Gaius Marius
Gaius Marius | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Ana e pasme e një denari nga 101 p.e.s., që shfaq Marin si triumfator në një karrocë, me të birin para tij | |||||||||||||||
| Lindi | rr. 157 BC Kerete, Itali | ||||||||||||||
| Vdiq | 13 janar 86 p.e.s. (70–71 vjeç) | ||||||||||||||
| Titulli |
| ||||||||||||||
| Bashkëshorti/ja | Julia (tezja e Jul Cezarit) | ||||||||||||||
| Fëmijë | Gaius Marius i Riu | ||||||||||||||
| Shërbimi ushtarak | |||||||||||||||
| Çmime | 2 triumfe romake | ||||||||||||||
| Luftërat |
| ||||||||||||||
Kaj Mari (latinisht: Gaius Marius; rreth 157 p.e.s.– 13 janar 86 p.e.s.) ishte një gjeneral dhe shtetar romak. Mari mbajti postin e konsullit shtatë herë, më shumë se çdo romak tjetër në periudhën republikane. I rritur nga një familje pronarësh të vegjël në një fshat të quajtur Kerete në rrethin e Arpinumit, Mari fitoi përvojën e tij të parë ushtarake duke shërbyer nën Skipio Emilianin në Rrethimin e Numantias në vitin 134 p.e.s. Ai fitoi zgjedhjet si tribun i plebejve në vitin 119 p.e.s. dhe miratoi një ligj që kufizonte ndërhyrjen aristokratike në zgjedhje. Mezi u zgjodh pretor në vitin 115 p.e.s, dhe më pas u bë guvernator i Spanjës së Përtejme, ku bëri fushatë kundër banditëve.
Mari arriti konsullatën e tij të parë në vitin 107 p.e.s. dhe u bë komandant i forcave romake në Numidi, ku i dha fund Luftës Jugurtine. Deri në vitin 105 Roma u përball me një pushtim nga kimbrit dhe teutonët, dhe Kuvendi i Centurionëve zgjodhi Marin konsull për herë të dytë për t'u përballur me këtë kërcënim të ri. Mari ishte konsull çdo vit nga viti 104 deri në vitin 100 p.e.s., duke mundur teutonët në Aquae Sextiae dhe kimbrit në Vercellae. Mari pësoi pengesa politike gjatë konsullatës së tij të gjashtë në vitin 100 p.e.s. dhe më pas u tërhoq nga jeta aktive publike.
Republika Romake hyri në një periudhë krize me shpërthimin e Luftës Sociale në vitin 91 p.e.s., në të cilën Mari mbajti një komandë me sukses të kufizuar. Ai u përfshi në një konflikt me gjeneralin romak Sulla, gjë që rezultoi në dëbimin e tij në Afrikë në vitin 88 p.e.s. Mari u kthye në Itali nga Kartagjena gjatë Luftës së Oktavit, pushtoi Romën dhe kreu një spastrim të kundërshtarëve politikë, pas së cilës u zgjodh konsull për herë të shtatë. Ai vdiq brenda disa javësh pasi mori këtë post të shtatë konsulli në vitin 86 p.e.s..
Në shekullin e 19-të,[2] Marit iu atribua reforma Mariane, duke përfshirë kalimin nga rekrutimet e milicisë në një ushtri profesionale, modifikimet në pilum (një lloj shtize) dhe ndryshimet në strukturën logjistike të ushtrisë romake. Historianët e shekullit të 21-të në përgjithësi e karakterizojnë këtë atribuim si "një konstrukt të studimeve moderne".[3]
Referimet
- ↑ Evans 2008, ff. 65–69, indicating prorogation pro consule.
- ↑ Faszcza 2021, ff. 14–15, 17.
- ↑ Taylor 2019