Right Livelihood Award

Dr Right Livelihood Award (RLA, änglisch fir Pryys fir di richtig Lääbeswyys), vylmol Alternative Nobelpryys gnännt, isch e Uuszaichnig „fir d Gstaltig vun ere bessere Wält“. Är wird all Johr im Dezämber vu dr Stiftig Right Livelihood Award Foundation vergee un dur Spände finanziert.
Dr Name Alternative Nobelpryys isch in dr erschte Johr vum Bryys entstande, isch aber nit di offiziäll Bezaichnig vum Pryys un wird vu dr Stiftig nume in Aafierigszaiche bruucht. En inschtitutionälli Verbindig vum Pryys zum Nobelpryys git s nit.
Gschicht
Dr Pryys isch anne 1980 vum schwedisch-dytsche Philatelischt Jakob von Uexküll in s Lääbe gruefe wore. Är het dr Nobelstiftg vorgschlaa ghaa, ass no zwee Nobelpryys sotte gstiftet wäre, ain fir Ekology un ain fir d Iberwindig vu dr Armuet. Wel d Nobelstiftig dää Vorschlag abglähnt het, het dr von Uexküll derno sälber ne Pryys un aigeni Stiftig grindet.
Pryysdreeger
| Johr | Pryysdreeger | Land |
|---|---|---|
| 1980 | ||
| Hassan Fathy | Egipte | |
| Plenty International | USA Guatemala Lesotho | |
| 1981 | ||
| Mike Cooley | Verainigts Chenigrych | |
| Bill Mollison | Auschtralie | |
| Patrick van Rensburg / Education with Production | Botswana Sidafrika | |
| 1982 | ||
| Erik Dammann / Future in Our Hands | Norwäge | |
| Anwar Fazal | Malaysia | |
| Petra Kelly | BRD | |
| Participatory Institute for Development Alternatives | Sri Lanka | |
| George Trevelyan | Verainigts Chenigrych | |
| 1983 | ||
| Leopold Kohr | Eschtrych | |
| Amory Lovins un Hunter Lovins / Rocky Mountain Institute | USA | |
| Manfred Max-Neef / CEPAUR | Chile | |
| Haiptling Ibedul Gibbons un s Volk vu Belau | Belau | |
| 1984 | ||
| Imane Khalifeh | Libanon | |
| Self-Employed Women's Association / Ela Bhatt | Indie | |
| Winefreda Geonzon / Free Legal Assistance Volunteers' Association (FREE LAVA) | Philippine | |
| Wangari Maathai / Green Belt Movement | Kenia | |
| 1985 | ||
| Theo Van Boven | Niderlande | |
| Cary Fowler (Rural Advancement Fund International) | USA | |
| Pat Mooney (Rural Advancement Fund International) | Kanada | |
| Lokayan / Rajni Kothari | Indie | |
| Duna Kör | Ungarn | |
| 1986 | ||
| Robert Jungk | Eschtrych | |
| Rosalie Bertell | Kanada | |
| Alice Stewart | Verainigts Chenigrych | |
| Ladakh Ecological Development Group / Helena Norberg-Hodge | Indie | |
| Evaristo Nugkuag / AIDESEP | Peru | |
| 1987 | ||
| Johan Galtung | Norwäge | |
| Chipko-Bewegig | Indie | |
| Hans-Peter Dürr / Global Challenges Network | BRD | |
| Institute for Food and Development Policy / Frances Moore Lappé | USA | |
| Mordechai Vanunu | Israel | |
| 1988 | ||
| International Rehabilitation and Research Centre for Torture Victims / Inge Genefke | Dänemark | |
| José Lutzenberger | Brasilie | |
| John F. Charlewood Turner | Verainigts Chenigrych | |
| Sahabat Alam Malaysia / Mohammed Idris, Harrison Ngau, the Penan people | Malaysia | |
| 1989 | ||
| Seikatsu Club Consumers’ Cooperative (SCCC) | Japan | |
