نئوژن
| زمان‌بندی زمین‌شناسی | |||
| پیدازیستی (فانروزوئیک) | نوزیستی (سنوزوئیک) | کواترنری | |
| نئوژن | |||
| پالئوژن | |||
| میانه‌زیستی (مزوزوئیک) | کرتاسه | ||
| ژوراسیک | |||
| تریاس | |||
| دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) | پرمین | ||
| کربونیفر | |||
| دوونین | |||
| سیلورین | |||
| اردویسین | |||
| کامبرین | |||
| نهان‌زیستی (پرکامبرین) | پیشین‌زیستی (پروتروزوئیک) | ||
| نخست‌زیستی (آرکئن) | |||
| پیشازیستی (هادئن) | |||
| سامانه | ردیف | اشکوب | میلیون سال پیش |
|---|---|---|---|
| کواترنری | پلیستوسن | گالئاسین | → پس از آن |
| نئوژن | پلیوسن | پیاچنزین | ۲٫۵۸۸–۳٫۶۰۰ |
| زانکلین | ۳٫۶۰۰–۵٫۳۳۲ | ||
| میوسن | مسینین | ۵٫۳۳۲–۷٫۲۴۶ | |
| تورتونین | ۷٫۲۴۶–۱۱٫۶۰۸ | ||
| سراوالین | ۱۱٫۶۰۸–۱۳٫۶۵ | ||
| لانگین | ۱۳٫۶۵–۱۵٫۹۷ | ||
| بوردیگالین | ۱۵٫۹۷–۲۰٫۴۳ | ||
| آکوئیتانین | ۲۰٫۴۳–۲۳٫۰۳ | ||
| پالئوژن | الیگوسن | چاتین | → پیش از آن |
نئوژن (به انگلیسی: Neogene) در مقیاس زمانی کمیسیون بین‌المللی چینه‌نگاری دوره‌ای است که از ۰٫۰۵ ± ۲۳٫۰۳ میلیون سال پیش آغاز شد و تا ۲٫۵۸۸ میلیون سال پیش ادامه داشت. به عنوان دومین دوره در دوران نوزیستی، نئوژن پس از دوره پالئوژن شکل گرفت و به دوره کواترنری ختم شد. نئوژن به دو دور میوسن و پلیوسن تقسیم شده‌است.
نئوژن، بازهٔ زمانی تقریباً ۲۰ میلیون ساله‌ای را در بر می‌گیرد. در طی این دوره، پستانداران و پرندگان به حرکت فرگشتی خود در رسیدن به شکل‌های نوین‌تر ادامه دادند؛ در حالی که دیگر گروه‌ها به نسبت تغییرنکرده باقی‌ماندند. انسان‌سانان نخستین، نیاکان انسان کنونی، در این دوره در آفریقا پدیدار شدند. دگرگونی‌های قاره‌ای چندی نیز در این دوره پدید آمدند که از آن جمله می‌توان به متصل شدن آمریکای شمالی به آمریکای جنوبی توسط باریکه پاناما در پلیوسن پسین و در پی آن صورت گرفتن تبادل بزرگ آمریکا اشاره کرد. این باعث قطع شدن جریان‌های اقیانوسی میان اقیانوس‌های آرام و اطلس شد، دگرگونی‌های اقلیمی پدید آورد، و منجر به ایجاد جریان گلف استریم شد. دمای جهان در طی این دوره به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش یافت و باعث پدید آمدن چندین یخبندان قاره‌ای در دوره کواترنری شد.
تقسیم‌بندی‌ها
در اصطلاح‌شناسی ICS، از بالا (پسین‌تر، جدیدتر) به پایین (پیشین‌تر):
دور پلیوسن به دو عصر تقسیم می‌شود:
دور میوسن به شش عصر تقسیم می‌شود:
- عصر مسینین، پیش از آن:
- عصر تورتونین
- عصر سراوالین
- عصر لانگین
- عصر بوردیگالین
- عصر آکیتانین
در مناطق مختلف ژئوفیزیکی جهان، نام‌های منطقه‌ای دیگری نیز برای همین عصرها یا تقسیم‌بندی‌های زمانی هم‌پوشان استفاده می‌شود.
