باباتا

باباتا
کیسه‌ای که سند باباتا را در خود جای داده بود. چرم، غار نامه‌ها، نَحَل حِوِر (۱۳۲–۱۳۵ میلادی). موزه اسرائیل، اورشلیم
زادهٔ	ح. ۱۰۴ میلادی مَحوزا
همسر(ها)	عیسی بن عیسی (ح. ۱۲۰–ح. ۱۲۴) یهودا الِعازار کِتوشیون (ح. ۱۲۵–۱۳۰)
فرزندان	۱
پدر	شیمون بن مناحم

باباتا بث شیمعون (به عبری: בבתא בת שמעון)، که با نام باباتا نیز شناخته می‌شود (حدود ۱۰۴ (میلادی) – پس از ۱۳۲ (میلادی)) یک زن یهودی بود که در آغاز سده دوم میلادی در شهر ماحوزا، در گوشه جنوب شرقی دریای مرده در منطقه‌ای که امروزه اردن نامیده می‌شود، می‌زیست.

در سال ۱۹۶۰، باستان‌شناس ایگائل یادین کیف چرمی حاوی اسناد او را در مکانی که به نام غار نامه‌ها در نزدیکی دریای مرده شناخته شد، کشف کرد. اسناد یافت‌شده شامل قراردادهای حقوقی مربوط به ازدواج («کَتوباه»)، نقل و انتقال املاک و سرپرستی است. این اسناد که بازه‌ای از سال‌های ۹۶ تا ۱۳۴ میلادی را در بر می‌گیرند، تصویر روشنی از زندگی یک زن یهودی طبقه متوسط به بالا در آن دوران ترسیم می‌کنند. آن‌ها همچنین نمونه‌ای از بوروکراسی و نظام حقوقی روم را که او تحت حاکمیت آن می‌زیست، ارائه می‌دهند.

زندگی

سند ثبت چهار نخلستان خرمای متعلق به باباتا

باباتا در حدود سال ۱۰۴ میلادی، احتمالاً در «ماحوزا» (یا «ماحوز عگلاتیین»)، روستایی واقع در جنوب دریای مرده متولد شد. این روستا تا سال ۱۰۶ میلادی بخشی از پادشاهی نبطی بود که در آن سال این پادشاهی به امپراتوری روم ملحق شد و به استان عربی سنگلاخ تبدیل گردید. ماحوزا عمدتاً نبطی‌نشین بود اما جامعه یهودی قابل‌توجهی نیز داشت. این روستا درست در داخل قلمرو نبطیان و در نزدیکی مرز یهودیه واقع شده بود. این مکان یک روستای ساحلی و مرکزی پر رونق برای کشت خرما بود.

پدر باباتا، شیمعون، پسر مناحم، اهل ان گدی در یهودیه بود و تقریباً هم‌زمان با تولد او به ماحوزا آمد و در آنجا ملکی خرید. شناخته شده است که او در سال ۹۹ میلادی یک باغ خرما از آرکلاوس، فرماندار استانی نبطی، خریداری کرد. آرکلاوس همان باغ را تنها یک ماه پیش خریداری کرده بود اما خرید را فسخ کرده بود. او دو سند به شیمعون داد تا به او در تثبیت سند مالکیت باغ کمک کند. این رفتار یک شخص بلندپایه مانند آرکلاوس نشان می‌دهد که نخبگان نبطی به دلیل پیشینه عشایری خود چندان در بند جایگاه و مقام نبوده‌اند.

نخستین سندی که از باباتا نام می‌برد، سند هبه‌ای است که پدرش شیمون برای مادرش مریم به جای گذاشته است. او که احتمالاً فرزند ارشد بود، پس از مرگ والدینش، دارایی پدرش در ماهوزا، یعنی چندین باغ نخل خرما را به ارث برد. نخستین همسر او عیسی، فرزند عیسی بود که احتمالاً در حدود سال ۱۲۰ میلادی با او ازدواج کرد؛ زمانی که احتمالاً حدود ۱۲ تا ۱۵ سال سن داشت. آن‌ها پسری به نام عیسی داشتند.

