Dioqeza e Lezhës

Dioqeza e Lezhës

Katedralja e Shën Nikollës në Lezhë
Emri latin	Dioecesis Alexiensis
Lloji	Dioqezë
Kisha	Kisha Katolike në Shqipëri
Riti	Romak (latin)
Provinca kishtare	Shkodër–Pult
Themeluar	rreth vitit 1400[1]
Selia	Lezhë
Katedralja	Katedralja e Shën Nikollës
Ipeshkvi	Ottavio Vitale, R.C.J.[1]
Sipërfaqja	300 km2[1]
Popullsia	139.200[1]
Katolikë	88.830 (63,8%)[1]
Famulli	12[1]
Meshtarë	21[1]
Dioqezanë	15[1]
Rregulltarë	6[1]
Motra rregulltare	42[1]
Seminaristë	13[1]
Të dhënat statistikore	31 dhjetor 2022[1]
Harta
Harta e dioqezës së Lezhës

Dioqeza e Lezhës (latinisht: Dioecesis Alexiensis) është një dioqezë e Kishës Katolike në Shqipëri dhe seli sufragane e Arqidioqezës së Shkodër–Pultit. Selia ipeshkvnore ndodhet në Lezhë, ku gjendet Katedralja e Shën Nikollës.^[1][2]

Ipeshkvi i dioqezës është Ottavio Vitale, R.C.J. Të dhënat më të fundit të publikuara i japin dioqezës 88.830 katolikë mbi 139.200 banorë, një sipërfaqe prej 300 km² dhe 12 famulli.^[1][2]

Dioqeza shtrihet në pjesën veriore të Shqipërisë. Qendra e saj është Lezha, ndërsa kisha katedrale është Katedralja e Shën Nikollës.^[1][2]

Në statistikat më të fundit numërohen 21 meshtarë, prej tyre 15 dioqezanë dhe 6 rregulltarë; po ashtu shërbejnë 6 vëllezër rregulltarë, 42 motra rregulltare dhe 13 seminaristë.^[1]

Origjina e dioqezës është e pasigurt. Tradita ia atribuon kësaj selie ipeshkvin Valens, pjesëmarrës në Koncilin e Sardikës rreth vitit 344, por Daniele Farlati e lidh atë me një seli tjetër në Dacia Ripensis.^[3] Më i mundshëm konsiderohet ipeshkvi Gjon, episcopus Lissiensis, i cili pas sulmeve sllave u emërua nga Papa Gregori I në Squillace.^[4]

Gërmimet arkeologjike në Lezhë kanë nxjerrë në dritë gjurmë të rëndësishme paleokristiane, ndër to mjedise termale të shndërruara në bazilikë në gjysmën e parë të shekullit V, mbetje të kishës së Shën Gjergjit dhe struktura protobizantine nën kishën e Shën Nikollës. Burimet përmendin edhe kultin e Shën Menës.^[4]

Në periudhën bizantine dioqeza përmendet në Notitiae Episcopatuum të Patriarkanës së Kostandinopojës, nga fillimi i shekullit IX deri në shekullin XII, si sufragane e Durrësit.^[5]

Vetëm në shekullin XIV, pas dobësimit të pranisë bizantine dhe fillimit të sundimit venedikas, selia u ripërtëri dhe rifilloi vijimësia e rregullt e ipeshkvijve latinë; ipeshkvi i parë i dokumentuar i kësaj faze është Jakobi, në vitin 1357.^[6][7][8]

Në vitin 1453 nisi ndërtimi i kishës së Shën Nikollës, e lidhur më vonë edhe me memorialin e Gjergj Kastriotit Skënderbeu.^[4]

Nga fundi i shekullit XV rajoni ra nën sundimin osman. Kjo solli tkurrje të strukturave kishtare, zhvendosjen e rezidencës ipeshkvnore në Kallmet dhe vështirësi të vazhdueshme për qëndrimin e ipeshkvijve në seli. Në këtë periudhë prania françeskane mbeti veçanërisht e rëndësishme për jetën fetare të dioqezës.^[4]

Dioqeza mbeti sufragane e Tivarit deri më 1886, kur kaloi në provincën kishtare të Shkodrës. Më 25 dhjetor 1888 ajo i dha një pjesë të territorit të vet abacisë territoriale të Shën Llezhdrit të Oroshit.^[9][1]

