River, near Kadesh (modern-day Lebanon–Syria border) Rezultati Inconclusive[2][3]
Ndërluftuesit
Egyptian Empire	Hittite Empire
Komandantët dhe udhëheqësit
Ramesses II	Muwatalli II Ḫattušili III Talmi-Sarruma of Aleppo
Fuqia
16,000 infantry[4] 2,000 chariots[5] 4,000 charioteers[4]	15,000[6]–40,000[7] infantry (not engaged) 2,500 chariots[7] 9,000–11,100 charioteers[8][9]
Viktimat dhe humbjet
Unknown (presumed heavy)[10]	Unknown (~2,000 chariots destroyed)[11]

Beteja e Kadeshit ishte një konflikt i madh ushtarak në fillim të shekullit XIII p.e.s., midis forcave sulmuese të Ramesses II të Perandorisë Egjiptiane dhe forcave mbrojtëse të Muwatalli II të Perandorisë Hitite.

Një vit më parë, Ramsezi II kishte pushtuar provincën fqinje të Amurru. Në lumin Orontes River, ushtritë u përballën me njëra-tjetrën pak më sipër nga Lake Homs dhe pranë fortesës së Kadesh, në zonën që sot ndodhet pranë kufirit ndërmjet Libanit dhe Sirisë

Beteja ndodhi në vitin e 5-të të sundimit të Ramsezit II, në ditën e 9-të të muajit III Shemu, e cila sipas kronologjisë standarde egjiptiane daton përgjithësisht në maj të vitit 1274 p.e.s. (sipas kronologjisë së lartë, data vendoset rreth 20 vjet më herët).

Kjo është beteja më e hershme e dokumentuar në histori për të cilën njihen hollësi mbi taktikat dhe formacionet ushtarake. Gjithashtu, besohet se ka qenë beteja më e madhe e zhvilluar ndonjëherë me përdorimin e qerreve luftarake, me një numër të përgjithshëm prej rreth 5 000–6 000 qerresh.

Pasi u tejkalua në manovrim, u zu në pritë dhe u rrethua nga forcat hitite, Ramesses II udhëhoqi personalisht një sulm përmes radhëve të armikut së bashku me gardën e tij personale. Ata arritën të çanin vijat hitite dhe të shmangnin kapjen ose vdekjen e faraonit.

Përfundimi i betejës konsiderohet përgjithësisht një barazim, pasi asnjëra palë nuk arriti një fitore vendimtare.

Pas dëbimit të Dinastisë së 15-të të Hyksosëve rreth vitit 1550 p.e.s., sundimtarët e New Kingdom of Egypt u bënë më agresivë në përpjekjet për të rivendosur kontrollin mbi kufijtë e shtetit të tyre.

Thutmose I, Thutmose III dhe djali i tij, bashkësundimtari Amenhotep II, zhvilluan beteja nga Megiddo deri në lumin Orontes River, duke u përfshirë edhe në konflikte për kontrollin e Kadeshit.

Shumë burime egjiptiane të periudhës rreth viteve 1400–1300 p.e.s. pasqyrojnë destabilizimin e përgjithshëm të Djahy, një rajon në Kanaanin jugor.

Gjatë sundimit të Thutmose IV dhe Amenhotep III, Egjipti vazhdoi të humbiste territore në Sirinë veriore në favor të Mitanni.

Gjatë fundit të Dinastisë së Tetëmbëdhjetë, Amarna letters tregojnë historinë e rënies së ndikimit egjiptian në këtë rajon. Egjiptianët shfaqën pak interes për këtë zonë deri pothuajse në fund të dinastisë.

Horemheb (vdekur më 1292 p.e.s.), sundimtari i fundit i kësaj dinastie, ndërmori fushata ushtarake në këtë rajon, duke filluar më në fund ta rikthente vëmendjen dhe interesin egjiptian drejt kësaj zone

Ky proces vazhdoi edhe gjatë Nineteenth Dynasty of Egypt. Ashtu si babai i tij, Ramesses I, edhe Seti I ishte një komandant ushtarak që synonte të rikthente Perandorinë Egjiptiane në fuqinë që kishte pasur gjatë kohës së faraonëve të Dinastisë së Tetëmbëdhjetë, gati një shekull më parë.

Mbishkrimet në muret e Karnak Temple Complex përshkruajnë me hollësi fushatat e tij në Kanaan dhe Sirinë e lashtë. Ai mori me vete rreth 20 000 ushtarë, ripushtoi postet egjiptiane të braktisura dhe vendosi garnizone në qytete të ndryshme.

