Mitologjia kelte

Mitologjia kelte është trupi i miteve që u përkasin popujve kelt.^[1] Ashtu si evropianët e tjerë të epokës së hekurit, popujt keltë ndoqën një fe politeiste, duke pasur shumë perëndi dhe perëndesha. Mitologjitë e popujve keltë kontinental, si Galët dhe Celtiberianët, nuk i mbijetuan pushtimit të tyre nga Perandoria Romake, humbjes së gjuhëve të tyre kelte dhe konvertimit të tyre të mëvonshëm në krishterim. Në burimet greko-romake dhe arkeologjinë gjenden vetëm mbetje. Pjesa më e madhe e mitologjisë së mbijetuar kelt i përket popujve keltë të ishullit (gaelët e Irlandës dhe Skocisë; britanikët keltë të Britanisë perëndimore dhe Brittany. Ata ruajtën disa nga mitet e tyre në gojëdhënat, të cilat përfundimisht u shkruan nga skribët e krishterë në Mesjetë. Mitologjia irlandeze ka trupin më të madh të shkruar të miteve, e ndjekur nga mitologjia e Uellsit.

Raca e mbinatyrshme e quajtur Tuatha Dé Danann besohet se bazohet në perënditë kryesore kelt të Irlandës, ndërsa shumë personazhe të Uellsit i përkasin ose bimës Dôn ("Fëmijët e Dôn") dhe bimës Llŷr ("Fëmijët e Llŷr"). Disa figura në mitin insular kelt kanë paralele të lashta kontinentale: Irlandez Lugh dhe Uells Lleu janë të afërm me Lugus, Goibniu dhe Gofannon me Gobannos, Macán dhe Mabon me Maponos, e kështu me radhë. Një figurë e zakonshme është perëndeshë e sovranitetit, e cila përfaqëson tokën dhe i jep sovranitetin një mbreti duke u martuar me të. Bota tjetër është gjithashtu një motiv i zakonshëm; një mbretëri paralele e racave të mbinatyrshme, e cila vizitohet nga disa heronj mitikë. Miti kelt ndikoi në legjendën e mëvonshme Arthuriane.

Edhe pse bota kelte në pikun e vet mbuloi shumicën e Evropës perëndimore dhe qendrore, nuk ishte në të njëjtin puls politik, dhe as që pati një burim domethënës qendror të ndikimit kulturor apo homogjenitetit; si pasojë, pati dallime të shumta nëpër praktikat lokale të fesë kelte (mirëpo disa motive të caktuara, p.sh. perëndia Lug, duken të jenë shpërndarë përgjatë botës kelte). Mbishkrimet e më shumë se treqind hyjnive, shpesh të krahasuara me homologët e tyre romakë, mbijetuan, por prej këtyre të fundit shumica duken të kenë qenë genii locorum, perëndi lokale apo fisnore, dhe shumë pak prej tyre janë adhuruar anë e mbanë. Mirëpo, prej asaj që mbijetoi nga mitologjia kelte, mund të dallohen më shumë të përbashkëta që japin gjurmë drejt një panteoni më të njësuar sesa që ceket shpesh.

Natyra dhe detyrat e këtyre perëndive antike mund të zbërthehet prej emrave të tyre, vendndodhjes së mbishkrimeve të tyre, ikonografia e tyre, perënditë romake me të cilët barazohen, dhe prej figurave të ngjashme të trupave të mëvonshëm të mitologjisë kelte.

Mitologjia kelte gjendet brenda nëngrupeve të dalluara dhe ndonjëherë edhe të ndërlidhura, që më së shumti i përkasin degëve të gjuhëve kelte:

• Feja antike kelte (e njohur kryesisht përmes burimeve arkeologjike sesa përmes shkrimeve mitologjike)
• mitologjia në gjuhët goidelike, kryesisht e përfaqësuar nga mitologjia irlandeze^[2] (poashtu ndan vendin me mitologjinë manks dhe skoceze)
  • Cikli mitologjik
  • Cikli Ulster
  • Cikli Fenian
  • Ciklet e Mbretërve
• mitologjia në gjuhët britonike
  • mitologjia uellsiane
  • mitologjia kornish
  • mitologjike bretone

1. ↑ Cunliffe, Barry, (1997) The Ancient Celts. Oxford, Oxford University Press ISBN 0-19-815010-5, pp. 183 (religion), 202, 204–8.
2. ↑ O'Rahilly, T. F. (1984) [1946, 1964, 1971]. Early Irish History and Mythology (në anglisht). Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies. ISBN 0-901282-29-4.