اصطلاحات «سامانه نئوژن» (رسمی) و «سامانه ترشیاری فوقانی» (غیررسمی) سنگ‌های نهشته شده در طول «دوره نئوژن» را توصیف می‌کنند.
دیرین‌جغرافیا
قاره‌ها در نئوژن به موقعیت‌های کنونی خود بسیار نزدیک بودند. برزخ پاناما شکل گرفت و آمریکای شمالی را به آمریکای جنوبی متصل کرد. شبه‌قاره هند به برخورد خود با آسیا ادامه داد و هیمالیا را شکل داد. سطح دریاها پایین آمد و پل‌های خشکی بین آفریقا و اوراسیا و بین اوراسیا و آمریکای شمالی ایجاد شد.
اقلیم
اقلیم جهانی فصلی‌تر شد و روند کلی خشک شدن و سرد شدن را که در طول پالئوژن آغاز شده بود، ادامه داد. میوسن پیشین نسبتاً سرد بود؛[۱] دمای آب دریاهای عرض‌های جغرافیایی میانی و شیب‌های حرارتی قاره‌ای در میوسن پیشین در حال حاضر بسیار شبیه به وضعیت امروزی بود.[۲] در طول میوسن میانه، زمین وارد یک فاز گرم موسوم به «بهینه اقلیمی میوسن میانه» (MMCO) شد،[۱] که ناشی از استقرار گروه بازالت رودخانه کلمبیا بود.[۳] در حدود ۱۱ میلیون سال پیش، بازه گرم میوسن میانه جای خود را به میوسن پسین بسیار سردتر داد.[۱] کلاه‌های یخی در هر دو قطب شروع به رشد و ضخیم شدن کردند، فرآیندی که با بازخوردهای مثبت حاصل از افزایش تشکیل یخ‌های دریایی تقویت شد.[۴] بین ۷ تا ۵٫۳ میلیون سال پیش، کاهشی در دمای جهانی با نام «سرمایش میوسن پسین» (LMC) رخ داد که ناشی از کاهش غلظت دی‌اکسید کربن بود.[۵] در طول پلیوسن، از حدود ۵٫۳ تا ۲٫۷ میلیون سال پیش، بازه گرم دیگری رخ داد که با نام «بازه گرم پلیوسن» (PWI) شناخته می‌شود و روند سرمایش طولانی‌مدت را متوقف کرد. «بیشینه حرارتی پلیوسن» (PTM) بین ۳٫۳ تا ۳٫۰ میلیون سال پیش رخ داد.[۱] در طول پلیوسن، فازهای صحرای سبز با شرایط مرطوب در شمال آفریقا مکرر بودند و تقریباً هر ۲۱ هزار سال یک بار رخ می‌دادند، به‌ویژه زمانی که خروج از مرکز مدار زمین بالا بود.[۶] بازه گرم پلیوسن دارای سطوح دی‌اکسید کربن اتمسفری مشابه با دوران معاصر بود و اغلب به عنوان اقلیم مشابه با اقلیم پیش‌بینی‌شده برای آینده نزدیک در نتیجه گرمایش جهانی انسان‌زاد نگریسته می‌شود.[۷] در اواخر پلیوسن، کاهش انتقال گرما به سمت قطب جنوب ناشی از تضعیف جریان گذاره اندونزی (ITF) زمین را سرد کرد، فرآیندی که در یک بازخورد مثبت با کاهش سطح دریاها و کاهش بیشتر جریان گذاره اندونزی تشدید شد و انتقال گرما به سمت جنوب توسط جریان لیووین را محدودتر کرد.[۸] تا پایان این دوره، نخستین یخبندان از مجموعه یخبندان‌های عصر یخبندان کنونی آغاز شد.[۹]
منابع
- 1 2 3 4 Scotese, Christopher R.; Song, Haijun; Mills, Benjamin J.W.; van der Meer, Douwe G. (April 2021). "Phanerozoic paleotemperatures: The earth's changing climate during the last 540 million years". Earth-Science Reviews. 215 103503. Bibcode:2021ESRv..21503503S. doi:10.1016/j.earscirev.2021.103503. ISSN 0012-8252. S2CID 233579194. Archived from the original on 8 January 2021. Retrieved 17 July 2023. Alt URL
- ↑ Goedert, Jean; Amiot, Romain; Arnaut-Godet, Florent; Cuny, Gilles; Fourel, François; Hernandez, Jean-Alexis; Pedreira-Segade, Ulysse; Lécuyer, Christophe (1 September 2017). "Miocene (Burdigalian) seawater and air temperatures estimated from the geochemistry of fossil remains from the Aquitaine Basin, France". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 481: 14–28. Bibcode:2017PPP...481...14G. doi:10.1016/j.palaeo.2017.04.024. Retrieved 30 November 2022.
