Garrafë
Garrafë
Caraffa di Catanzaro | |
|---|---|
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Kalabria |
| Provinca | Katanxaro |
| Qeverisja | |
| • Kryetar i Bashkisë | Antonio Giuseppe Sciumbata |
| Sipërfaqja | |
• Total | 25.05 km2 (9.67 sq mi) |
| Lartësia | 358 m (1,175 ft) |
| Emërtimi i banorëve | garrafjot/e |
Caraffa di Catanzaro (Garrafë në arbërisht[1]) është një komunë italiane e provincës së Katanxaros në Kalabria. Është një qytezë me gjuhë dhe kulturë arbëreshe, e themeluar rreth shekullit XV nga refugjatë shqiptarë pas pushtimit osman të Ballkanit.
Gjeografia fizike
Ndodhet te hyrja e qytetit të Katanxaros, dhe pjesa e poshtme e qendrës historike strehon një zonë industriale që në vitet e fundit ka njohur një zhvillim të fortë.
Në ditët e kthjellëta, nga pika më e lartë e fshatit, mund të admirohen njëkohësisht deti Jon dhe deti Tirren.
Historia
.jpg)
Sipas Domenico Zangari-t, autor i Le colonie italo albanesi di Calabria, shqiptarët mbërritën në Caraffa rreth vitit 1550, dhe vinin nga vendbanimi i Arenoso-s (ose edhe Santa Barbara), ku ishin vendosur rreth vitit 1467, kohë kur kishin mbërritur në Mbretërinë e Napolit.[2]
Në 1466, pak para mbërritjes së shqiptarëve, territori i Tiriolo-s, ku do të ngriheshin disa katunde shqiptare, mes të cilëve ato të Arenoso-s dhe të Usito-s, i përkiste pronës mbretërore. Në 1481, mbreti Ferdinando I i Aragonës shiti territorin e Tiriolo-s, që përfshinte "Castra seu Terras Roccae Poverellae (Rocca Falluca), Gimignani (Gimigliano), et Tiriolo", te Galeotto Carafa.[3]
Për të fituar hapësirë për kultura bujqësore, shqiptarët e Arenoso-s bënë të shpyllëzohej mali fqinj, duke shkaktuar rrëshqitje dheu që, dalëngadalë, iu afruan vendbanimit derisa e përpinë katundin, kështu që, rreth vitit 1550, Ferdinando Carafa, nip i Galeotto Caraffa-s dhe baron i Tiriolo-s, u lejoi shumë familjeve shqiptare të Arenoso-s të shpërnguleshin në lokalitetin fqinj "Serra Mazza" (arbërisht Rahj i Croit), me kusht që vendbanimi i ri të merrte emrin e fisit të tij, "Carafa".[3]
Më 17 maj 1567 në Caraffa u bë numërimi i parë i vatrave (familjeve). Nga ky numërim rezulton se "ardhësit e katundit renusa" kishin ardhur prej 15 vjetësh.[2]
Më 28 mars 1783 një tërmet katastrofik me magnitudë 6,9, me epiqendër në verilindje të Vallefiorita-s, u regjistrua në mbi 300 vendbanime dhe tronditi të gjithë rajonin. Pasuan replikë tërmetesh për rreth tre vjet. Kriza sizmike la një territor të shkatërruar nga shembjet, rrëshqitjet e dheut, faljet, çarjet në tokë, kraterë, burime dhe liqene të reja. Në total u vlerësuan rreth 25 000 të vdekur. Tërmeti shkaktoi gjithashtu një rrëshqitje dheu pranë katundit të lashtë të Usito-s, duke ndërprerë rrugën që të çonte në Katanxaro. Edhe pjesa më e madhe e Caraffa-s u shkatërrua nga tërmeti, dhe pati një numër të lartë viktimash. Prandaj, duke mos e konsideruar të përshtatshme rindërtimin e Caraffa-s në vendin fillestar, u vendos të rindërtohej ose në San Giovanni di Truchi, ose në Ortali.[4]
Në vendin ku rilindi Caraffa, filluan punimet për ndërtimin e kishës; më 18 tetor 1792 filluan punimet e çatisë dhe të gjitha pjesëve prej druri; punimet përfunduan më 18 shtator 1798, me bekimin e kishës.[5]
Simbolet
Stema
Stema e komunës përshkruhet si më poshtë:[6]
E kuqe, me shqiponjë të zezë, me krahë të hapur. Zbukurime të jashtme si Komunë.
Gonfaloni
Gonfaloni është një pëlhurë blu.[6]
Flamuri
Flamuri është një pëlhurë e bardhë, e mbajtur në qendër me stemën komunale, mbi të cilën ngrihet mbishkrimi me shkronja të mëdha latine, të kuqe të errët, "Amministrazione Comunale Caraffa di Catanzaro".[7]
Monumente dhe vende me interes
Kisha e Maiorana-ve
Kisha e Maiorana-ve, kushtuar Shën Marisë së Hireve, në mes të fushave, është një ndërtesë modeste eklektike e mjeshtërve vendas, që paraqet disa afreske të epokës vonë-romanike. Kostumet shqiptare, të veshura në raste të veçanta, kanë elementë origjinalë lindorë.
Shoqëria
Feja
Ka humbur ritin bizantin, por ruan ende kulturën dhe gjuhën arbëreshe.
Kultura
Muzetë
Në komunën e Caraffa di Catanzaro-s muzeu më i rëndësishëm është Instituti i Kulturës Arbëreshe "Giuseppe Gangale", me dëshmi të kulturës së gjallë italo-shqiptare të vendit.
Infrastruktura dhe transporti
Komuna përshkohet nga rruga provinciale SP 49.
Fshati strehon gjithashtu radiofarin VORTAC CDC (117,300 MHz).
Administrimi
Kryetarë të mëparshëm të komunës:
- 1995–1999: Attilio Mazzei (Aleanca e Progresistëve)
- 1999–2003: Attilio Mazzei (listë civile)
- 2003–2007: Giovanni Schinea (listë civile)
- 2007–2012: Antonio Migliazza (listë civile)
- 2012–2022: Antonio Giuseppe Sciumbata (listë civile)
- Që nga 2022: Antonio Giuseppe Sciumbata (listë civile)
Shënime
- ↑ Dizionario di toponomastica: Storia e significato dei nomi geografici italiani (në italisht). Garzanti. 1996. fq. 139.
- 1 2 Domenico Zangari (1941). Le colonie italo albanesi di Calabria – Storia e demografia (në italisht). Napoli: Caselli.
- 1 2 "Tiriolo – Verso l'Età Moderna" (në italisht). Marrë më 2021-02-13.
- ↑ Giovanni Vivenzio (1788). Istoria de Tremuoti (në italisht). Napoli: Stamperia Reale.
- ↑ Antonio Sciumbata. "Storia di Caraffa" (në italisht). fq. 13. Arkivuar nga origjinali më 20 shkurt 2025. Marrë më 2021-02-13.
- 1 2 "Comune di Caraffa di Catanzaro – (CZ)" (në italisht). Marrë më 2026-07-29.
- ↑ "Comune di Caraffa di Catanzaro" (në italisht). Marrë më 2026-07-29.
Shiko edhe
Projekte të tjera
- Komunat e Katanxaros
- Komuna të Kalabrisë
- Vendbanime arbëreshe në Itali
- Faqe me harta