Pagëzimorja e Firences

Pagëzimorja e Shën Gjonit në Firence (italisht: Battistero di San Giovanni) është një ndërtesë fetare historike në Firence, Itali, e vendosur përballë Katedrales së Santa Maria del Fiore. Ajo konsiderohet një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës romanike italiane dhe për shekuj ka qenë një qendër fetare dhe qytetare e qytetit.^[1][2]

Monumenti u shugurua në vitin 1059 nga papa Nikolla II. Sipas interpretimit të sotëm, ndërtesa e tanishme mund të jetë rezultat i zgjerimit të një pagëzimoreje më të hershme të shekullit të IV, edhe pse në Mesjetë besohej se kishte qenë fillimisht një tempull pagan i kushtuar Marsit.^[3]

Pagëzimorja ndodhet në zemër të Piazza del Duomo dhe lidhet ngushtë me historinë fetare të Firences. Sipas Britannica-s, ndërtesa daton nga shekulli XI, edhe pse për një kohë të gjatë fiorentinët e konsideronin si një monument romak të mbijetuar nga lashtësia.^[4]

Gjatë shekujve XIII–XV, pagëzimorja u pasurua me dekorime madhore, sidomos me mozaikët e brendshëm dhe me tri palët e famshme të dyerve prej bronzi, të cilat u bënë pika referimi në historinë e artit fiorentin.^[5][6]

Ndërtesa ka plan tetëkëndor, formë tradicionale për shumë pagëzimore të krishtera, dhe një zgjerim absidal në anën perëndimore. Ajo është rreth 25,6 metra e gjerë. Pjesa e jashtme është e organizuar në tri nivele vertikale dhe është e veshur me mermer të bardhë dhe të gjelbër me motive gjeometrike.^[7]

Brendësia përfshin kolona antike të ripërdorura, gjysmëpilastra dhe një matroneum në nivelin e sipërm. Dyshemeja prej mermeri, me motive që kujtojnë tekstilet orientale të tregtuara nga esnafët fiorentinë, i përket fillimit të shekullit XIII.^[8]

Një nga elementet më të njohura të pagëzimores është dekorimi me mozaikë i kupolës dhe i pjesëve të sipërme të brendësisë. Sipas Opera del Duomo, këta mozaikë u realizuan gjatë shekujve XIII dhe XIV nga artistë të shkollës bizantine dhe më pas nga mjeshtër toskanë, ndër ta Cimabue, Coppo di Marcovaldo dhe Meliore.^[9]

Pjesa më e famshme e ciklit është figura monumentale e Krishtit Gjykatës, e vendosur midis parajsës së të bekuarve dhe ferrit të të dënuarve. Segmentet e tjera të kupolës paraqesin hierarkitë engjëllore, skena nga Zanafilla, historinë e Jozefit, jetën e Krishtit dhe të Marisë, si edhe jetën e Shën Gjonit Pagëzor.^[10]

Tri hyrjet e pagëzimores janë të famshme për dyert e tyre prej bronzi. Sipas faqes zyrtare të Opera del Duomo, dera jugore, me skena nga jeta e Shën Gjonit Pagëzor, u realizua nga Andrea Pisano midis viteve 1330 dhe 1336. Dyert veriore, me skena nga jeta e Krishtit, u punuan nga Lorenzo Ghiberti midis viteve 1403 dhe 1424. Dyert lindore të Ghibertit, të njohura më vonë si Portat e Parajsës (Gates of Paradise), paraqesin dhjetë skena nga Besëlidhja e Vjetër.^[11]

Origjinalet ruhen sot në Museo dell'Opera del Duomo, ndërsa në pagëzimore gjenden kopje.^[12]

Pagëzimorja e Shën Gjonit është një nga monumentet më të rëndësishme të Firences mesjetare dhe rilindase. Ajo pati ndikim të madh në zhvillimin e arkitekturës dhe të skulpturës fiorentine, ndërsa konkurrimi për dyert e saj prej bronzi në fillim të shekullit XV lidhet shpesh me fillesat e Rilindjes italiane.^[13]

• Katedralja e Santa Maria del Fiore
• Kambanorja e Giottos
• Lorenzo Ghiberti
• Andrea Pisano
• Firencia

• Baptistery of San Giovanni – Opera di Santa Maria del Fiore
• Baptistery of San Giovanni – Encyclopaedia Britannica