- ↑ Kasbohm, Jennifer; Schoene, Blair (19 September 2018). "Rapid eruption of the Columbia River flood basalt and correlation with the mid-Miocene climate optimum". Science Advances. 4 (9) eaat8223. Bibcode:2018SciA....4.8223K. doi:10.1126/sciadv.aat8223. PMC 6154988. PMID 30255148.
- ↑ DeConto, Robert; Pollard, David; Harwood, David (24 August 2007). "Sea ice feedback and Cenozoic evolution of Antarctic climate and ice sheets". Paleoceanography and Paleoclimatology. 22 (3): 1–18. Bibcode:2007PalOc..22.3214D. doi:10.1029/2006PA001350.
- ↑ Tanner, Thomas; Hernández-Almeida, Iván; Drury, Anna Joy; Guitián, José; Stoll, Heather (10 December 2020). "Decreasing Atmospheric CO2 During the Late Miocene Cooling". Paleoceanography and Paleoclimatology. 35 (12). Bibcode:2020PaPa...35.3925T. doi:10.1029/2020PA003925. S2CID 230534117. Retrieved 17 March 2023.
- ↑ Lupien, Rachel; Uno, Kevin; Rose, Cassaundra; deRoberts, Nicole; Hazan, Cole; de Menocal, Peter; Polissar, Pratigya (9 October 2023). "Low-frequency orbital variations controlled climatic and environmental cycles, amplitudes, and trends in northeast Africa during the Plio-Pleistocene". Communications Earth & Environment (in English). 4 (1): 360. Bibcode:2023ComEE...4..360L. doi:10.1038/s43247-023-01034-7. ISSN 2662-4435.
- ↑ Burke, K. D.; Williams, J. W.; Chandler, M. A.; Haywood, A. M.; Lunt, D. J.; Otto-Bliesner, B. L. (26 December 2018). "Pliocene and Eocene provide best analogs for near-future climates". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (in English). 115 (52): 13288–13293. Bibcode:2018PNAS..11513288B. doi:10.1073/pnas.1809600115. ISSN 0027-8424. PMC 6310841. PMID 30530685.
- ↑ De Vleeschouwer, David; Auer, Gerald; Smith, Rebecca; Bogus, Kara; Christensen, Beth; Groeneveld, Jeroen; Petrick, Benjamin; Henderiks, Jorijntje; Castañeda, Isla S.; O'Brien, Evan; Ellinghausen, Maret; Gallagher, Stephen J.; Fulthorpe, Craig S.; Pälike, Heiko (October 2018). "The amplifying effect of Indonesian Throughflow heat transport on Late Pliocene Southern Hemisphere climate cooling". Earth and Planetary Science Letters (in English). 500: 15–27. Bibcode:2018E&PSL.500...15D. doi:10.1016/j.epsl.2018.07.035. Retrieved 13 April 2024 – via Elsevier Science Direct.
- ↑ Benn, Douglas I. (2010). Glaciers & glaciation (2nd ed.). London: Hodder Education. pp. 15–21. ISBN 978-0-340-90579-1.
| دوره نئوژن | |||
|---|---|---|---|
| میوسن | پلیوسن | ||
| آکوئیتانین |بوردیگالین لانگین | سراوالین تورتونین | مسینین |
زانکلین | پیاسنزین | ||
- نئوژن
- دورههای زمین‌شناسی
- زمینگاهشناسی نوزیستی