| Melaku Worede | Etiopie | |
| Aklilu Lemma / Legesse Wolde-Yohannes | Etiopie | |
| Survival International | Verainigts Chenigrych | |
| 1990 | ||
| Alice Tepper Marlin / Council on Economic Priorities | USA | |
| Bernard Lédéa Ouédraogo | Burkina Faso | |
| Felicia Langer | Israel | |
| Asociación de Trabajadores Campesinos del Carare (ATCC) | Kolumbie | |
| 1991 | ||
| Edward Goldsmith | Verainigts Chenigrych | |
| Medha Patkar, Baba Amte, Narmada Bachao Andolan (NBA) | Indie | |
| Bengt Danielsson & Marie-Thérèse Danielsson | Franzesisch-Polinesie | |
| Senator Jeton Anjain un s Volk vu Rongelap | Marshallinsle | |
| Bewegig vu dr Landarbaiter ohni Bode (MST1985), Comissão Pastoral da Terra (CPT) | Brasilie | |
| 1992 | ||
| Finnish Village Action Movement (Kylätoiminta) | Finnland | |
| Gonoshasthaya Kendra, Zafrullah Chowdhury | Bangladesch | |
| Helen Mack | Guatemala | |
| John Gofman, Alla Yaroshinskaya | USA / Ukraine | |
| 1993 | ||
| Arna Mer-Khamis, Care and Learning | Israel | |
| Organisation of Rural Associations for Progress, Sithembiso Nyoni | Simbabwe | |
| Vandana Shiva | Indie | |
| Mary un Carrie Dann vu dr Western Shoshone Nation | Nordamerika | |
| 1994 | ||
| Astrid Lindgren | Schwede | |
| Service Volunteered for All (SERVOL) | Trinidad un Tobago | |
| Hanumappa Reddy Sudarshan, Vivekananda Girijana Kalyana Kendra (VGKK) | Indie | |
| Ken Saro-Wiwa, Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP) | Nigeria | |
| 1995 | ||
| András Bíró, Hungarian Foundation for Self-Reliance (HFSR) | Ungarn | |
| The Serb Civic Council (SCC) | Bosnie un Herzegowina | |
| Carmel Budiardjo / TAPOL | Indonesie / Verainigts Chenigrych | |
| Sulak Sivaraksa | Thailand | |
| 1996 | ||
| Herman Daly | USA | |
| Union vu dr Komitee vu dr Soldatemeieter vu Russland | Russland | |
| Kerala Sastra Sahithya Parishat (KSSP) | Indie | |
| George Vithoulkas | Griecheland | |
| 1997 | ||
| Joseph Ki-Zerbo | Burkina Faso | |
| Jinzaburo Takagi | Japan | |
| Mycle Schneider | Frankrych | |
| Michael Succow | Dytschland | |
| Cindy Duehring | USA | |
| 1998 | ||
| International Baby Food Action Network (IBFAN) | ||
| Samuel Epstein | USA | |
| Juan Pablo Orrego, Grupo de Acción por el Biobío (GABB) | Chile | |
| Katarina Kruhonja, Vesna Terselic | Kroatie | |
| 1999 | ||
| Hermann Scheer | Dytschland | |
| Juan Garcés | Spanie | |
| Consolidation of the Amazon Region (COAMA) | Kolumbie | |
| Grupo de Agricultura Orgánica (GAO) | Kuba | |
| 2000 | ||
| Tewolde Berhan Gebre Egziabher | Etiopie | |
| Munir Said Thalib | Indonesie | |
| Birsel Lemke | Tirkei | |
| Wes Jackson, The Land Institute (TLI) | USA | |
| 2001 | ||
| José Antonio Abreu | Venezuela | |
| Gusch Schalom, Uri Avnery un Rachel Avnery | Israel | |
| Leonardo Boff | Brasilie | |
| Trident Ploughshares | Verainigts Chenigrych | |
| 2002 | ||
| Martin Green | Auschtralie | |
| Centre Jeunes Kamenge (CJK) | Burundi | |
| Kvinna Till Kvinna Foundation (KtK) | Schwede | |
