Łuk Darwina

Łuk Darwina

Arco de Darwin
„Filary Ewolucji” (nieoficjalna nazwa pozostałości po zawaleniu)

Łuk Darwina w 2006 roku, na piętnaście lat przed zawaleniem
Państwo	Ekwador
Wysokość	ok. 43 m (przed zawaleniem)
Wydarzenia historyczne	zawalenie górnej części 17 maja 2021
Znane z	miejsce nurkowe, krajobraz Galapagos
Rodzaj obiektu	dawny łuk skalny
Położenie na mapie Galapagos Łuk Darwina
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego Łuk Darwina
1°40′19″N 91°59′27″W/1,671944 -91,990833

Łuk Darwina (ang. Darwin’s Arch, hiszp. Arco de Darwin) – dawna naturalna formacja skalna w kształcie łuku, położona około 1 km na południowy wschód od wyspy Darwin w archipelagu Galapagos na Oceanie Spokojnym. Był jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów przyrodniczych północno-zachodniej części archipelagu i znanym punktem nurkowym. 17 maja 2021 roku górna część łuku zawaliła się wskutek naturalnej erozji, pozostawiając dwie skalne kolumny, określane później przez część branży turystycznej jako „Filary Ewolucji”^[1][2][3].

Nazwa formacji pochodziła od sąsiedniej wyspy Darwin, upamiętniającej Charlesa Darwina. Obiekt znajdował się w obrębie chronionego krajobrazu Galapagos, którego wyjątkowa fauna i flora odegrały ważną rolę w historii biologii ewolucyjnej. Sam łuk nie był miejscem lądowania turystów; jego znaczenie wiązało się przede wszystkim z krajobrazem morskim i nurkowaniem w wodach wokół wyspy Darwin^[4][5].

Łuk Darwina znajdował się na południowy wschód od wyspy Darwin, najbardziej na północ wysuniętej wyspy archipelagu Galapagos. Formacja znajdowała się na skalistym, częściowo zanurzonym płaskowyżu, który w literaturze nurkowej bywał nazywany „teatrem”^[4][6].

Przed zawaleniem formacja miała wygląd skalnego mostu wyciętego przez procesy erozyjne. Według danych podawanych po katastrofie miała około 43 m wysokości, 70 m długości i 23 m szerokości^[7]. Ściany podwodnego płaskowyżu opadają stromo w morze, co sprzyja koncentracji życia morskiego i silnym wrażeniom krajobrazowym dla nurków^[8].

Łuk był pozostałością skał wulkanicznych ukształtowanych przez erozję morską. W opisach geologicznych Galapagos wskazuje się, że formacje takie powstają w wyniku długotrwałego niszczenia brzegów i struktur wulkanicznych przez fale, prądy i wietrzenie. W przypadku Łuku Darwina mostowa część skały była cienkim, erodującym zwieńczeniem pomiędzy bocznymi filarami^[9][1].

17 maja 2021 roku, około godziny 11:20 czasu lokalnego, górna część łuku runęła do oceanu. Ministerstwo środowiska Ekwadoru poinformowało, że zdarzenie było skutkiem naturalnej erozji i że formacja zbudowana była z naturalnego kamienia, który dawniej stanowił część wyspy Darwin. Zawalenie obserwowali nurkowie znajdujący się na jednostce „Galapagos Aggressor III”^[2][1]. W Polsce o katastrofie informowały m.in. National Geographic Polska, RMF24, Focus oraz TVP Info^{[10][11][12][13][14]}.

Po zawaleniu pozostały dwie boczne kolumny. W mediach i wśród części operatorów turystycznych pojawiła się nazwa „Filary Ewolucji” (hiszp. Los Pilares de la Evolución), nawiązująca do Darwina i do symbolicznej roli Galapagos w historii teorii ewolucji. Nazwa ta ma charakter zwyczajowy i promocyjny, a nie administracyjny^[3][15].

Wody wokół wyspy Darwin i dawnego łuku należą do najbardziej znanych miejsc nurkowych Galapagos. Duże znaczenie ma położenie na uboczu głównej części archipelagu oraz spotykanie się prądów morskich, które zwiększa produktywność wód i przyciąga duże gatunki pelagiczne. Galápagos Conservancy opisuje okolice łuku jako jedno z najlepszych miejsc nurkowych archipelagu, znane zwłaszcza z głowomłotów, rekinów wielorybich, mant, delfinów, żółwi morskich oraz dużych ławic ryb pelagicznych^[4][6].

W opisach miejsc nurkowych wymieniane są także żarłacze galapagoskie, żółwie zielone i szylkretowe, płaszczki, barakudy, tuńczyki oraz inne ryby otwartego morza. Obszar ma również znaczenie dla ptaków morskich; wyspa Darwin jest wskazywana jako miejsce lęgowe rybitwy czarnogrzbietej (Onychoprion fuscatus)^[4][8].

Ruch turystyczny w tej części archipelagu jest ograniczony przez odległość od głównych wysp i zasady ochrony przyrody. Turyści nie schodzili na sam łuk ani na wyspę Darwin, natomiast wyspecjalizowane rejsy nurkowe zatrzymywały się w rejonie podwodnego płaskowyżu. Reuters i Deutsche Welle opisywały formację jako cel fotografów, nurków i wycieczek morskich, a jej zawalenie jako utratę jednego z najbardziej rozpoznawalnych naturalnych punktów orientacyjnych Galapagos^[5][16].

Łuk Darwina był elementem krajobrazu większego obszaru chronionego Galapagos, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W doniesieniach po zawaleniu podkreślano, że utrata formacji nie wynikała z katastrofy spowodowanej przez człowieka, lecz z naturalnych procesów geologicznych. Zdarzenie stało się jednak szeroko komentowanym przykładem nietrwałości nawet bardzo znanych obiektów przyrodniczych oraz zależności turystyki od zmiennych, dynamicznych krajobrazów^[1][17].

Formacja i jej pozostałości są często przedstawiane w kontekście dziedzictwa Darwina, choć Darwin nie badał bezpośrednio tego konkretnego łuku. Symboliczne znaczenie wynika z nazwy wyspy Darwin i z szerszego związku Galapagos z rozwojem pojęć ewolucji i doboru naturalnego. Po 2021 roku zdjęcia sprzed zawalenia i fotografie dwóch kolumn stały się częścią opowieści o przemianach naturalnego krajobrazu archipelagu^[3][17].

• 
  Łuk Darwina w 2006 roku
• 
  Łuk i część skalnego płaskowyżu w 2003 roku
• 
  Pozostałości formacji („Filary Ewolucji”) w styczniu 2024 roku, po zawaleniu

• Azure Window
• Wied il-Mielaħ Window

• Karen S. Harpp, Eric Mittelstaedt, Noémi d’Ozouville, David W. Graham: The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Wiley, 2014. ISBN 978-1-118-85268-2. (ang.).
• Jack Jackson: Dive Atlas of the World. New Holland Publishers, 2008. ISBN 978-1-84773-317-7. (ang.).
• Steve Rosenberg, Ellen I. Sarbone: The Diving Guide Galapagos Islands. Cruising Guide Publications, 2004. ISBN 978-0-944428-70-2. (ang.).

• Darwin Island – opis wyspy Darwin i okolic dawnego łuku, Galápagos Conservancy