Gjatë periudhës së ateizmit shtetëror në Shqipëri, dioqeza mbeti pa ipeshkëv nga viti 1948 deri më 2005. Në vitin 1948 ipeshkvi Frano Gjini u ekzekutua dhe më 5 nëntor 2016 u shpall i lumi mes martirëve shqiptarë.^[10][1]

Më 28 tetor 2007 kardinali Giovanni Battista Re shuguroi katedralen e re të Shën Nikollës në Lezhë, duke rikthyer kushtimin tradicional të selisë.^[11]

Për shekujt XIII dhe XIV, Eubel shënon dy seri ipeshkvijsh të lidhur me këtë seli, një për Alexiensis dhe një për Lissaniensis, Lisiensis ose Lixiensis; lista e mëposhtme ndjek serinë e parë.^[7][8]

• Valens ? † (i përmendur rreth vitit 344)
• Gjon † (? – 592, emëruar ipeshkëv i Squillace)
• Jakobi † (7 janar 1357 – ?)
• Dionizi †
• Domenico Progoni † (21 nëntor 1369 – pas vitit 1372)
• Gregorio da Venezia, O.P. ? † (i përmendur më 1385)
• Pietro †
• Francesco di Pietro, O.Cist. † (7 shtator 1394 – pas qershorit 1395, dorëhequr)
• Andrea de Rhegino, O.P. ? † (? – 6 tetor 1397, vdekur)
• Nicola di Albania, O.P. ? † (6 korrik 1410 – ?)
• Andrea Sume † (5 tetor 1405 – 10 maj 1426, emëruar ipeshkëv i Albanisë)
• Pietro Sarda, O.F.M. † (27 nëntor 1427 – pas vitit 1438, vdekur)
• Pietro Domgion † (5 shtator 1459 – ?, vdekur)
• Vito Jonyma † (28 janar 1474 – ?, vdekur)
• Pietro Malcasi † (27 korrik 1478 – ?)
• Pietro † (12 shtator 1485 – ?)
• Francesco Conti, O.P. † (15 korrik 1504 – ?, vdekur)
• Giorgio Negri † (23 shkurt 1509 – rreth vitit 1512, vdekur)
• Michele di Natera, O.P. † (9 maj 1513 – 1513, vdekur)
• Nicola Dabri † (26 dhjetor 1513 – ?, vdekur)
• Nicola Modulo † (17 qershor 1517 – ?, vdekur)
• Pedro Gil, O.S.Jo.Hier. † (1518 ? – 1518, vdekur)
• Bernardino (Giovanni) Gionema, O.F.M. † (17 maj 1518 – ?, vdekur)
• Fernando de Rosas, O. de M. † (19 nëntor 1519 – ?)
• Nicola Naule † (? – rreth vitit 1525, vdekur)
• Gionj Stymaj † (19 nëntor 1525 – ?)
• Antonio de Nigris † (24 maj 1529 – 8 nëntor 1535, dorëhequr)
• Guillaume de Furby, O.Carm. † (8 nëntor 1535 – pas vitit 1556, vdekur)
• Nicolas Gérin, O.Cist. † (23 mars 1558 – rreth vitit 1559, vdekur)
• Antonio de Nigris † (rreth vitit 1559 – ?, për herë të dytë)
• Giovanni Crassinga † (29 qershor 1560 – 1575, dorëhequr)
• Teodoro Calumpsi † (26 tetor 1575 – rreth vitit 1578, vdekur)
• Marino Braiano, O.F.M. † (15 tetor 1578 – ?, dorëhequr)
• Innocenzo Stoicino, O.S.B. † (12 gusht 1596 – 25 tetor 1620, vdekur)
• Benedetto Orsini, O.F.M. † (21 qershor 1621 – rreth vitit 1654, vdekur)
• Giorgio Vladagni † (6 mars 1656 – dhjetor 1689, vdekur)
• Nicola Vladagni † (15 tetor 1692 – pas vitit 1705)
• Giovanni Galata † (15 nëntor 1728 – 26 janar 1739, emëruar ipeshkëv i Durrësit)
• Simone Negri † (23 shkurt 1739 – para 13 majit 1748, vdekur)
• Paolo Campsi † (16 shtator 1748 – para 11 gushtit 1750, vdekur)
• Antonio de Alessio, O.F.M.Obs. † (16 nëntor 1750 – 15 gusht 1765, vdekur)
• Giorgio Giunchi † (9 dhjetor 1765 – 24 korrik 1786, emëruar kryeipeshkëv i Tivarit)
• Michele Criesesi † (24 korrik 1786 – 2 shkurt 1797, vdekur)
• Nicola Malci † (24 korrik 1797 – 12 tetor 1825, vdekur)
• Gabriele Barissich Bosniese, O.F.M.Obs. † (19 shtator 1826 – 3 janar 1841, vdekur)
• Giovanni Topić, O.F.M.Obs. † (12 janar 1842 – 27 shtator 1853, emëruar ipeshkëv i Shkodrës)
• Luigi Ciurcia, O.F.M.Obs. † (27 shtator 1853 – 4 qershor 1858, emëruar ipeshkëv koadjutor i Shkodrës)
• Paolo Dodmassei † (2 maj 1858 – 27 shtator 1868, vdekur)
• Franciszek Malczyński † (24 maj 1870 – 21 prill 1908, vdekur)
• Leonardo Stephano Deda, O.F.M. † (21 prill 1908 – 8 tetor 1910, vdekur)
• Luigj Bumçi † (18 shtator 1911 – 1 shtator 1943, dorëhequr)
• Seli e zbrazët (1943–1946)
• I lumi Frano Gjini † (4 janar 1946 – 11 mars 1948, vdekur)
• Seli e zbrazët (1948–2005)
• Ottavio Vitale, R.C.J. (nga 23 nëntori 2005)^[1][2]

