Sanxhaku i Prizrenit

Sanxhaku i Prizrenit Prizren Sancağı Призренски санџак
Sanxhak the Ottoman Empire
1455–1913
Coat of arms
Qendra	Prizren
Historia
Historia
• Themeluar më	1455
• Treaty of London (1913)	30 May 1913
Paraprirë nga Pasuar nga Principata e Dukagjinit Mbretëria e Serbisë
Sot pjesë e	Kosovo, North Macedonia

Sanxhaku i Prizrenit ishte një nga sanxhaqet në Perandorinë Osmane me qendër administrative Prizrenin . Ai u themelua menjëherë pasi Perandoria Osmane pushtoi Prizrenin në vitin 1455.^[1] Pjesa tjetër e territorit të Kosovës u pushtua në vitin 1459 dhe u nda në sanxhaqet e mëposhtme: Sanxhaku i Viçitrinës, Sanxhaku i Krushevcit dhe Sanxhaku i Smederevës . Në fillim të Luftës së Parë Ballkanike në vitin 1912, territori i Sanxhakut të Prizrenit u pushtua nga ushtria e Mbretërisë së Serbisë . Bazuar në Traktatin e Londrës të nënshkruar më 30 maj 1913, territori i Sanxhakut të Prizrenit u bë pjesë e Serbisë.

Sipas regjistrit osman të vitit 1571, sanxhaku i Prizrenit përbëhej nga pesë nahije :^[2]

• Prizreni,
• Hoça,
• Zhuri,
• Tërgovishta dhe
• Bihori.

Sipas shënimeve të viteve 1905-1906 në këtë sanxhak (së bashku me nahinë e Tetovës dhe Gostivarit) jetonin 186,144 banorë. Shënimet japin të dhëna për përkatësin fetare të 158,742 banorëve mysliman (shqiptar) dhe të krishterë 15,323 shqiptar dhe 11,606 ortodoks të racës/kombësisë serbe pastaj 473 rumun.^[3]

Në kufijtë e tij përfundimtarë (midis viteve 1889 dhe 1913), sanxhaku i Prizrenit përbëhej nga kazaja (rrethet) e Prizrenit, Tetovës dhe Gostivarit.

Territori që dikur i përkiste Sanxhakut të Prizrenit, tani i përket Kosovës (rajoni i Prizrenit ) dhe Maqedonisë së Veriut (rajoni i Tetovës dhe i Gostivarit).

Deri në 1912 përbëhej nga kazatë e mëposhtme:^[4]

• Kazaja e Prizrenit
• Kazaja e Lumës
• Kazaja e Tetovës

Në vitin 1867, Sanxhaku i Prizrenit u bashkua me Sanxhakun e Dibrës dhe Sanxhakun e Shkupit dhe u bë Vilajeti i Prizrenit. Në vitin 1871, Sanxhaku i Prizrenit u bë pjesë e Vilajetit të sapokrijuar të Prizrenit.^[5][6] Vilajeti i Prizrenit dhe sanxhakët e tij, së bashku me Sanxhakun e Prizrenit, u bënë pjesë e Vilajetit të Kosovës, i cili u krijua në vitin 1877. Prizreni u vendos të ishte selia e vilajetit të Kosovës.^[7]

Sanxhaku i Nishit dhe Sanxhaku i Pirotit së bashku me Vranjën (e cila ishte kaza e Sanxhakut të Prishtines), u ndanë nga vilajeti i Kosovës dhe iu bashkuan Principatës së Serbisë pas Kongresit të Berlinit në vitin 1878. Sanxhaku i Dibrës iu bashkua Vilajetit të Manastirit . Pas këtyre ndryshimeve, Vilajeti i Kosovës përbëhej nga tre sanxhaqe: Sanxhaku i Prizrenit, Sanxhaku i Shkupit dhe Sanxhaku i Novi Pazarit .^[8] Pavarësisht vendimeve të Kongresit të Berlinit për t'i dhënë kontrollin mbi Sanxhakun e Novi Pazarit Austro-Hungarisë, ai mbeti nën administrimin de facto të Perandorisë Osmane .^[9]

Pas Revolucionit të Turqve të Rinj, që ndodhi në vitin 1908, Perandoria Osmane organizoi zgjedhjet e para parlamentare në Sanxhakun e Prizrenit.

Deri në fund të tetorit 1912, gjatë Luftës së Parë Ballkanike, Sanxhaku i Prizrenit u pushtua nga Mbretëria e Serbisë .^[10] Në bazë të Traktatit të Londrës të nënshkruar gjatë Konferencës së Londrës në vitin 1913, territori i tij u bë pjesë e Serbisë.

• Historia e Prizrenit

1. ↑ Zbornik za narodni život i običaje, Volume 40 (në serbo-kroatisht). Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti. 1962. fq. 407. Marrë më 5 maj 2011. Neposredno posle zauzimanja (1455. godine) Prizren je postao sedište prizrenskog sandžaka
2. ↑ Katić, Tatjana (2010), Tibor Živković (red.), Опширни попис призренског санџака из 1571. године (Detailed register of the prizren sancak from 1571.) (në serbisht), Belgrade: Istorijski Institut, fq. 8, ISBN 978-86-7743-081-8, OCLC 712374230
3. ↑ "illyrians.org". Arkivuar nga origjinali më 18 maj 2007. Marrë më 5 prill 2007. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
4. ↑ Stefanaq Pollo (1983). Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912. Vëll. II. Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë. fq. 49. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
5. ↑ Grandits, Hannes; Nathalie Clayer; Robert Pichler (2010). Conflicting Loyalties in the Balkans The Great Powers, the Ottoman Empire and Nation-building. Gardners Books. fq. 309. ISBN 978-1-84885-477-2. Marrë më 5 maj 2011. In 1868 the vilayet of Prizren was created with the sancaks of Prizren, Dibra, Skopje and Niš; it only existed till 1877 {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
6. ↑ Akşin Somel, Selçuk (2001). The modernization of public education in the Ottoman Empire, 1839-1908. Netherlands: Brill. fq. 234. ISBN 90-04-11903-5. Marrë më 2 gusht 2011. the vilayet of Prizren was founded in 1871 {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
7. ↑ Apostoloski, Mihailo (1978). Makedonija vo istočnata kriza 1875-1881. Skopje: Makedonska akademija na naukite i umetnostite. fq. 187. Marrë më 13 maj 2011. Thus the seat of the Kosovo vilayet naturally moved to Prizren. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
8. ↑ Apostoloski, Mihailo (1978). Makedonija vo istočnata kriza 1875-1881. Skopje: Makedonska akademija na naukite i umetnostite. fq. 187. Marrë më 13 maj 2011. The Kosovo vilayet was then divided into three sanjaks: the Prizren, Skopje and Novi Pazar. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
9. ↑ Morisson, Kenneth (2008). "Political and religious conflict in Sanjak". Defence Academy of United Kingdom. Marrë më 13 maj 2011. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
10. ↑ Yücel Yigit (2010), "Prizren Sancağı'nın Idarî Yapısı (1864–1912)", History Studies (në turqisht), vëll. 2/1, Zaten Balkan Savaşları sonunda 31 Ekim 1912'de deşehir Sırp kontrolüne geçmiş ve Prizren'deki Osmanlı idaresi de sona ermiştir