تا سال ۱۲۴ میلادی، نخستین همسر او درگذشته بود. در سال ۱۲۵ میلادی، او با یهودا، فرزند الِعازار کتوشیون ازدواج کرد که مالک سه باغ نخل خرما در عین گدی بود. یهودا همسر دیگری به نام مریم، دختر بیانوس، و دختری نوجوان به نام שלمציون (شلَم‌صیون) داشت. مشخص نیست که آیا باباتا در همان خانه همسر اول زندگی می‌کرده یا یهودا میان دو خانه مختلف دررفت‌وآمد بوده است؛ زیرا در آن دوران، چندهمسری در جامعه یهودی امری رایج و از نظر قانونی مجاز بود. باباتا جهیزیه‌ای به ارزش ۴۰۰ دنار به این ازدواج آورد.

اسناد مربوط به این ازدواج بینش خوبی دربارهٔ جایگاه او در این رابطه به دست می‌دهند. بدهی‌های یهودا در سند ازدواج به‌عنوان تعهدات او نیز محسوب شده‌اند که نشان‌دهنده برابری مالی است. یهودا برای ثبت املاک باباتا در ماحوزا نزد فرماندار عربیه سنگلاخ طی سرشماری رومی، او را همراهی کرد و به‌عنوان سرپرست قانونی‌اش عمل نمود. در سال ۱۲۸، یک سند حقوقی نشان می‌دهد که یهودا از باباتا وام بدون بهره دریافت کرده است، که نشان می‌دهد او با وجود تأهل، کنترل پول خود را در دست داشته است. این وام هزینه‌ای را که یهودا به عنوان هدیه عروسی به دخترش داده بود و او از آن به عنوان جهیزیه استفاده کرده بود، پوشش می‌داد. یهودا در همان سال املاک خود را در عین گدی به شلم‌صیون بخشید که نیمی از آن بلافاصله و نیم دیگر پس از مرگش به او به ارث می‌رسید.

پس از مرگ یهودا در سال ۱۳۰ میلادی، باباتا املاک او را در عین گدی به عنوان وثیقه در ازای بدهی‌های او توقیف کرد؛ بدهی‌هایی که طبق مفاد سند ازدواج باید پرداخت می‌کرد، اما خانواده یهودا آن‌ها را نپرداخته بودند. یهودا در حالی درگذشت که ۷۰۰ دنار به او بدهکار بود که شامل وامی که در سال ۱۲۸ میلادی از او گرفته بود و همچنین جهیزیه اصلی می‌شد. اسناد همچنین نشان می‌دهند که او وام ۶۰ دناری با سود ۱۲ درصد برای مدت یک سال از یک صدم رومی مستقر در عین گدی دریافت کرده بود. در سال ۱۳۱ میلادی، او درگیر نبردی حقوقی با همسر دیگر یهودا بر سر اموال شوهر متوفی‌شان شد. اسناد همچنین اختلاف میان شلم‌صیون و فرزندان صغیر یهودا را بر سر مالکیت یک حیاط در عین گدی نشان می‌دهند که او به شلم‌صیون هدیه داده بود. یک زن برجسته رومی به نام جولیا کریسپینا وکالت فرزندان صغیر را بر عهده داشت. این اختلاف در نهایت به نفع شلم‌صیون حل‌وفصل شد. تصرف اموال شوهر فقید باباتا توسط همین فرزندان صغیر مورد اعتراض قرار گرفت که جولیا کریسپینا بار دیگر وکالت آن‌ها را در دادگاه فرماندار ایالتی بر عهده داشت. در مقطعی، باباتا با وجود جایگاه برجسته رومی جولیا کریسپینا، او را به دادگاه احضار کرد و ادعا نمود که اتهام دروغین خشونت علیه او مطرح شده است.

سایر اسناد مهم مربوط به سرپرستی عیسی، پسر باباتا، است. در سال ۱۲۴ میلادی، شورای پترا دو سرپرست برای پسر او تعیین کرد که یکی یهودی و دیگری نبطی بود. ظرف چهار ماه، باباتا با شکایت به فرماندار استانی، اعتراض کرد که مقرری ماهیانه دو دناری که سرپرستان پسرش برای نفقه پرداخت می‌کردند، کافی نیست. سندی از سال ۱۳۲ میلادی نشان می‌دهد که او در این پرونده شکست خورده است، زیرا همچنان همان دو دنار ماهیانه را به عنوان نفقه پسرش دریافت می‌کرد. این سند از سوی بابلی، پسر مناحم که احتمالاً عموی پدری‌اش بوده، از طرف او امضا شده است. در سال ۱۲۵ میلادی، او علیه سرپرست یهودی پسرش اقامه دعوا کرد تا به همان اتهام ناکافی بودن نفقه پاسخ دهد. او پیشنهاد کرد که اموال خود را با اموال در نظر گرفته شده در امانت برای پسرش ادغام کند تا او بتواند با سود حاصل از مبلغ مشترک، در رفاه بزرگ شود.

