Historia e Medvegjës

Historia e Medvegjës është e lidhur ngushtë me zhvillimet historike jo vetëm të Luginës së Preshevës por edhe të trevave të Anamoravës, Toplicës dhe Kosovës, pasi kjo zonë ka qenë gjithmonë një pikëkalim dhe hapësirë kufitare midis botës dardane-ilire, sllave dhe më pas osmane.

Që në lashtësi, territori i sotëm i Medvegjës ka qenë pjesë e Dardanisë antike, e banuar nga fiset ilire. Gërmimet arkeologjike dhe toponimet e vjetra dëshmojnë për praninë e hershme ilire, ndërsa në periudhën romake kjo trevë u përfshi në provincën e Moesisë. Pas ndarjes së Perandorisë Romake, zona ra nën ndikimin e Bizantit, ndërkohë që popullsitë vendase u përballën me migrime dhe depërtime sllave që nga shekulli VI–VII.

Në Mesjetë, Medvegja u bë pjesë e viseve kufitare midis principatave mesjetare serbe dhe trevave shqiptare të Kosovës. Burime të ndryshme tregojnë për vazhdimësinë e elementit shqiptar në këtë hapësirë, gjë që ruhet edhe sot në fshatra dhe toponime shqiptare.

Me ardhjen e Perandorisë Osmane në shekullin XV, Medvegja u organizua si pjesë e një njësie administrative (nahije) brenda Sanxhakut të Nishit dhe më pas atij të Prishtinës. Dokumentet osmane të shekullit XVI–XVII përmendin qartë praninë e popullsisë shqiptare myslimane dhe katolike në këto anë. Në shekujt pasues, sidomos pas luftërave austro-turke dhe migrimeve të mëdha të shekullit XVII–XVIII, struktura etnike u trazua, por shqiptarët vazhduan të mbeten një komponent i fortë.

Një kthesë e rëndësishme ndodhi pas vitit 1878, me Traktatin e Berlinit. Toplica dhe një pjesë e madhe e Sanxhakut të Nishit, ku përfshihej edhe Nahija e Medvegjës, iu bashkuan Mbretërisë së Serbisë. Kjo periudhë solli shpërngulje të dhunshme të shqiptarëve drejt Kosovës dhe viseve të tjera osmane, duke krijuar atë që sot njihet si muhaxhirët e Toplicës e të Medvegjës.

Në periudhën e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene (më vonë Jugosllavi), Medvegja u përfshi në administratën e rrethit të Jabllanicës. Përkundër presioneve të shumta për asimilim dhe shpërngulje, popullsia shqiptare e ruajti identitetin e vet. Gjatë shekullit XX, kjo trevë ka kaluar periudha të vështira, veçanërisht gjatë luftërave ballkanike, Luftës së Dytë Botërore dhe shpërbërjes së Jugosllavisë.

Në vitet 1999–2001, pas luftës së Kosovës, Medvegja ishte një ndër zonat e prekura nga konflikti i armatosur në Luginën e Preshevës, ku vepronte Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc (UÇPMB). Pas marrëveshjes së Konçulit më 2001, rajoni u kthye nën kontrollin e plotë të Serbisë, por çështja e të drejtave të shqiptarëve mbeti e hapur.

Sot, Medvegja është një komunë e qarkut të Jabllanicës në Serbi, me një popullsi të reduktuar për shkak të shpërnguljeve të shumta. Shqiptarët përbëjnë ende një pjesë të rëndësishme të komunitetit, por janë përballur me sfida të vazhdueshme ekonomike, politike dhe identitare.

• Lugina e Preshevës

Wiki Libri: Medvegja në ditët tona Stampa:Portal