Monologu

Aktori Christopher Walken duke interpretuar një monolog në shfaqjen skenike të vitit 1984 "Hurlyburly".

Në teatër, monologu (nga greqishtja: μονόλογος, prej μόνος mónos – «i vetëm, i vetmuar» dhe λόγος lógos – «fjalë, ligjërim») është një fjalim i mbajtur nga një personazh i vetëm, më së shpeshti për të shprehur me zë të lartë mendimet e tij, por ndonjëherë edhe për t'iu drejtuar drejtpërdrejt një personazhi tjetër ose publikut.

Monologët janë të zakonshëm në të gjitha format e artit dramatik (drama teatrore, filma etj.), si edhe në forma jo-dramatike si poezia dhe komedia stand-up. Monologët kanë shumë ngjashmëri me disa mjete të tjera letrare, si soliloku (soliloquy), apostrofa dhe anësorja (aside), megjithëse ekzistojnë dallime të qarta ndërmjet tyre.

Mjete të ngjashme letrare

Monologët ngjasojnë me poezitë, epifanitë dhe forma të tjera, sepse përfshijnë vetëm një zë folës, por kanë dallime të rëndësishme. Për shembull, soliloku është një fjalim ku personazhi shpreh mendimet dhe ndjenjat e tij për veten dhe për publikun, pa iu drejtuar personazheve të tjerë. Ndërsa monologu është thjesht shprehja me zë e mendimeve të një personi. Monologët dallohen gjithashtu nga apostrofa, ku folësi ose autori i drejtohet një personi imagjinar, një objekti të pajetë ose një ideje. Anësoret (asides) ndryshojnë jo vetëm për nga gjatësia (janë shumë më të shkurtra), por edhe sepse, sipas konventës teatrore, personazhet e tjerë nuk i dëgjojnë ato, edhe kur logjikisht duhet t'i dëgjonin (p.sh. kur dy personazhe po bisedojnë dhe njëri ndërpret dialogun për t'iu drejtuar publikut).

Historia

Në teatrin e lashtë grek, origjina e dramës perëndimore, rregulli konvencional i tre aktorëve paraprihej nga një rregull me dy aktorë, i cili vetë paraprihej nga një konventë në të cilën vetëm një aktor i vetëm do të shfaqej në skenë, së bashku me korin. Origjina e monologut si një mjet dramatik, pra, nuk është e rrënjosur në dialog. Përkundrazi, është e kundërta; dialogu evoluoi nga monologu.

Teatri i lashtë romak paraqiti monologë gjerësisht, më shpesh sesa teatri i lashtë grek apo teatri modern. Një nga qëllimet kryesore të këtyre monologëve ishte të tregonte kalimin e sasive të konsiderueshme të kohës (që do të ishte e lodhshme të luhej në kohë reale) brenda skenave. Ky lloj monologu quhet monolog lidhës. Lloje të tjera monologësh përfshinin "monologë hyrës" dhe monologë dalës. Në secilin prej këtyre rasteve, një funksion parësor është të tregojë kalimin e kohës.

Nga teatri i Rilindjes e tutje, monologët përgjithësisht përqendroheshin te personazhet që përdornin fjalimin e zgjatur për të ndjekur nevojën e tyre dramatike. Teatri postmodern, nga ana tjetër, shpesh përqafon aspektet performative të monologut, madje deri në pikën e sfidimit të kufirit midis portretizimit të personazheve (p.sh. aktrimit) dhe fjalimeve autobiografike.

Llojet

Monologu i brendshëm paraqet mendimet e një personazhi të shprehura me zë, në mënyrë që publiku të mund të njohë përjetime që zakonisht do të mbeteshin të brendshme. Në monologun dramatik, një personazh i flet drejtpërdrejt një personazhi tjetër. Në monologun aktiv, personazhi përdor fjalimin e tij për të arritur një objektiv të qartë ose për të ndikuar te të tjerët. Në monologun narrativ, personazhi rrëfen një histori. Këta monologë zakonisht dallohen nga përdorimi i kohës së shkuar, pasi përshkruajnë ngjarje që kanë ndodhur më parë.

Në audicione

Aktorëve në teatër, dhe ndonjëherë në film dhe televizion, mund t'u kërkohet të japin monologë në audicione. Monologët e audicioneve demonstrojnë aftësinë e një aktori për të përgatitur një pjesë dhe për të dhënë një performancë. Këto pjesë zakonisht kufizohen në dy minuta ose më pak dhe shpesh shoqërohen me një monolog kontrastues: komik dhe dramatik; klasik dhe bashkëkohor. Zgjedhja e monologëve për një audicion shpesh varet nga shfaqja ose roli.

Shiko edhe

• Dialogu