علاوه بر این، در میان اسناد در اختیار او، سندی مربوط به فروش یک الاغ بین دو برادر به نام‌های یوسف و یهودا در سال ۱۲۲ میلادی وجود داشت. آن‌ها احتمالاً برادران باباتا بوده‌اند و سند احتمالاً برای نگهداری امن به باباتا سپرده شده بوده است.

این اسناد به زبان یونانی و از سوی الِعازار، پسر الِعازار، و یوحنا، پسر ماخوتا، به نمایندگی از او نوشته شده بودند. خود باباتا بی‌سواد بود، چنان‌که الِعازار در نوشته‌اش قید کرده است که «او خط عبری را نمی‌داند.»

مرگ

غار نامه‌ها در دههٔ ۱۹۵۰

آخرین اسناد کشف‌شده در این کیسه مربوط به احضاریه‌ای برای حضور در دادگاهی در ان‌گدی است؛ زیرا مریم، همسر اول یهودا، دعوایی را علیه باباتا در خصوص اموال همسر مرحومشان مطرح کرده بود؛ بنابراین، فرض بر این است که باباتا در سال ۱۳۲ میلادی در نزدیکی ان‌گدی حضور داشته و این امر او را در جریان شورش بارکوخبا قرار داده است. احتمال دارد که باباتا به همراه مریم و خانواده‌اش از خشونت قریب‌الوقوع شورش گریخته باشد. تصور می‌شود که آن‌ها به همراه خانواده یوناتان، پسر بیانوس، یکی از فرماندهان یهودی شورش بارکوخبا که ظاهراً برادر مریم بوده است، در غارهایی به نام «غار نامه‌ها» پناه گرفته بودند. کیف حاوی اسناد حقوقی باباتا در حفره‌ای قرار داده شده بود، همراه با آنچه احتمالاً سایر دارایی‌های او بود که به درون غار آورده بود و همگی به خوبی حفظ شده بودند: یک کاسه شیشه‌ای و بشقاب‌های شیشه‌ای، یک جفت صندل، دسته‌ای گلوله نخ، بقایای پارچه لطیف، دو دستمال سر، یک کلید و دو حلقه کلید، چاقوها از جمله یک چاقوی ضامن‌دار، یک جعبه، یک داس و سه مشک آب. دهانه این حفره با سنگی مهر و موم شده بود. از آنجا که اسناد هرگز بازیابی نشدند و با توجه به اینکه بقایای بیست اسکلت در نزدیکی آنجا پیدا شد، مورخان این فرضیه را مطرح کرده‌اند که باباتا هنگام پناه‌گرفتن در غار جان باخته است.

منابع

کتاب‌شناسی

• Chiusi, Tiziana J. (2005). "Babatha vs. The Guardians of Her Son: A Struggle for Guardianship – Legal and Practical Aspects of P. Yadin 12-15, 27". In Ranon Katzoff and David Schaps (ed.). Law in the Documents of the Judean Desert. Leiden: Brill Academic.
• Cotton, Hannah M. (2022). Pogorelsky, Ofer (ed.). Roman Rule and Jewish Life: Collected Papers. Studia Judaica. Vol. 89. والتر دگرویتر (انتشارات). doi:10.1515/9783110770438. ISBN 978-3-11-077043-8.
• Goodman, Martin David (1996). "Babatha". In Simon Hornblower and Antony Spawforth (ed.). The Oxford Classical Dictionary (Third ed.).
• Freund, Richard A. (2004). "A Tale of Two Caves: Babatha and Her-story". Secrets of the Cave of Letters: Rediscovering a Dead Sea Mystery. Humanity Books. ISBN 978-1-59102-205-3. book cite
• Esler, Philip F. (2017). Babatha’s Orchard: The Yadin Papyri and an Ancient Jewish Family Tale Retold. Oxford: Oxford University Press.

برای مطالعهٔ بیشتر

• Friedman, Mordechai A. (1996). "Babatha's "Ketubba": Some Preliminary Observations". Israel Exploration Journal. 46 (1/2): 55–76. JSTOR 27926417.
• Broshi, Magen (1992). "Agriculture and Economy in Roman Palestine: Seven Notes on the Babatha Archive". Israel Exploration Journal. 42 (3/4): 230–240. JSTOR 27926273.

پیوند به بیرون

• ویدیو سخنرانی درباره باباتا توسط Henry Abramson (2014)