R (gjuhë programimi)

R
Paradigms	Multi-paradigm: procedural, object-oriented, functional, reflective, imperative, array[1]
Designed by	Ross Ihaka dhe Robert Gentleman
Developer	Ekipi Bërthamë R
First appeared	gusht 1993 (1993-08)
Typing discipline	Dinamik
Platform	arm64 dhe x86-64
License	GNU GPL v2[2]
Filename extensions	.r[3] .rdata[4] .rhistory[5] .rds[6] .rda[7]
Influenced by
Lisp S[8] Scheme[1]
Influenced
Julia[9] pandas[10]
Stampa:Wikibooks inline

R është një gjuhë programimi për llogaritje statistikore dhe vizualizim të të dhënave. Ajo është përdorur gjerësisht në fushat e nxjerrjes së të dhënave, bioinformatikës dhe analizës së të dhënave.^[11]

Gjuha R bazë shtohet nga një numër i madh paketash shtesë, që përmbajnë kode të ripërdorshme, dokumentacion dhe të dhëna mostrash.

Softueri R është softuer me burim të hapur dhe pa pagesë. Është licencuar nga Projekti GNU dhe disponohet nën Licencën e Përgjithshme Publike GNU.^[2] Është shkruar kryesisht në C, Fortran dhe vetë R. Ekzekutuesit e parakompiluar ofrohen për sisteme të ndryshme operative.

Si gjuhë e interpretuar, R ka një ndërfaqe amtare të linjës së komandës. Për më tepër, janë të disponueshme ndërfaqe të shumta përdoruesish grafike të palëve të treta, të tilla si RStudio – një mjedis zhvillimi i integruar – dhe Jupyter – një ndërfaqe notebook.

R u zhvillua nga Ross Ihaka dhe Robert Gentleman në Universitetin e Auckland, Zelandë e Re, në fillim të viteve 1990. Gjuha bazohet në gjuhën S, e zhvilluar nga Bell Laboratories. Versioni i parë publik doli në vitin 1995, dhe CRAN (Comprehensive R Archive Network) u krijua për shpërndarjen e paketave shtesë.^[12]

R ofron:

• Analiza statistikore dhe përpunim të dhënash
• Vizualizime grafike me paketat ggplot2 dhe lattice
• Zgjerueshmëri përmes paketave të komunitetit
• Komunitet global aktiv

Ekosistemi i R përfshin mbi 20,000 paketa të shpërndara përmes CRAN, Bioconductor dhe GitHub. Komuniteti kontribuon në zhvillimin e paketave të reja, optimizimin e funksioneve dhe dokumentacionin.^[13]

x <- c(1, 2, 3, 4, 5)
mean(x)     # ky eshte kodi i thjeshte per te gjetur mesataren

library(ggplot2)
ggplot(data = data.frame(x), aes(x = x)) +
  geom_histogram(binwidth = 1)

R përdoret në:

• Analiza statistikore dhe modelim matematikor
• Biostatistikë dhe bioinformaticë
• Shkenca sociale dhe ekonometrikë
• Big Data dhe mësim makinerik
• Modelim financiar dhe menaxhim risku

• CRAN
• RStudio
• Bioconductor

1. 1 2 Morandat, Frances; Hill, Brandon; Osvald, Leo; Vitek, Jan (11 qershor 2012). "Evaluating the design of the R language: objects and functions for data analysis". European Conference on Object-Oriented Programming (në anglisht). 2012: 104–131. doi:10.1007/978-3-642-31057-7_6. Marrë më 2016-05-17 – nëpërmjet SpringerLink.
2. 1 2 "R – Free Software Directory". directory.fsf.org (në anglisht). Marrë më 2024-01-26.
3. ↑ "R scripts". mercury.webster.edu (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 janar 2022. Marrë më 2021-07-17.
4. ↑ "R Data Format Family (.rdata, .rda)". Loc.gov (në anglisht). Marrë më 2021-07-17.
5. ↑ "R History Files". CRAN (në anglisht). Marrë më 2024-07-10.
6. ↑ "RDS file format". R Documentation (në anglisht). Marrë më 2024-07-10.
7. ↑ "R Data Format Family (.rdata, .rda)". Loc.gov (në anglisht). Marrë më 2021-07-17.
8. ↑ Hornik, Kurt; The R Core Team (2022-04-12). "R FAQ". The Comprehensive R Archive Network (në anglisht). 3.3 What are the differences between R and S?. Arkivuar nga origjinali më 2022-12-28. Marrë më 2022-12-27.
9. ↑ "Introduction". The Julia Manual (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 qershor 2018. Marrë më 5 gusht 2018.
10. ↑ "Comparison with R". pandas Getting started (në anglisht). Marrë më 2024-07-15.
11. ↑ Giorgi, Federico M.; Ceraolo, Carmine; Mercatelli, Daniele (2022-04-27). "The R Language: An Engine for Bioinformatics and Data Science". Life (në anglisht). 12 (5): 648. Bibcode:2022Life...12..648G. doi:10.3390/life12050648. PMC 9148156. PMID 35629316.
12. ↑ Ihaka, R., & Gentleman, R. (1996). "R: A language for data analysis and graphics". Journal of Computational and Graphical Statistics. 5 (3): 299–314. https://www.jstor.org/stable/1390807
13. ↑ Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant Graphics for Data Analysis. Springer.