Seti I arriti një paqe joformale me hititët, mori nën kontroll zonat bregdetare përgjatë Detit Mesdhe dhe vazhdoi fushatat në Kanaan. Një ekspeditë e dytë ushtarake çoi në pushtimin e Kadesh dhe të mbretërisë së Amurru.

Djali dhe trashëgimtari i tij, Ramesses II, mori pjesë në këto fushata së bashku me të atin. Burimet historike tregojnë se Ramsezi II bëri një porosi të madhe armësh një vit përpara ekspeditës që ai do të drejtonte kundër Kadeshit në vitin e pestë të sundimit të tij

Në një moment të caktuar, të dy rajonet mund të kenë rënë përsëri nën kontrollin hitit. Ajo që ndodhi saktësisht me Amurru mbetet objekt debati midis historianëve.

Hitiologu Trevor R. Bryce sugjeron se, megjithëse Amurru mund të ketë kaluar sërish nën kontrollin e drejtpërdrejtë hitit, është më e mundshme që ajo të ketë mbetur një shtet vasal i Perandorisë Hitite, duke ruajtur njëfarë autonomie, por duke njohur autoritetin e sundimtarëve hititë

Pararendësit e drejtpërdrejtë të Betejës së Kadeshit ishin fushatat e hershme të Ramesses II në Kanaan. Në vitin e katërt të sundimit të tij, ai marshoi drejt veriut, në Siri, për të rimarrë kontrollin e Amurru ose, sipas një interpretimi tjetër, për të testuar besnikërinë e shteteve të tij vasale dhe për të shqyrtuar terrenin për beteja të mundshme në të ardhmen.

Në pranverën e vitit të pestë të sundimit të tij, në maj të vitit 1274 p.e.s., Ramsezi II nisi një fushatë të re ushtarake nga kryeqyteti i tij, Pi-Ramesses (Qantiri i sotëm).

Ushtria egjiptiane kaloi përtej fortesës së Tjaru në rrugën ushtarake të Horusit dhe vazhdoi përgjatë bregdetit që të çonte drejt Gaza.

Rimarrja e Amurru ishte motivi i shpallur nga Muwatalli II për marshimin e tij drejt jugut me qëllim për t’u përballur me egjiptianët

Ramesses II udhëhoqi një ushtri të përbërë nga katër divizione ushtarake: Amun, Re, Set dhe divizioni Ptah, i cili me sa duket ishte formuar së fundmi

Ekzistonte gjithashtu një trupë ushtarake e dokumentuar dobët e quajtur nrrn (Ne'arin ose Nearin), të cilët mund të kenë qenë mercenarë kanaanitë në shërbim ushtarak ose ndoshta ushtarë egjiptianë. Ramesses II i kishte lënë ata në Amurru për të siguruar portin e Sumurit.

Kjo njësi do të luante më vonë një rol vendimtar në Betejën e Kadeshit.

Po aq e rëndësishme ishte edhe prania e trupave Sherden, të cilët luftonin në përbërje të ushtrisë egjiptiane. Ky është regjistrimi i parë historik që i përmend ata si mercenarë në shërbim të Egjiptit.

Sherdenët do të merrnin një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në historinë e Epokës së Vonë të Bronzit dhe përfundimisht do të shfaqeshin ndër të ashtuquajturit Popuj të Detit, të cilët shkatërruan dhe trazuan rajonet e Mesdheut lindor në fund të Epokës së Bronzit.

Në veprën Armies of the Pharaohs (Ushtritë e Faraonëve), historiani Nigel Healy vëren:  Nuk është e mundur të përcaktohet me saktësi madhësia e forcës së qerreve luftarake egjiptiane në Kadesh, megjithëse ajo nuk mund të ketë qenë më pak se 2 000 qerre, të shpërndara ndërmjet korpuseve Amun, Re, Ptah dhe Sutekh (Set), duke supozuar se secilit korpus i ishin caktuar afërsisht 500 qerre.

Kësaj shifre mund t’i shtohen edhe qerret e trupës Ne'arin, sepse nëse ata nuk ishin trupa vendase egjiptiane, numri i tyre ka të ngjarë të mos jetë formuar nga qerre të shkëputura prej korpuseve të ushtrisë.

Siç vëren historiani Nigel Healy në veprën Armies of the Pharaohs (Ushtritë e Faraonëve), numri i përgjithshëm i qerreve egjiptiane në Betejën e Kadeshit mund të ketë qenë edhe më i madh se 2 000, në varësi të përbërjes dhe madhësisë së forcës Ne'arin.

