<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-menu-disabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-os vector-feature-navigation-update-disabled vector-sticky-header-enabled skin-thumbsize-clientpref-standard" lang="it" dir="ltr"><head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>F</title>
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
    <link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
    <link rel="canonical" href="https://it.wikipedia.org/wiki/F"> <link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/mediawiki.skinning.content.parsoid.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
    
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
  </head>
  <body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-F rootpage-F skin-vector-2022 action-view">
    <div class="mw-page-container">
      <div class="mw-page-container-inner">
        <div class="mw-content-container">
          <main id="content" class="mw-body">
            <header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
              <h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span lang="it" dir="ltr"><span class="mw-page-title-main">F</span></span></h1>
            </header>
            <a id="top"></a>
            <div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
              <div id="contentSub">
                <div id="mw-content-subtitle"></div>
              </div>
              <div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="it" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="it" dir="ltr" data-mw-parsoid-version="0.24.0.0-alpha18" data-mw-html-version="2.8.0"><section data-mw-section-id="0" id="mwAQ"><span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwAg"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r130658281" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://it.wikipedia.org/ */


body:not(.skin-minerva) .mw-parser-output .hatnote.nota-disambigua{clear:both;margin-top:0;padding:.05em .5em}


/* end   https://it.wikipedia.org/ */
</style><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r139142988" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://it.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .hatnote-content{align-items:center;display:flex}.mw-parser-output .hatnote-icon{flex-shrink:0}.mw-parser-output .hatnote-icon img{display:flex}.mw-parser-output .hatnote-text{font-style:italic}body:not(.skin-minerva) .mw-parser-output .hatnote{border:1px solid #CCC;display:flex;margin:.5em 0;padding:.2em .5em}body:not(.skin-minerva) .mw-parser-output .hatnote-text{padding-left:.5em}body.skin-minerva .mw-parser-output .hatnote-icon{padding-right:8px}body.skin-minerva .mw-parser-output .hatnote-icon img{height:auto;width:16px}body.skin--responsive .mw-parser-output .hatnote a.new{color:#d73333}body.skin--responsive .mw-parser-output .hatnote a.new:visited{color:#a55858}


/* end   https://it.wikipedia.org/ */
</style></span>
<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwBA"></span>
<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwBg"></span>
<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwCA"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r150627583" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://it.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .avviso .mbox-text-div>div,.mw-parser-output .avviso .mbox-text-full-div>div{font-size:90%}.mw-parser-output .avviso .mbox-image{flex-basis:52px;flex-grow:0;flex-shrink:0}.mw-parser-output .avviso .mbox-text-full-div .hide-when-compact{display:block}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso{margin-bottom:5px;margin-top:5px;background:#fbfbfb;border:1px solid #aaa;display:flex;align-items:center;box-sizing:border-box;padding-left:0.5em}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-testo{padding:0.25em 0.5em;width:100%}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-immagine{padding:2px 0 2px 0;text-align:center}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-immaginedestra{padding:2px 4px 2px 0;text-align:center}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-informazioni{border-left:10px solid #1e90ff}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-cancella,body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-importante{border-left:10px solid #b22222}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-contenuto{border-left:10px solid #f28500}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-stile{border-left:10px solid #f4c430}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-statico{border-left:10px solid limegreen}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-struttura{border-left:10px solid #9932cc}body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso .avviso-generico{border-left:10px solid #bba}@media screen and (min-width:640px){body.skin-minerva .mw-parser-output .ombox.avviso{margin-left:10%;margin-right:10%}}