| Martín Almada | Paraguay | |
| 2003 | ||
| David Lange | Neiseeland | |
| Walden Bello, Nicanor Perlas | Philippine | |
| Citizens’ Coalition for Economic Justice (CCEJ) | Sidkorea | |
| Sekem, Ibrahim Abouleish | Egipte | |
| 2004 | ||
| Swami Agnivesh , Asghar Ali Engineer | Indie | |
| Memorial | Russland | |
| Bianca Jagger | Nicaragua | |
| Raúl Montenegro | Argentinie | |
| 2005 | ||
| Maude Barlow un Tony Clarke | Kanada | |
| Irene Fernandez | Malaysia | |
| First People of Kalahari (FPK), Roy Sesana | Botsuana | |
| Francisco Toledo | Mexiko | |
| 2006 | ||
| Daniel Ellsberg | USA | |
| Ruth Manorama | Indie | |
| Chico Whitaker | Brasilie | |
| Festival Internacional de Poesia de Medellin | Kolumbie | |
| 2007 | ||
| Christopher Weeramantry | Sri Lanka | |
| Dekha Ibrahim Abdi | Kenia | |
| Percy Schmeiser un Louise Schmeiser | Kanada | |
| Grameen Shakti | Bangladesch | |
| 2008 | ||
| Krishnammal un Sankaralingam Jagannathan Land for the Tillers’ Freedom (LAFTI) | Indie | |
| Amy Goodman | USA | |
| Asha Haji Elmi | Somalia | |
| Monika Hauser | Italie | |
| 2009 | ||
| Catherine Hamlin | Auschtralie | |
| René Ngongo | Demokratischi Republik Kongo | |
| David Suzuki | Kanada | |
| Alyn Ware | Neiseeland | |
| 2010 | ||
| Nnimmo Bassey | Nigeria | |
| Erwin Kräutler | Eschtrych / Brasilie | |
| Shrikrishna Upadhyay, Sappros | Nepal | |
| Physicians for Human Rights (PHRI) | Israel | |
| 2011 | ||
| Huang Ming | China | |
| Jacqueline Moudeina | Tschad | |
| GRAIN | ||
| Ina May Gaskin | USA | |
| 2012 | ||
| Campaign Against Arms Trade | Verainigts Chenigrych | |
| Gene Sharp | USA | |
| Hayrettin Karaca | Tirkei | |
| Sima Samar | Afghanistan | |
| 2013 | ||
| Paul F. Walker | USA | |
| Hans Rudolf Herren, Biovision Foundation | Schwyz | |
| Raji Sourani | Gaza | |
| Denis Mukwege | Demokratischi Republik Kongo | |
| 2014 | ||
| Bill McKibben un 350.org | USA | |
| Basil Fernando, AHRC | Hongkong | |
| Asma Jahangir | Pakistan | |
| Alan Rusbridger | Verainigts Chenigrych | |
| Edward Snowden | USA | |
| 2015 | ||
| Tony de Brum un s Volk vu dr Marshallinsle | Marshallinsle | |
| Sheila Watt-Cloutier | Kanada | |
| Kasha Jacqueline Nabagesera | Uganda | |
| Gino Strada un Emergency | Italie | |
| 2016 | ||
| Cumhuriyet | Tirkei | |
| Sirische Zivilschutz | Sirie | |
| Mozn Hassan un Nazra fir feministischi Studie | Egypte | |
| Swetlana Gannuschkina | Russland | |
| 2017 | ||
| Khadija Ismayilova | Aserbaidschan | |
| Colin Gonsalves | Indie | |
| Yetnebersh Nigussie | Ethiopie | |
| Robert Bilott | USA | |
| 2018 | ||
| Thelma Aldana | Guatemala | |
| Iván Velásquez Gómez | Kolumbie | |
| Abdullah al-Hamid, Mohammed Fahad al-Kahtani, Walid Abu al-Chair | Saudi-Arabie | |
| Tony Rinaudo | Auschtralie | |
| Yacouba Sawadogo | Burkina Faso | |
| 2019 | ||
| Aminatou Haidar | Weschtsahara | |
| Guo Jianmei | China | |
| Greta Thunberg | Schwede | |
| Davi Kopenawa | Brasilie | |
| 2020 | ||