Nga ana hitite, mbreti Muwatalli II kishte mobilizuar disa nga aleatët e tij, ndër të cilët ishte edhe Rimisharrinaa, mbreti i Alepos.

Ramesses II ka lënë të regjistruar një listë të gjatë me 19 aleatë hititë që Muwatalli i solli në Kadesh. Kjo listë ka një rëndësi të veçantë për studiuesit e historisë hitite (hitiologët), sepse pasqyron shtrirjen dhe fuqinë e ndikimit të Perandorisë Hitite në atë periudhë.

Prania e kaq shumë mbretërive dhe shteteve aleate tregon se Muwatalli II ishte në gjendje të mobilizonte një koalicion të gjerë forcash nga rajone të ndryshme të Anadollit dhe Sirisë, duke dëshmuar pozitën e fortë politike dhe ushtarake që Perandoria Hitite gëzonte në prag të Betejës së Kadeshit

Muwatalli II i kishte vendosur trupat e tij pas qytetit të Kadeshit të Vjetër. Ndërkohë, Ramesses II u mashtrua nga dy nomadë të kapur, të cilët i thanë se ushtria hitite ndodhej ende larg, pranë Alepos.

Në të vërtetë, këta nomadë ishin spiunë hititë të dërguar me qëllim që ta mashtronin faraonin dhe ta bindnin se armiku ishte ende larg fushës së betejës. Ky informacion i rremë bëri që Ramsezi II të vazhdonte marshimin pa marrë masat e nevojshme paraprake, duke kontribuar në pozicionin e vështirë në të cilin u gjend ushtria egjiptiane në fillim të Betejës së Kadeshit.

Ramesses II urdhëroi forcat e tij të ngrinin kampin. Më pas, ai marshoi me nxitim drejt Kadesh, plotësisht i pavetëdijshëm për praninë e forcës së madhe armike që e priste në afërsi.

Për shkak të informacionit të rremë të dhënë nga spiunët hititë, Ramsezi besonte se ushtria e Muwatalli II ndodhej ende larg. Si rezultat, ai u afrua te Kadeshi pa e kuptuar se hititët ishin tashmë të pozicionuar për të nisur një sulm të befasishëm.

Ramesses II e përshkruan mbërritjen e tij në fushën e betejës në dy mbishkrimet kryesore që lidhen me Betejën e Kadeshit, të njohura si "Poema" (Poem) dhe "Buletini" (Bulletin):   (Nga “Poema”)

Tani, madhëria e tij kishte përgatitur këmbësorinë, trupat e qerreve luftarake dhe Sherdenët që kishte kapur në shërbim të tij... Në vitin e 5-të të sundimit, në ditën e 9-të të muajit të dytë të stinës së tretë, madhëria e tij kaloi fortesën e Siles [dhe hyri në Kanaan]... Këmbësoria e tij përparoi nëpër kalime të ngushta sikur të ishte duke udhëtuar në rrugët e Egjiptit. Pas disa ditësh marshimi, madhëria e tij arriti në Ramses-Meri-Amon, qyteti që ndodhet në Luginën e Kedrit.

Madhëria e tij vazhdoi marshimin drejt veriut. Kur arriti te vargmalet e Kadeshit, ai vazhdoi përpara... dhe kaloi vendkalimin e lumit Oront me divizionin e parë të Amonit, të quajtur “Ai i Jep Fitoren User-Maat-Re Setep-en-Re”. Më pas mbërriti në qytetin e Kadeshit.

Divizioni i Amonit po marshonte pas tij; divizioni i Re-së po kalonte lumin në një rajon në jug të qytetit Shabtuna, rreth një iter larg vendit ku ndodhej madhëria e tij; divizioni i Ptahut ndodhej në jug të qytetit Arnaim; ndërsa divizioni i Setit po marshonte përgjatë rrugës.

Madhëria e tij kishte vendosur vijat e para të betejës të të gjithë komandantëve të ushtrisë së tij, ndërsa ata ndodheshin ende në bregdet, në tokën e Amurrut.

(Nga “Buletini”)

Në vitin e 5-të të sundimit, në ditën e 9-të të muajit të tretë të stinës së tretë, nën madhërinë e Ramsezit II... sundimtari marshoi drejt veriut dhe mbërriti në një zonë në jug të qytetit Shabtuna.