/* end   https://it.wikipedia.org/ */
</style></span>
<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwCg"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r143074810" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://it.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .sinottico{background-color:#f8f9fa;border:1px solid #c8ccd1;border-spacing:0;clear:right;float:right;font-size:95%;line-height:1.4em;margin:0 0 1em 1.5em;width:280px}.mw-parser-output .sinottico caption{font-weight:bold}.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr>th:not(:only-child),.mw-parser-output .sinottico_annidata>tbody>tr>th:not(:only-child){background-color:#f3f3f3;border-right:1px solid #e5e5e8;text-align:left;vertical-align:top}.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr:not(:last-child)>td,.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr:not(:last-child)>th,.mw-parser-output .sinottico_annidata>tbody>tr>td,.mw-parser-output .sinottico_annidata>tbody>tr>th{border-bottom:1px solid #e0e0e0}.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr>td,.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr>th:not(:only-child),.mw-parser-output .sinottico_annidata>tbody>tr>td,.mw-parser-output .sinottico_annidata>tbody>tr>th:not(:only-child){padding:.25em .4em}.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr>td,.mw-parser-output .sinottico_annidata>tbody>tr>td{vertical-align:middle}.mw-parser-output .sinottico>tbody>tr>td>hr:only-child{margin:0.4em 0.2em}.mw-parser-output .sinottico ul{margin:0 0 0 1em;padding:0}.mw-parser-output .sinottico_annidata{border-spacing:0;margin:0 -.4em;width:calc(100% + calc(.4em*2))}.mw-parser-output .sinottico_annidata:last-child{margin-bottom:-.2em}.mw-parser-output .sinottico_annidata:last-child>tbody>tr:last-child>td,.mw-parser-output .sinottico_annidata:last-child>tbody>tr:last-child>th{border-bottom:none}.mw-parser-output .sinottico_divisione+.sinottico_divisione>th,.mw-parser-output .sinottico_testata+.sinottico_divisione>th{border-top:2px solid #f8f9fa}.mw-parser-output .sinottico_divisione th{background-color:#eeeeee;padding:.15em .4em;text-align:center}.mw-parser-output .sinottico_piede{text-align:center;font-size:90%;background:#EFEFEF}.mw-parser-output .sinottico_piede2{background-color:white;font-size:xx-small;padding-bottom:0;text-align:right}.mw-parser-output .sinottico_sottotitolo{font-size:80%}.mw-parser-output .sinottico_testata th{background-color:#dedede;font-size:116%;padding:.2em .4em;text-align:center}.mw-parser-output .sinottico_testo_centrale{text-align:center}


/* end   https://it.wikipedia.org/ */
</style></span><table class="infobox sinottico" summary="Tabella sinottica che riassume i principali dati del soggetto" style="width:220px" id="mwCw"><tbody><tr class="sinottico_testata"><th colspan="2">F f<br><span class="sinottico_sottotitolo">lettera dell'<a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_latino" title="Alfabeto latino">alfabeto latino</a></span></th></tr><tr><td class="sinottico_testo_centrale " colspan="2"><div class="skin-invert"><figure class="mw-halign-center" typeof="mw:File/Frameless"><img src="./_assets_/cada59c196e0d749523ca37685e94205.png" decoding="async" data-file-width="95" data-file-height="35" data-file-type="drawing" height="44" width="120" class="mw-file-element" loading="lazy"><figcaption></figcaption></figure></div></td></tr><tr><td class="sinottico_testo_centrale" colspan="2">
<table style="margin-left:auto; margin-right:auto; line-height:1em">
<tbody><tr>
<td><div class="skin-invert"><div class="">

<div style="width: 28px; height: 36px; overflow: hidden;">
<div style="position: relative; top: -0px; left: -0px; width: 40px"><span typeof="mw:File"><img alt="Come scrivere in corsivo italiano- F in maiuscolo.svg" src="./_assets_/bb7e6f56f580145a565188cd5a4e4aeb.png" decoding="async" data-file-width="2048" data-file-height="2248" data-file-type="drawing" height="44" width="40" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></div>

</div>
</div></div></td>
<td><div class="skin-invert"><div class="">

<div style="width: 28px; height: 36px; overflow: hidden;">
<div style="position: relative; top: -0px; left: -0px; width: 40px"><span typeof="mw:File"><img alt="Come scrivere in corsivo italiano- f in minuscolo.svg" src="./_assets_/1b0b128ec5804745d19fc368f12b851a.png" decoding="async" data-file-width="2048" data-file-height="2248" data-file-type="drawing" height="44" width="40" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></div>

