Łopian gajowy

Łopian gajowy
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Carduoideae
Rodzaj	łopian
Gatunek	łopian gajowy
	Nazwa systematyczna
	Arctium nemorosum Lej.; Mag. Hort. (Liège) 1: 289 (1833)

Łopian gajowy (Arctium nemorosum Lej.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Występuje w Europie od Francji i Wysp Brytyjskich na zachodzie po Ural na wschodzie; od Włoch, Grecji i Kaukazu na południu, po Półwysep Skandynawski na północy^[3]. W Polsce rośnie w rozproszeniu na obszarze całego kraju z wyjątkiem części centralnej^[4].

Morfologia

Przekrój poprzeczny przez ogonek liściowy

Łodyga: Mniej lub bardziej owłosiona, wzniesiona, rozgałęziona, o łukowato odstających, a później zwisających gałązkach, do 2,5 m wysokości^[5].
Liście: Dolne do 50 cm długości, szeroko jajowate, z sercowato wyciętą nasadą, tępe lub zaostrzone, całobrzegie lub płytko i nieregularnie ząbkowane. Blaszka od góry jest zielona, od spodu kutnerowato, przylegająco owłosiona i w efekcie szarozielona. Ogonki liściowe są wewnątrz puste. Wyższe liście są coraz mniejsze i słabiej wycięte u nasady^[5].
Kwiaty: Zebrane w koszyczki szerokości 2,5–4 cm, ustawione groniasto wzdłuż gałązek, dolne na długich szypułach, górne krótkoszypułkowe do siedzących i te bywają nieco skupione. Okrywa ma kształt mniej więcej kulisty, z szydlastymi i haczykowato zakończonymi listkami. Koszyczki są nagie lub co najwyżej słabo owłosione pajęczynowato. Na dnie koszyczka występują szczecinkowate plewinki o 1/3 krótsze od wewnętrznych listków okrywy. Kwiaty są podobnej długości jak wewnętrzne listki okrywy lub nieco krótsze. Korony są purpurowe, bez gruczołków^[5].
Owoce: Niełupki długości 7–10 mm, odwrotnie jajowate, płytko żeberkowane, brunatne i plamiste. Puch kielichowy do 4 razy krótszy od owocków, żółtawy^[5].

Biologia i ekologia

Roślina dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do września^[5].

Rośnie w lasach i zaroślach, zwykle w miejscach wilgotnych i prześwietlonych – na wiatrołomach i zrębach^[5]. Gatunek charakterystyczny zespołu Arctietum nemorosi^[6].

Mieszańce

Tworzy mieszańce z łopianem mniejszym Arctium ×maassii, pajęczynowatym A. ×neumani i większym A. ×cimbricum^[5].

Zagrożenia i ochrona

Gatunek umieszczony na polskiej czerwonej liście w kategorii DD (stopień zagrożenia nie może być określony)^[7].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-01-23] (ang.).
1 2 Arctium nemorosum Lej., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-12-18] .
↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 68, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
1 2 3 4 5 6 7 StanisławaS. Pawłowska StanisławaS., Arctium L., Łopian, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 356-357 .
↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-01-23] (ang.).

[powo-3] 1 2 Arctium nemorosum Lej., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-12-18] .

[4] Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 68, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .

[pawlowska-5] 1 2 3 4 5 6 7 StanisławaS. Pawłowska StanisławaS., Arctium L., Łopian, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 356-357 .

[6] WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .

[7] Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]