Zekë Bërdynaj

Zekë Bërdynaj ose Mulla Zekë Bërdynaj (Zenel Zymer Bërdynaj;^[1] 1908–1987)^[2] ishte fetar, atdhetar, arsimdashës dhe veprimtar kombëtar shqiptar nga Novosella e Pejës. Ai rridhte nga një familje me tradita patriotike të fisit të Krasniqes së Radacit dhe u arsimua në Medresenë e Pejës dhe më pas në Medresenë e Gjakovës. Përveç gjuhës shqipe, zotëronte edhe serbishten, turqishten, arabishten dhe persishten, duke u shquar si intelektual dhe njohës i letërsisë kombëtare shqiptare. Në vitin 1938 themeloi një mejtep në Radavc, ku përveç mësimeve fetare zhvilloheshin edhe mësime në gjuhën shqipe dhe lëndë me karakter kombëtar e shoqëror.

Gjatë viteve 1941–1944, Zekë Berdynaj mori pjesë aktive në organizimin e forcave vullnetare shqiptare në mbrojtje të Kosovës, Rugovës, Rozhajës dhe Pazarit të Ri kundër çetnikëve serbo-malazezë. Ai u emërua udhëheqës civil dhe komandant ushtarak i zonës së Dukagjinit dhe udhëhoqi qindra luftëtarë në beteja të shumta, duke u plagosur rëndë gjatë luftërave të vitit 1943. Ishte bashkëpunëtor i afërt i figurave kombëtare si Shaban Polluzha dhe sekretar i degës së Pejës të Lidhjes së Dytë të Prizrenit. Krahas veprimtarisë ushtarake, ai u angazhua kundër shpërnguljes së shqiptarëve në Turqi dhe mbrojti të drejtën e shqiptarëve për arsimim dhe liri kombëtare.

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore dhe rikthimit të administrimit jugosllav në Kosovë, Berdynaj u përfshi në lëvizjen Nacional Demokratike Shqiptare, për shkak të së cilës u arrestua në vitin 1947. Në një gjykim publik në Pejë u dënua me 16 vjet burg të rëndë me akuzën si “nacionalist shqiptar” dhe kundërshtar i regjimit jugosllav. Vuajti dënimin në burgjet famëkeqe të Nishit dhe Goli Otokut, ku përballoi tortura të rënda pa u thyer. Mulla Zekë Berdynaj vdiq më 12 janar 1987, pa e përjetuar çlirimin e Kosovës, ndërsa në varrimin e tij morën pjesë mijëra shqiptarë nga vise të ndryshme, duke e nderuar si figurë të rezistencës kombëtare dhe fetare shqiptare.

• Mulla Zekë Berdynaj Intelektual, atdhetar e prijës fetar

1. ↑ "LEKSIKON: VENDBANIMET E KOSOVËS, Vëll. 3, Vendbanimet rurale. M-ZH – Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës". ashak.org. fq. 141. Marrë më 2026-06-01.
2. ↑ Mesazhi.com (2023-09-15). "Mulla Zekë Berdynaj". Mesazhi.com (në anglishte amerikane). Arkivuar nga origjinali më 23 maj 2026. Marrë më 2026-05-23.