| Nasrin Sotoudeh | Iran | |
| Bryan Stevenson | USA | |
| Lottie Cunningham Wren | Nicaragua | |
| Ales Bialiatski un Wjasna | Wissrussland | |
| 2021 | ||
| Freda Huson | Kanada | |
| Wladimir Sliwjak | Russland | |
| Marthe Wandou | Kamerun | |
| Legal Initiative for Forest and Environment | Indie | |
| 2022 | ||
| Oleksandra Matwijtschuk un s Centre for Civil Liberties (CCL) | Ukraine | |
| Fartuun Adan un Ilwad Elman | Somalia | |
| Africa Institute for Energy Governance | Uganda | |
| Cecosesola | Venezuela | |
| 2023 | ||
| Eunice Brookman-Amissah | Ghana | |
| Mother Nature Cambodia | Kambodscha | |
| Phyllis Omido | Kenia | |
| SOS Méditerranée | Europa | |
| 2024 | ||
| Forensic Architecture | Verainigts Chenigrych | |
| Anabela Lemos un Justiça Ambiental! | Mosambik | |
| Issa Amro un Youth Against Settlements | Paleschtina | |
| Joan Carling | Philippine | |
| 2023 | ||
| Pacific Islands Students Fighting Climate Change un Julian Aguon | Pazifischi Insle / Guam | |
| Justice for Myanmar | Myanmar | |
| Audrey Tang | Taiwan | |
| Emergency Response Rooms | Sudan | |
Literatur
- To Make the Earth a Decent Place for All Its People / Macht die Erde zu einem würdigen Ort für alle. Right Livelihood laureates call for radical reforms; conference report „20 Years Right Livelihood Award“, Salzburg 1999 [29. Mai 1999 bis 2. Juni 1999, Salzburg, Bildungshaus St. Virgil], Tauriska, Neukirchen am Grossvenediger 2000, ISBN 3-901257-15-2 (deutsch und englisch).
- Klaus Huhn: Winnetous Töchter [warum Mary und Carrie Dann mit dem Alternativen Nobelpreis ausgezeichnet wurden], Spotless, Berlin 1994, ISBN 3-928999-30-3.
- Geseko von Lüpke: Die Alternative. Wege und Weltbild des Alternativen Nobelpreises. Pragmatiker, Pfadfinder, Visionäre. In: One Earth Spirit. Riemann, München 2003, ISBN 978-3-570-50031-6.
- Geseko von Lüpke, Peter Erlenwein (Hrsg.): Projekte der Hoffnung. Der Alternative Nobelpreis: Ausblicke auf eine andere Globalisierung. Gesellschaft für Ökologische Kommunikation Oekom, München 2006, ISBN 978-3-86581-006-9.
- Hans Dieter Nerbl und Schüler des V. Jahrganges der höheren Abteilung für Mechatronik an der HTL-Saalfelden im Schuljahr 2006/2007 (Hrsg.): Mut zur Veränderung. Junge Techniker und der Right Livelihood Award; ein Klassenprojekt des V. Jahrganges der höheren Abteilung für Mechatronik an der HTL-Saalfelden. Tauriska, Neukirchen am Grossvenediger 2007, ISBN 978-3-901257-29-2.
- Jürgen Streich, Ricardo Díez-Hochleitner (Vorwort): Vorbilder. Menschen und Projekte, die hoffen lassen. Der Alternative Nobelpreis. Kampenhausen, Bielefeld 2005, ISBN 978-3-89901-057-2.
- Jakob von Uexküll (Hrsg.): Der alternative Nobelpreis [Aus dem Englisch übersetzt von Erika Ifang]. In: Metapolitik Dianus-Trikont, München 1985, ISBN 3-88167-142-0.
- Jakob von Uexküll, Bernd Dost (Hrsg.): Projekte der Hoffnung Der alternative Nobelpreis [Aus dem Englisch übersetzt von Martina Tichy und Gabriele Zelisko]. Raben, München 1990, ISBN 3-922696-58-9.