Halit bej Bërzeshta

Halit bej Berzeshta, 1840-1909

Halit bej Bërzeshta i njohur nga bashkëkohësit si Bej Baba (Bërzeshtë, 1840 - Selanik, 24 janar 1909) ka qenë një veprimtar i Rilindjes Kombëtare dhe mjek ushtarak i Perandorisë Osmane.

Mid'hat Frashëri shkruante më 1926 te Kalendari Kombiar "çë ishte predikonjësi i Frashërit në Stamboll, ashtú ishte edhe Halidi në Manastir".[1] Konica në memuaret e veta për lëvizjen kombëtare e përshkruan "patriot të shkëlqyer, që shpërndau idetë e veta ndër njerëzit që e rrethonin".[2]

Biografi

U lind më 1840 në familjen e Sali Vretos në fshatin Bërzeshtë,[3] asokohe në kazanë e Starovës, mësimet e para i mori në mejtep nga hoxha i fshatit.[4] I ati mori rrugët e mërgimit për në Stamboll, ku nisi punë me mëditje si bahçevan te një çifligar,[5] ku më pas mori të birin. Tek po i njëjti çifligar punonin edhe kushërinjtë - Beqiri me të katër djemtë: Ymeri, Ibrahimi, Ismaili dhe Aliu.[6]

Vijoi shkollimin e mesëm në Stamboll, ku përparoi në mësimin e turqishtes e arabishtes.[4] Në moshën trembëdhjetë vjeçare i vdes i ati, kështu që nisi të siguronte jetesën dhe të kryente shkollën. Që të kryente shkollimin, për të u përkujdes kushëriri i tij, Ibrahimi[7] dhe kësodore ndoqi shkollën e lartë mjekësore ushtarake Askeri Tıbbiye İdadisi.[8] Më 1866 Ibrahimi u transferua me detyrë në Janinë, ku Haliti e ndoqi, dhe aty u njoh me vëllezërit Frashëri e në veçanti me Naimin.[9]

Më 1872-73 e thirrën në Stamboll, ku vijoi veprimtarinë si farmacist dhe pas disa vitesh u emërtua kryefarmacist (bashezaxhi) i oborrit sulltanor. Pas ngjarjeve të Lidhjes së Prizrenit, u delegua me punë në Manastir si kryefarmacist i korparmatës III.[10][11] Aty themeloi më 1896 Organizatën e fshehtë të shqiptarëve të Manastirit, së bashku me Fehim bej Zavalanin, Qiriazët, Sabri e Shefqet Frashërin[12][13] dhe shtëpia e tij u bë vendtakimi ku rakordohej për veprimin në bashkërendim me Komitetin e Stambollit për përhapjen e librave shqip me Shahin Kolonjën dhe idetë kombëtare në vilajet, ku bashkë me Zavalanin ishte më aktivi.[14] Kësodore nisi të përhapte këto tekste në vendlindje që më 1890, dhe për Dibrën e Ohrin bashkëpunonte me Hoxhë Vokën dhe Hamdi bej Çoku-Ohrin,[15] lider i shqiptarëve nacionalistë të Ohrit dhe Prespës.[16]

Vitet e fundit të shekullit XIX, ishte në kontakt të vazhdueshëm me Haxhi Zekën të Lidhjes së Pejës dhe komiteteve që ishin krijuar për kërkesat e autonomisë së vilajeteve shqiptare. Përsëriti vendimet e marra nga Lidhja në një kuvend në Dibër, dhe shtriu ndikimin për pajtim gjaqesh dhe mosgrabitjesh edhe ndër viset nga kishte prejardhjen e malësinë e Mokrës.[17] Vitet e mëpasme ndihmoi ekonomikisht shkollën e vajzave në Korçë deri në vetëmohim.[18]

Më 1905 u formua selia e klubit "Bashkimi" në Manastir,[19] njohur si Komiteti i fshehtë për lirinë e Shqipërisë nën prirjen e Halit Beut, me Zavalanin, Bajo Topullin, Sejfi Vllamasin, Gjergj Qiriazin,[11] Jashar Bitinckën, Aleksandër Baltadorin, Nuçi Naçin etj.[20] Pati ndikim të madh më vonë në dezertimet të shqiptarëve nga ushtria osmane për të formuar çeta komitësh.[21] Për veprimtarinë e tij propaganduese u arrestua nga autoritetet osmane (verën[22]) vjeshtën e 1907, në gjyqin ushtarak që iu bë u dënua me internim në Beirut dhe Damask. Kjo ngjati deri me Revolucionin Xhonturk të 1908, u kthye në Selanik, ku u emërua drejtor i spitalit ushtarak dhe brenda më pak se një viti, më 24 janar 1909 ndërroi jetë.[23]

Referime

  1. ↑ Skëndo, Lumo (1926). "Një fytyrë e paharúarëshme" (PDF). Kalendari Kombiar v. 21: 114–116.
  2. ↑ "1899: Faïk Bey Konitza: Memoir on the Albanian National Movement". albanianhistory.net (në anglisht).{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës (lidhja)
  3. ↑ Hoxha 1988, f. 7.
  4. 1 2 Hoxha 1988, f. 15.
  5. ↑ Hoxha 1988, f. 13.
  6. ↑ Hoxha 1988, f. 14.
  7. ↑ Hoxha 1988, f. 16.
  8. ↑ Hoxha 1988, f. 18.
  9. ↑ Hoxha 1988, fq. 18-19.
  10. ↑ Hoxha 1988, fq. 22, 26.
  11. 1 2 Clayer, Nathalie (2007). Aux origines du nationalisme albanais: la naissance d'une nation majoritairement musulmane en Europe (në frëngjisht). Karthala. fq. 427, 546, 564. ISBN 9782845868168.
  12. ↑ Hoxha 1988, f. 43.
  13. ↑ Reshat Nexhipi. Shtypja dhe rezistenca shqiptare në Maqedoni nëpër shekuj. Manastir: [s.n.] fq. 149. OCLC 78705393.
  14. ↑ Vebi Xhemaili (2013-11-14), Manastiri qender e levizjes kombetare shqiptare dhe reformat e Myrstagut, zemrashqiptare.net, marrë më 2013-12-29, Në këtë kohë më aktivë në Lëvizjen Kombëtare Shqiptare në Manastir ishin: Halit Bërzeshta dhe Fehim Zavalani
  15. ↑ Hoxha 1988, fq. 25, 35-36.
  16. ↑ Vlora, Eqrem bej (2003). Kujtime 1885-1925. Përkthyer nga Afrim Koçi. Tiranë: IDK. fq. 274. ISBN 99927-780-6-7.
  17. ↑ Hoxha 1988, fq. 62, 68-69.
  18. ↑ Hoxha 1988, fq. 75-76.
  19. ↑ Castellan, Georges (2002). Histoire de l'Albanie et des Albanais (në frëngjisht). Armeline. fq. 51. ISBN 9782910878207.
  20. ↑ Hoxha 1988, f. 87.
  21. ↑ Hoxha 1988, fq. 95-96.
  22. ↑ Vllamasi, Sejfi (2012). Ballafaqime politike në Shqipëri (1897-1942). Tiranë: Vllamasi. fq. 45. ISBN 978-9928-140-54-8.
  23. ↑ Hoxha 1988, f. 104.

Literatura

  • Hoxha, Sherif (1988). Halit Bërzeshta. Tiranë: 8 nëntori. OCLC 165430847.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.