Folklori gjerman
Folklori gjerman është tradita folklorike që është zhvilluar në Gjermani gjatë një periudhe shumë shekullore. Duke qenë se Gjermania ishte e ndarë në shumë shtete dhe principata për pjesën më të madhe të historisë së saj, ky term mund t’i referohet si folklorit të Gjermanisë në kuptimin e ngushtë, ashtu edhe folklorit të të gjitha vendeve gjermanishtfolëse. Ky përkufizim më i gjerë përfshin gjithashtu folklorin e Austrisë dhe Lihtenshtajnit, si edhe të pjesëve gjermanishtfolëse të Zvicrës, Luksemburgut, Belgjikës dhe Italisë.
Karakteristikat
Folklori gjerman ndan shumë tipare të përbashkëta me folklorin nordik dhe folklorin anglez, për shkak të origjinës së tyre në mitologjinë e përbashkët gjermanike. Ai pasqyron një përzierje të ngjashme ndikimesh: një panteon hyjnish dhe qenie të tjera para të krishterimit, të krahasueshme me ato të mitologjisë nordike; personazhe magjike (ndonjëherë me prejardhje të dallueshme para të krishterimit) të lidhura me festat e krishtera, si edhe tregime të ndryshme rajonale rreth personazheve karakteristike.
Ashtu si në Skandinavi, pasi besimi në perënditë e lashta u zhduk, mbetje të mitologjisë vazhduan të mbijetonin në folklor. Midis tyre përfshihen:
- Klagmuhme, një shpirt vajtues i ngjashëm me banshee-n.
- Ndërrimtarët e foshnjave (changelings), qenie mbinatyrore që zëvendësojnë fshehurazi foshnjat njerëzore.
- Doppelgänger, një qenie mbinatyrore që paraqitet me pamje krejtësisht të njëjtë me një person të caktuar.
- Xhuxhët, si Fenixmännlein dhe Ork, si edhe mbretërit e tyre Mbreti Goldemar dhe Mbreti Laurin.
- Elfët dhe sundimtari i tyre, Erlking.
- Shpirtrat e fushave, si Feldgeister.
- Fantazmat dhe të pavdekurit, si Feuermann, Hemann, Nachzehrer, Uhaml, Will-o'-the-wisp (drita endacake) dhe Wiedergänger.
- Shpirtrat e shtëpisë, si Kobold (me variante si Bieresel, Gütel, Heinzelmännchen, Hinzelmann, Hödekin, Jack o' the bowl, Nis Puk dhe Petermännchen), si edhe Drak dhe Klabautermann, i cili besohet se banon në anije.
- Shpirtrat e maleve, si Rübezahl, dhe shpirtrat e minierave, si Bergmönch.
- Qenie që shkaktojnë makthe, si Alp, Mare dhe Drude.
- Shpirtra që torturojnë ose frikësojnë njerëzit, si Aufhocker, Bogeyman (përbindëshi që përdoret për të trembur fëmijët) dhe Poltergeist.
- Shpirtrat e ujërave, si Nixies, ndër ta Lorelei, sirena e lumit Rajna, dhe Vashat e Rajnës (Rhinemaidens).
- Shpirtrat femërorë të bardhë, si Weiße Frauen dhe Witte Wiwer.
- Gjuetia e Egër (Wild Hunt), me gjuetarët e saj legjendarë (Ewiger Jäger, Türst), gjuetaret (Frau Holle, Perchta dhe Gjyshja e Djallit) dhe pjesëmarrës si Treuer Eckart dhe Heimchen.
- Shpirtrat e pyjeve, si Moss People (Populli i Myshkut) dhe matriarkja e tyre Buschgroßmutter, si edhe Fänggen, Schrat dhe Njeriu i Egër (Wild Man).
Në folklorin gjerman gjenden gjithashtu kafshë mitike, si Bahkauv, Beerwolf, Elwetritsch, Erdhenne, Lindworm, Nachtkrapp, Rasselbock, Schießschlange, Tatzelwurm dhe Wolpertinger; si edhe bimë mitike, si Alraune (mandragora) dhe Irrwurz.
Folklori popullor përfshin edhe figura të njohura si: Krampus, Belsnickel, Knecht Ruprecht, shoqëruesi i ashpër i Babagjyshit të Krishtlindjes, Lutzelfrau, një shtrigë e festës së Yule që duhet qetësuar me dhurata të vogla, Christkind (Fëmija Krisht), Osterhase (Lepuri i Pashkëve – pararendësi i Lepurit modern të Pashkëve), Walpurgisnacht, një festë pranverore me origjinë në zakonet pagane.
Folklori i personazheve përfshin tregime si: Flautisti i Hamelinit (Pied Piper of Hamelin), Kumbari Vdekje (Godfather Death), heroi dinak Till Eulenspiegel, Muzikantët e Bremenit, dhe Fausti.
Historia
Dokumentimi dhe ruajtja e folklorit në shtetet që u bashkuan zyrtarisht në Gjermani në vitin 1871 filloi të nxitej gjatë shekujve XVIII dhe XIX.
Qysh në vitin 1851, shkrimtari Bernhard Baader botoi një përmbledhje kërkimesh folklorike të mbledhura përmes traditës gojore, me titull Volkssagen aus dem Lande Baden und den angrenzenden Gegenden ("Legjenda popullore nga Badeni dhe krahinat fqinje"). Një tjetër mbledhës i hershëm ishte autori sakson Johann Karl August Musäus (1735–1787).
Studimi i folklorit u nxit më tej nga poeti dhe filozofi prusian Johann Gottfried von Herder. Besimi i tij se folklori luante një rol thelbësor në nacionalizmin etnik – pra, se duhej të ekzistonte një folklor i Gjermanisë si komb, e jo vetëm i popujve të shpërndarë gjermanishtfolës – frymëzoi Vëllezërit Grimm, Goethen dhe shumë autorë të tjerë.
Për shembull, elemente folklorike si Vashat e Rajnës (Rhinemaidens) dhe përralla e Vëllezërve Grimm Historia e një djali që doli në botë për të mësuar çfarë është frika (The Story of a Boy Who Went Forth to Learn Fear) u bënë pjesë e materialit burimor për ciklin operistik Der Ring des Nibelungen të Richard Wagnerit.
Edhe disa nga veprat e Washington Irving, veçanërisht Rip van Winkle dhe The Legend of Sleepy Hollow, mbështeten në përralla popullore gjermane.
Brenda Gjermanisë, aspekti nacionalist i folklorit u theksua edhe më shumë gjatë periudhës së Regjimit Nacional-Socialist (Nazist). Studiuesi James R. Dow ka shkruar se, nën nacional-socializëm, folklori u shndërrua në një instrument propagande për politika antidemokratike, antisocialiste dhe thellësisht çnjerëzore.
Studimet folklorike (Volkskunde) u përdorën si mjet politik për të gjetur zakone tradicionale që mbështesnin idenë e një vazhdimësie historike me kulturën gjermanike. Gjithashtu u vu theks mbi tregime folklorike antisemite, si legjenda e shpifjes së gjakut (blood libel).
Shiko edhe
- Folklor gjerman