Ndërsa Ramesses II dhe pararojat e ushtrisë egjiptiane ndodheshin rreth 11 kilometra në jug të Kadesh, pranë Shabtunës, ai takoi dy nomadë Shasu. Ata i thanë se mbreti hitit ndodhej “në tokën e Alepos, në veri të Tunipit”, rreth 200 kilometra larg, dhe se ishte “shumë i frikësuar nga Faraoni, jetë, begati dhe shëndet (L.P.H.), për të zbritur në jug”.

Sipas burimeve egjiptiane, ky ishte një informacion i rremë i përhapur me urdhër të hititëve, me qëllim që të pengohej ushtria e faraonit të përgatitej për betejë kundër armikut të Hatitit.

Më vonë, një zbulues egjiptian mbërriti në kamp duke sjellë dy të burgosur hititë. Gjatë marrjes në pyetje, këta të burgosur zbuluan se e gjithë ushtria hitite dhe vetë Muwatalli II ndodheshin në të vërtetë shumë pranë.

Ky zbulim tregoi se Ramsezi II ishte mashtruar nga spiunët Shasu dhe se ushtria egjiptiane ishte afruar pranë armikut pa qenë e përgatitur për një përballje të menjëhershme. Situata e vendosi faraonin dhe divizionin e tij në një pozitë jashtëzakonisht të rrezikshme, duke krijuar kushtet për sulmin e befasishëm hitit që pasoi: Kur ata u sollën përpara faraonit, Madhëria e Tij i pyeti: — “Kush jeni ju?”

Ata u përgjigjën:

— “Ne i përkasim mbretit të Hatitit. Ai na ka dërguar për të spiunuar mbi ju.”

Pastaj Madhëria e Tij u tha:

— “Ku ndodhet ai, armiku nga Hati? Unë kam dëgjuar se ai ndodhet në tokën e Alepos.”

Ata nga Tunipi iu përgjigjën Madhërisë së Tij:

— “Ja, mbreti i Hatitit ka mbërritur tashmë, së bashku me shumë vende që e mbështesin atë. Ata janë të armatosur me këmbësorinë dhe qerret e tyre luftarake. Armët e luftës i kanë gati për përdorim. Ata janë më të shumtë se kokrrat e rërës në breg të detit. Ja ku qëndrojnë, të pajisur dhe të gatshëm për betejë, pas qytetit të vjetër të Kadeshit.”

Ky rrëfim tregon momentin kur Ramesses II kuptoi se ishte mashtruar nga spiunët hititë. Në vend që të ndodhej larg, siç i ishte thënë fillimisht, ushtria e Muwatalli II ishte tashmë pranë dhe e përgatitur për luftë, e fshehur pas Kadesh. Ky zbulim e vendosi ushtrinë egjiptiane përballë një kërcënimi të menjëhershëm dhe të papritur 

Pas kësaj, Ramesses II thirri princat dhe komandantët e tij në një mbledhje për të diskutuar gabimin e guvernatorëve dhe zyrtarëve të tij, të cilët nuk e kishin informuar saktë për pozicionin e Muwatalli II dhe të ushtrisë hitite.

Sipas rrëfimeve egjiptiane, faraoni ishte i zemëruar që zyrtarët e tij të inteligjencës dhe komandantët përgjegjës nuk kishin zbuluar vendndodhjen e vërtetë të armikut. Ky dështim në mbledhjen dhe verifikimin e informacionit bëri që ushtria egjiptiane të binte në kurthin e ngritur nga hititët dhe të gjendej në një situatë të rrezikshme pranë Kadesh.

1. ↑ Lorna Oakes, Pyramids, Temples & Tombs of Ancient Egypt: An Illustrated Atlas of the Land of the Pharaohs, Hermes House: 2003, p. 142.
2. ↑ Gabim citimi: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura "grimal256"
3. ↑ Gabim citimi: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura "HC080514-rpt"
4. 1 2 M. Healy, Qadesh 1300 BC: Clash of the warrior kings, 32
5. ↑ M. Healy, Qadesh 1300 BC: Clash of the warrior kings, 39
6. ↑ Richard Holmes, Battlefield. Decisive Conflicts in History, 2006
7. 1 2 M. Healy, Qadesh 1300 BC: Clash of the warrior kings, 22
8. ↑ M. Healy, Qadesh 1300 BC: Clash of the warrior kings, 21
9. ↑ "Battle of Kadesh: Clash of the Chariot Armies". 10 janar 2019. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
10. ↑ "Battle of Kadesh". 31 korrik 2006. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
11. ↑ Siggurdsson, Battle of Kadesh: Ramesses II, Egyptians fight Hittites to draw May 12th, 2016.