Gutnisch
Gutnisch (Gutamål) isch ä nordgermanischi Schprôch, wo uf dr Insel Gotland gschwätz wird.
Gschicht
Gutnisch isch ä sehr archhaischi Schprôch, wo sich wege dr politischi Unabhängigkait vo Gotland bis 1361 hät chönne selbschtdändig entwiggle. S git au än elteri Teorii, aß Gutnisch mitem Gotischi verwandt gsi isch; wail d Gote möglicherwiis vo Gotland cho sin. Aber d Schprôchschtruktur aß ganzes isch doch klôr nordgermanisch. D‘ erschti schriftlichi Schpure vum Gutnischi schtammet usem 14te Jôhrhundert: äs Gsetzbuech (Guta Lagh), verschtreuti Rune Inschrifte, ä Chalender, un ä Beschriibig vo dr Gschicht vo dr Gotländer. Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum Dänischi un schpöter vum Schwedischi verdrängt wore. In de näggschti Jôhrhunderte isch Gutnisch schtark vo denne Schprôche behiinflusst wore.
Schdatus
Gutnisch isch offiziäl nüt annerchannt, un wird hüt gwönli als ä schwedischa Dialekt agsehe. D‘ Wirklichkait schaut so us, aß es traditionelle Gutnisch numme nô im Innere vo dr Insel gschprôche wird, während mer in de Schtädt äs Gotländska schwätzt, wo ä schwedischa Dialekt isch mit schtarkem gutnischem Subschrat. Richtiges Gutnisch wird numme nô im Südoschte vo Gotland gschprôche; un im Rescht vo dr Insel manchmal nô in Lieder bbruucht. Gutnisch hät kai guetes Preschtige un isch akut am Usschterbe. Text wered numme nô selte uf Gutnisch verfasst.
Biischpil
Ä text usem Guta Lagh (vo etwa 1300)
Þa en ogutniscr maþr drepr ogutniscan mann. þa dragi so bandu sum gutniscr. En hann a boli sielfs sins bor a gutlandi. Biauþi bot manni en hann orkar sen atmeli ir ut gangit oc lati at meli a milli. oc biauþi þrysuar vm þry ar. En hinn sei mandr oc scemdr þau en hann taki at fyrsta sinni. þegar buþit verþr. ¦ Þa en hann wil ai taka at fyrsta sinni. oc ai at andrv þa taki hann at þriþia. sen þry ar iru vt gangin wil hann ai þa taka. þa scal biera a þing firi alla lyþi.
Gutnischi Wörter
| Gutnisch | Alemannisch |
|---|---|
| tiaud | Volk |
| löyd | Lüt |
| dotar | Tochter |
| ait | Verwandte |
| feifang | Hindernis |
| spyre | Frôge |
| modar | Muetter |
| peiko | Maidli |
| pen | ugduldig |
| skavl | Frucht |
| spaike av | Wegrenne |
| stoyt | hänsle |
| söym | Schej |
| mauso | Fliige |
Doo gits mee z läsed
- Oskar Bandle: Die Gliederung des Nordgermanischen. Mit 23 Karten. Helbing und Lichtenhahn, Basel/Stuttgart 1973 (Beiträge zur nordischen Philologie 1); seither neu aufgelegt.
- Herbert Gustavson: Gutamålet – inledning till studium. Barry Press Förlag, Visby 1977.
- Elias Wessén: Våra folkmål. Fritzes, Lund 1969.
- Elias Wessén: De nordiska språken. Almqvist & Wiksell Förlag AB, Stockholm 1979.