^[1]

• Kisha Katolike në Shqipëri
• Lista e dioqezave katolike në Shqipëri
• Katedralja e Shën Nikollës, Lezhë
• Kisha e Shën Nikollës (Lezhë)

• The Catholic Encyclopedia, New York, 1913, zëri "Alessio".
• Peter Bartl, Albania sacra: Diözese Alessio, Wiesbaden, 2007.
• Peter Bartl, Die Kirchenzustände im türkischen Albanien. Ein geistlicher Visitationsbericht über die Diözese Alessio aus dem Jahre 1753.
• Gezim Hoxha, "Sguardo storico sulla diffusione del cristianesimo e sulla situazione ecclesiastica della diocesi di Lezha lungo i secoli", Studia Albanica, XXXIX, 2006, fq. 63–78.
• Pius Bonifacius Gams, Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Leipzig, 1931, fq. 392–393.
• Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vëll. I–II.
• P. Richard, "Alessio", në Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques, vëll. XII, Paris, 1953, fq. 151–153.
• Daniele Farlati; Jacopo Coleti, Illyricum sacrum, vëll. VII, Venecia, 1817, fq. 384–394.
• Ludovicus de Thallóczy; Constantinus Jireček; Emilianus de Sufflay, Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, vëll. I–II, Vindobonae, 1913–1918.

• Diocese of Lezhë te Catholic-Hierarchy
• Diocese of Lezhë te GCatholic

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 "Diocese of Lezhë, Albania". GCatholic (në anglisht). Marrë më 2026-04-20.
2. 1 2 3 4 "Diocese of Lezhë". Catholic-Hierarchy (në anglisht). Marrë më 2026-04-20.
3. ↑ Daniele Farlati, Illyricum sacrum, vëll. VII, Venecia, 1817, fq. 611–612.
4. 1 2 3 4 Gezim Hoxha, "Sguardo storico sulla diffusione del cristianesimo e sulla situazione ecclesiastica della diocesi di Lezha lungo i secoli", Studia Albanica, XXXIX, 2006, fq. 63–78.
5. ↑ Jean Darrouzès, Notitiae episcopatuum Ecclesiae Constantinopolitanae. Texte critique, introduction et notes, Paris, 1981, fq. 490.
6. ↑ Ludovicus de Thallóczy, Constantinus Jireček, Emilianus de Sufflay, Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, vëll. II, Vindobonae, 1918, fq. 254.
7. 1 2 Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vëll. I, Monasterii, 1913, fq. 309, 543.
8. 1 2 Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vëll. II, Monasterii, 1914, fq. 179, 284.
9. ↑ Annuaire pontifical catholique, Paris, 1917, fq. 396–397.
10. ↑ "Martiri Albanesi (†1945-1974)". Dicastero delle Cause dei Santi (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
11. ↑ "Celebrazione eucaristica in occasione del rito di consacrazione della nuova cattedrale di Lezhë in Albania". Santa Sede (në italisht). Marrë më 2026-04-20.