</div>
</div></div></td></tr>
<tr>
<td colspan="2">F in corsivo</td></tr>
</tbody></table>
</td></tr><tr><th><a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_fonetico_NATO" title="Alfabeto fonetico NATO">Alfabeto NATO</a></th><td>Foxtrot
</td></tr><tr><th><a rel="mw:WikiLink" href="Codice_Morse" title="Codice Morse">Codice Morse</a></th><td>··–·
</td></tr><tr><th><a rel="mw:WikiLink" href="Codice_internazionale_nautico" title="Codice internazionale nautico">Bandiera marittima</a></th><td><span class="mw-image-border" typeof="mw:File"><img src="./_assets_/790d887b1c711eeb0b2199f365e026f9.png" decoding="async" data-file-width="600" data-file-height="600" data-file-type="drawing" height="50" width="50" class="mw-file-element" loading="lazy"></span>
</td></tr><tr><th><a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_semaforico" title="Alfabeto semaforico">Alfabeto semaforico</a></th><td><span typeof="mw:File"><img src="./_assets_/9fcdbd51b282ecfb433d4a2f2573b497.png" decoding="async" data-file-width="600" data-file-height="500" data-file-type="drawing" height="50" width="60" class="mw-file-element" loading="lazy"></span>
</td></tr><tr><th><a rel="mw:WikiLink" href="Braille" title="Braille">Braille</a></th><td style="padding-bottom:0"><figure class="mw-halign-right skin-invert" typeof="mw:File"><img src="./_assets_/80acfdcf46ff9c44d89c080650d5f477.png" decoding="async" data-file-width="154" data-file-height="215" data-file-type="drawing" height="50" width="36" class="mw-file-element" loading="lazy"><figcaption></figcaption></figure> ⠋
</td></tr></tbody></table>
<p id="mwDA"><b id="mwDQ">F</b> o <b id="mwDg">f</b> (chiamata <b id="mwDw">effe</b> in <a rel="mw:WikiLink" href="Lingua_italiana" title="Lingua italiana" id="mwEA">italiano</a>) è la sesta lettera dell'<a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_italiano" title="Alfabeto italiano" id="mwEQ">alfabeto italiano</a>.</p>

<p id="mwEg"><span title="Questa è una trascrizione IPA della pronuncia. Vedere l'alfabeto fonetico internazionale." class="IPA">[f]</span> rappresenta anche il grafema di una <a rel="mw:WikiLink" href="Consonante" title="Consonante" id="mwFA">consonante</a> <a rel="mw:WikiLink" href="Fricativa_labiodentale_sorda" title="Fricativa labiodentale sorda" id="mwFQ">fricativa labiodentale sorda</a> nell'<a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_fonetico_internazionale" title="Alfabeto fonetico internazionale" id="mwFg">alfabeto fonetico internazionale</a>.</p>

</section><section data-mw-section-id="1" id="mwGA" aria-labelledby="Storia"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Storia">Storia</h2></div>
<table class="wikitable" style="text-align:center;" id="mwGQ">
<caption id="mwGg">Probabile evoluzione del grafema</caption>
<tbody id="mwGw"><tr id="mwHA">
<th id="mwHQ">Proto-semitico<br id="mwHg">[w]</th>
<th id="mwHw">Fenicio<br id="mwIA"><a rel="mw:WikiLink" href="Waw" title="Waw" id="mwIQ">waw</a></th>
<th id="mwIg">Greco arcaico<br id="mwIw"><a rel="mw:WikiLink" href="Digamma" title="Digamma" id="mwJA">digamma</a></th>
<th id="mwJQ">Etrusco<br id="mwJg">[w]</th>
<th id="mwJw">Romano<br id="mwKA">[f]</th></tr>
<tr id="mwKQ">
<td id="mwKg"><span class="noviewer" typeof="mw:Transclusion mw:File" id="mwKw"><img src="./_assets_/a53f15d2bceb4ef8479601406281bbb5.png" decoding="async" data-file-width="64" data-file-height="64" data-file-type="bitmap" height="40" width="40" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwLA"><span class="noviewer" typeof="mw:Transclusion mw:File" id="mwLQ"><img src="./_assets_/c4d3148c66e53582760e6e50d23c926f.png" decoding="async" data-file-width="64" data-file-height="64" data-file-type="bitmap" height="40" width="40" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwLg"><span typeof="mw:File" id="mwLw"><img src="./_assets_/fd50780e4f72f5a05d4364cbad7d9279.png" decoding="async" data-file-width="3000" data-file-height="2000" data-file-type="drawing" height="37" width="55" class="mw-file-element" id="mwMQ" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwMg"><span class="noviewer" typeof="mw:Transclusion mw:File" id="mwMw"><img src="./_assets_/caf93eef4caa4d8b331014a08cb65a71.png" decoding="async" data-file-width="130" data-file-height="180" data-file-type="drawing" height="42" width="30" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwNA"><span typeof="mw:File" id="mwNQ"><img alt="Roman F" src="./_assets_/f6e8adbeb946fac899377bef38020d84.png" decoding="async" data-file-width="64" data-file-height="64" data-file-type="bitmap" height="25" width="25" class="mw-file-element" id="mwNw" loading="lazy"></span></td></tr>
</tbody></table>

