Osman Pazvanogllu

Osman Pazvantoğlu apo Pasvanoglu (i shkruar edhe si Osman Passvan-Oglou, Pazvan Oglu/Oğlu; 1758 – 27 janar 1807, Vidin) ishte një ushtar osman me origjinë boshnjake, guvernator i qarkut të Vidinit pas vitit 1794 dhe një rebel i njohur kundër sundimit osman. Ai përmendet gjithashtu si mik i Rigas Feraios, një poet dhe revolucionar grek, të cilin ai u përpoq ta shpëtonte nga autoritetet osmane në Beograd.

Gjyshi i tij ishte me origjinë nga Bosnja dhe Hercegovina dhe kishte shërbyer si pjesë e rojeve të qytetit të Sofjes, prej nga vjen edhe mbiemri i tij: pasban-oğlu (në shqip: "i biri i rojes"). Fillimisht, Pazvantoğlu shërbeu si mercenar pranë princit të Vllahisë, Nikolla Mavrogjenit. Ai e kundërshtoi këtë të fundit në një rast dhe arriti të shpëtonte nga hakmarrja vetëm përmes ndërhyrjes së Rigas Feraios.

Duke mbledhur një ushtri të madhe mercenarësh, ai u rebelua kundër sulltanit osman Selim III dhe, duke vepruar si një sundimtar i pavarur, preu monedhat e tij dhe zhvilloi marrëdhënie diplomatike me shtete të huaja (përfshirë Republikën e Parë Franceze). Në vitin 1798, ai kontrollonte territore që shtriheshin nga lumi Danub deri në Malet e Ballkanit, si dhe nga Beogradi deri në Varnë.

Ekspedita ushtarake e vitit 1798 e komanduar nga Husein Kyçuk (e përbërë nga rreth 100,000 ushtarë) dështoi në qëllimin e saj për të pushtuar Vidinin dhe për të kapur Pazvantoğlun. Kjo disfatë rezultoi në mënyrë indirekte në rënien dhe ekzekutimin e princit të Vllahisë, Konstandin Hangerli, pasi Kyçuk e akuzoi atë se nuk e kishte furnizuar ushtrinë osmane me fonde të mjaftueshme. Pazvantoğlu u përpoq gjithashtu të aneksonte Pashallëkun e Smederevës (Beogradit), por u ndalua nga 16,000 ushtarë serbë që ishin në shërbim të Perandorisë Osmane. Në vitin 1799, sulltani e fali rebelimin e Pazvantoğlus dhe ra dakord ta emëronte atë si pasha.

Megjithatë, Pazvantoğlu zhvillonte shpesh inkursione të dhunshme në Vllahi, duke u vënë flakën qyteteve që plaçkiste. Në vitin 1800, trupat e tij, të njohura në gjuhën e popullit si pasvangii, dogjën një pjesë të madhe të qytetit të Krajovës: nga rreth 7,000 shtëpi, vetëm 300 arritën t'i shpëtonin zjarrit. Ky shkatërrim e detyroi princin Aleksandër Muruzi t'i dorëzonte dorëheqjen Sulltan Selimit, një rast i rrallë i pranimit të disfatës në kontekstin e mbretërimeve të fanariotëve.

Në fund të janarit 1802, Bukureshti u përfshi nga një panik i përgjithshëm pas thashethemeve se pashai kishte nisur ushtrinë e tij drejt qytetit. Princi Mihai Suxu u largua, duke ia lënë mbrojtjen e qytetit garnizonit të mbetur të përbërë nga shqiptarë, por një mosmarrëveshje rreth pagesave të prapambetura bëri që vetë trupat ta braktisnin qytetin. Bukureshti ra shpejt në një kaos të plotë dhe përjetoi një sundim të shkurtër nga lypësit dhe vagabondët (të cilët me sa duket imituan një ceremoni kurorëzimi). Ky episod i errët përfundoi vetëm nga ndërhyrja e dhunshme e trupave osmane të stacionuara pranë dhe çoi përfundimisht në shkarkimin zyrtar të Suxut.

Në vitin 1809, një fushatë hakmarrëse nga hajdukët e rajonit të Oltenisë, e udhëhequr nga Iancu Jianu, kulmoi me sulmin dhe shkatërrimin e pjesshëm të qytetit Turnu Măgurele (i cili zyrtarisht administrohej si një kaza osmane, por ishte kthyer në një bazë logjistike për forcat e Pazvantoğlus).

Mësymjet e Pazvantoğlus u bënë famëkeqe në të gjithë Vllahinë. Shprehja "si në kohën e Pazvantes", e cila është ende e zakonshme në gjuhën rumune, u krijua për të treguar një kohë trazirash dhe keqqeverisjeje, ndonëse me kalimin e kohës ajo mori thjesht kuptimin "diçka shumë e vjetër".

Në Vidin të Bullgarisë, ish-kryeqyteti i zotërimeve të Pazvantoğlus, gjenden ende disa objekte të ndërtuara gjatë sundimit të tij. Këto përfshijnë një xhami (të ndërtuar në vitet 1801-1802) dhe një bibliotekë (1802-1803) e cila i ishte kushtuar babait të pashait. Të dyja këto ndërtesa janë të klasifikuara si monumente kulture.

Besohet se ky kompleks ka pasur të përfshirë gjithashtu një medrese (shkollë islame) dhe një teqe (manastir i vogël mysliman), të cilat nuk kanë arritur të mbijetojnë deri në ditët e sotme.

• Neagu Djuvara, Între Orient şi Occident. Ţările române la începutul epocii moderne ("Mes Lindjes dhe Perëndimit. Tokat rumune në fillim të epokës moderne"), Humanitas, Bukureshti, 1995.
• Ştefan Ionescu, Bucureştii în vremea fanarioţilor ("Bukureshti në kohën e fanariotëve"), Editura Dacia, Cluj, 1974.
• Historia e Pazvante Chiorut (Rumanisht)