<p id="mwOA">L'origine della lettera F è la stessa delle lettere <a rel="mw:WikiLink" href="V" title="V" id="mwOQ">V</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="U" title="U" id="mwOg">U</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Y" title="Y" id="mwOw">Y</a> e <a rel="mw:WikiLink" href="W" title="W" id="mwPA">W</a>; esse derivano infatti dalla lettera semitica <a rel="mw:WikiLink" href="Waw" title="Waw" id="mwPQ">waw</a>, da cui si evolvette la <a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_fenicio" title="Alfabeto fenicio" id="mwPg">lettera fenicia</a> waw, con valore fonetico <span title="Questa è una trascrizione IPA della pronuncia. Vedere l'alfabeto fonetico internazionale." class="IPA">[w]</span>, da cui deriva il <a rel="mw:WikiLink" href="Digamma" title="Digamma" id="mwQA">digamma</a> <a rel="mw:WikiLink" href="Lingua_greca" title="Lingua greca" id="mwQQ">greco</a>, poi scomparso. Gli <a rel="mw:WikiLink" href="Lingua_etrusca" title="Lingua etrusca" id="mwQg">etruschi</a> adottarono il digamma greco come <span title="Questa è una trascrizione IPA della pronuncia. Vedere l'alfabeto fonetico internazionale." class="IPA">[w]</span>, ma lo utilizzarono anche nel <a rel="mw:WikiLink" href="Digramma" title="Digramma" id="mwRA">digramma</a> FH per trascrivere il suono <span title="Questa è una trascrizione IPA della pronuncia. Vedere l'alfabeto fonetico internazionale." class="IPA">[f]</span>, uso ripreso inizialmente anche dai Latini che lo semplificarono poi in F ed è con quest'ultimo valore <a rel="mw:WikiLink" href="Fonetica" title="Fonetica" id="mwRg">fonetico</a> che la lettera arriva nell'<a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_latino" title="Alfabeto latino" id="mwRw">alfabeto latino</a>, mentre l'altro si conservò nella <a rel="mw:WikiLink" href="V" title="V" id="mwSA">V</a>.</p>

</section><section data-mw-section-id="2" id="mwSQ" aria-labelledby="Codici_informatici"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Codici_informatici">Codici informatici</h2></div>
<ul id="mwSg"><li id="mwSw"><a rel="mw:WikiLink" href="Unicode" title="Unicode" id="mwTA">Unicode</a>: maiuscola U+0046, minuscola U+0066.</li>
<li id="mwTQ"><a rel="mw:WikiLink" href="ASCII" title="ASCII" id="mwTg">ASCII</a>: maiuscola 70, minuscola 102; in <a rel="mw:WikiLink" href="Sistema_numerico_binario" title="Sistema numerico binario" id="mwTw">binario</a> 01000110 e 01100110 rispettivamente.</li>
<li id="mwUA"><a rel="mw:WikiLink" href="EBCDIC" title="EBCDIC" id="mwUQ">EBCDIC</a>: maiuscola 198, minuscola 134.</li>
<li id="mwUg"><a rel="mw:WikiLink" href="Entity" title="Entity" class="mw-redirect" id="mwUw">Entity</a>: maiuscola &amp; #70; e minuscola &amp; #102;</li></ul>

</section><section data-mw-section-id="3" id="mwVA" aria-labelledby="Altri_progetti"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Altri_progetti">Altri progetti</h2></div>
<div id="interProject" style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); display: none; clear: both; padding: .5em" typeof="mw:Transclusion"><p id="sisterProjects"><span>Altri progetti</span></p><ul title="Collegamenti verso gli altri progetti Wikimedia">
<li class="" title=""><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://it.wikiquote.org/wiki/F" title="q:F" class="extiw external">Wikiquote</a></li>
<li class="" title=""><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://it.wiktionary.org/wiki/f" title="wikt:f" class="extiw external">Wikizionario</a></li>
<li class="" title=""><span class="" title="commons:Category:F"><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:F?uselang=it" class="external text">Wikimedia Commons</a></span></li></ul></div><ul><li><span typeof="mw:File"><img alt="Collabora a Wikiquote" src="./_assets_/78d53c7494198a9e2a67633901e583fa.png" decoding="async" data-file-width="300" data-file-height="355" data-file-type="drawing" height="21" width="18" class="mw-file-element" loading="lazy"></span> <a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://it.wikiquote.org/wiki/" title="q:" class="extiw external">Wikiquote</a> contiene citazioni di o su <b><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://it.wikiquote.org/wiki/F" title="q:F" class="extiw external">F</a></b></li>
<li><span typeof="mw:File"><img alt="Collabora a Wikizionario" src="./_assets_/6af0bba9814c62456b7163761b8e1db6.png" decoding="async" data-file-width="350" data-file-height="350" data-file-type="drawing" height="18" width="18" class="mw-file-element" loading="lazy"></span> <a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://it.wiktionary.org/wiki/" title="wikt:" class="extiw external">Wikizionario</a> contiene il lemma di dizionario «<b><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://it.wiktionary.org/wiki/f" title="wikt:f" class="extiw external">F</a></b>»</li>
<li><span typeof="mw:File"><a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it" title="Collabora a Wikimedia Commons" class="external"><img alt="Collabora a Wikimedia Commons" src="./_assets_/c3543d4eca268037c133b1da90922fa4.png" decoding="async" data-file-width="1024" data-file-height="1376" data-file-type="drawing" height="24" width="18" class="mw-file-element" loading="lazy"></a></span> <span class=""><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it" class="external text">Wikimedia Commons</a></span> contiene immagini o altri file su <b><span class=""><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:F?uselang=it" class="external text">F</a></span></b></li></ul>

</section><section data-mw-section-id="4" id="mwVQ" aria-labelledby="Collegamenti_esterni"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Collegamenti_esterni">Collegamenti esterni</h2></div>
<ul id="mwVg"><li class="mw-empty-elt" id="mwVw"></li><span typeof="mw:Transclusion" id="mwWA">
</span><li><cite id="CITEREFBritannica.com" class="citation web" style="font-style:normal">(<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) <a rel="mw:ExtLink nofollow" href="https://www.britannica.com/topic/F-letter" class="external text"><span style="font-style:italic;">f</span></a>, su <span style="font-style:italic;"><a rel="mw:WikiLink" href="Enciclopedia_Britannica" title="Enciclopedia Britannica">Enciclopedia Britannica</a></span>, Encyclopædia Britannica, Inc.</cite> </li></ul>

<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwWQ"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r141815314" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://it.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .navbox{border:1px solid #aaa;clear:both;margin:auto;padding:2px;width:100%}.mw-parser-output .navbox th{padding-left:1em;padding-right:1em;text-align:center}.mw-parser-output .navbox>tbody>tr:first-child>th{background:#ccf;font-size:90%;width:100%;color:var(--color-base,black)}.mw-parser-output .navbox_navbar{float:left;margin:0;padding:0 10px 0 0;text-align:left;width:6em}.mw-parser-output .navbox_title{font-size:110%}.mw-parser-output .navbox_abovebelow{background:#ddf;font-size:90%;font-weight:normal}.mw-parser-output .navbox_group{background:#ddf;font-size:90%;padding:0 10px;white-space:nowrap}.mw-parser-output .navbox_list{font-size:90%;width:100%}.mw-parser-output .navbox_list a{white-space:nowrap}html:not(.vector-feature-night-mode-enabled) .mw-parser-output .navbox_odd{background:#fdfdfd;color:var(--color-base,black)}html:not(.vector-feature-night-mode-enabled) .mw-parser-output .navbox_even{background:#f7f7f7;color:var(--color-base,black)}.mw-parser-output .navbox a.mw-selflink{color:var(--color-base,black)}.mw-parser-output .navbox_center{text-align:center}.mw-parser-output .navbox .navbox_image{padding-left:7px;vertical-align:middle;width:0}.mw-parser-output .navbox+.navbox{margin-top:-1px}.mw-parser-output .navbox .mw-collapsible-toggle{font-weight:normal;text-align:right;width:7em}body.skin--responsive .mw-parser-output .navbox_image img{max-width:none!important}.mw-parser-output .subnavbox{margin:-3px;width:100%}.mw-parser-output .subnavbox_group{background:#e6e6ff;padding:0 10px}@media screen{html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .navbox>tbody>tr:first-child>th{background:var(--background-color-interactive)!important}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .navbox th{color:var(--color-base)!important}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .navbox_abovebelow,html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .navbox_group{background:var(--background-color-interactive-subtle)!important}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .subnavbox_group{background:var(--background-color-neutral-subtle)!important}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .navbox>tbody>tr:first-child>th{background:var(--background-color-interactive)!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .navbox th{color:var(--color-base)!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .navbox_abovebelow,html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .navbox_group{background:var(--background-color-interactive-subtle)!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .subnavbox_group{background:var(--background-color-neutral-subtle)!important}}


/* end   https://it.wikipedia.org/ */
</style></span>



</section></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
    Questa voce è stata pubblicata da <a class="external text" title="Ultima modifica il 2025-09-08" href="https://it.wikipedia.org/wiki/?title=F&amp;oldid=146650963">Wikipedia</a>. Il testo è rilasciato in base alla licenza <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.it">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>, salvo diversa indicazione. Potrebbero essere applicate clausole aggiuntive per i file multimediali.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
            </div>
          </main>
        </div>
      </div>
    </div>
     <script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
  

</body></html>