Świat gry

Pierwsze światy gier fabularnych z początku lat 70. XX wieku (takie jak Greyhawk i Blackmoor) opierały się na utworach literatury fantasy autorów takich pisarzy jak J.R.R. Tolkien i C.S. Lewis. W rezultacie typowymi elementami światów fantasy stały się magia oraz nadprzyrodzone i mitologiczne istoty, takie jak smoki, elfy, krasnoludy i orkowie^[13][14]. Światy tych gier zazwyczaj charakteryzują się poziomem technologii zbliżonym do średniowiecznej Europy^[15][16][17]. Na przestrzeni kolejnych dekad fantasy w grach fabularnych rozwijało się i różnicowało, tworząc podgatunki takie jak dark fantasy, high fantasy czy science fantasy^[18].

Gry takie jak Ars Magica spopularyzowały fantasy osadzone w realiach inspirowanych rzeczywistą historią^[19][20][21]. Późniejsze gry rozwinęły tę koncepcję, przenosząc elementy fantasy do współczesności w ramach urban fantasy (np. Mag: Wstąpienie)^[22] lub do przyszłości poprzez połączenie z cyberpunkiem (np. Shadowrun)^[23].

Światy science fiction są zazwyczaj osadzone w przyszłości. Do ich charakterystycznych elementów należą futurystyczne technologie, kontakty z obcymi formami życia, eksperymentalne społeczeństwa oraz podróże kosmiczne. Zdolności psioniczne (takie jak percepcja pozazmysłowa czy telekineza) często pełnią funkcję analogiczną do magii^[24][25]. Podobnie jak literatura i film science fiction, gatunek ten obejmuje podgatunki takie jak cyberpunk, opera kosmiczna i steampunk^[26].

Światy science fiction dla gier fabularnych pojawiły się wraz z grą Metamorphosis Alpha w 1976, przedstawiającą eksplorację „zagubionego statku kosmicznego”^[27][28]. Wkrótce potem, w 1977, ukazała się Traveller, gra utrzymana w konwencji opery kosmicznej. Jej świat, zwany Third Imperium, obejmował wiele planet i ras obcych^[29][30]. Gra Gamma World, wydana w 1978, zastąpiła tradycyjne elementy fantasy pseudonaukowymi motywami charakterystycznymi dla literatury postapokaliptycznej. W latach 80. XX wieku, pod wpływem sukcesu serii Gwiezdnych wojen i jej znaczenia dla kultury popularnej^[31], powstało wiele nowych światów science fiction lub dokonano adaptacji istniejących uniwersów^[32][33].

W grach fabularnych mianem settingu historycznego określa się świat gry osadzony w realiach określonej epoki historycznej. Do tej kategorii zalicza się zazwyczaj gry, których akcja rozgrywa się w okresach oddalonych od współczesności o co najmniej kilkadziesiąt lat. Historyczne gry fabularne różnią się jednak stopniem wierności wobec źródeł historycznych, dlatego wyróżnia się trzy główne typy settingów: historyczne, ahistoryczne oraz inspirowane historią^[34].

Settingi historyczne dążą do możliwie wiernego odtworzenia realiów wybranego okresu. Twórcy takich gier starają się unikać anachronizmów i niezgodności z ustaleniami historyków, a rozgrywka koncentruje się na postaciach funkcjonujących w ramach autentycznych struktur społecznych, politycznych i kulturowych. Przykładami mogą być gry osadzone w starożytnym Rzymie (BRP Rome), feudalnej Japonii okresu Sengoku (Sengoku) czy na amerykańskim Dzikim Zachodzie (Sidewinder: Recoiled). W tego rodzaju produkcjach wydarzenia historyczne oraz rzeczywiste postacie często stanowią integralny element fabuły^[34].

Settingi ahistoryczne wykorzystują historyczne epoki jako punkt wyjścia, lecz wprowadzają elementy nieobecne w rzeczywistości, takie jak magia, zjawiska nadprzyrodzone, alternatywna historia lub zaawansowane technologie. Historia pełni w nich rolę tła dla fikcyjnych wydarzeń, które mogą znacząco zmieniać przebieg dziejów lub pozostawać ukryte przed zwykłymi ludźmi. Trzecią kategorię stanowią settingi inspirowane historią. Nie są one osadzone w rzeczywistym świecie, lecz czerpią z konkretnych epok ich estetykę, motywy kulturowe, organizację społeczną i konflikty polityczne. W efekcie powstają fikcyjne światy, które zachowują wyraźne podobieństwa do historycznych pierwowzorów, jednocześnie pozostając autonomicznymi kreacjami fantasy lub fikcji przygodowej^[34].

Światy grozy, takie jak Call of Cthulhu, pojawiły się na początku lat 80. XX wieku, tworząc połączenie horroru fantasy i współczesnego thrillera. W takich światach nacisk kładziono zwykle na organizacje i społeczności, w których na ogół zwyczajni ludzie stają do walki z wrogimi siłami nadprzyrodzonymi. Inny nurt horroru odwracał tę perspektywę, czyniąc bohaterami postacie będące istotami nadnaturalnymi, takimi jak wampiry i wilkołaki. Popularność tego podejścia wzrosła w latach 90. XX wieku za sprawą gry Wampir: Maskarada oraz uniwersum Świat Mroku wydawnictwa White Wolf^[35].

Do wczesnych światów gier łączących elementy horroru i fantasy należą m.in. Beyond the Supernatural (1987), It Came From the Late, Late, Late Show (1989), Dark Space (1990)^[36] czy Ravenloft (1990)^[37]. Podręcznik D&D Heroes of Horror zawierał również wskazówki pozwalające uwypuklić elementy grozy w bardziej tradycyjnych realiach fantasy^[38][39].

Światy satyryczne są oparte na eksponowaniu komicznych sytuacji i elementów parodystycznych. Humor zazwyczaj nie stanowi odrębnego gatunku gry fabularnej, lecz jest wykorzystywany jako element innych konwencji. Jednym z pierwszych systemów tego typu było Bureau 13, wydane w 1983, które w humorystyczny sposób wykorzystywało motywy współczesnego horroru i fantasy^[40]. W 1984 ukazała się gra fabularna science fiction Paranoia, przedstawiająca absurdalną wizję społeczeństwa postapokaliptycznego, rządzonego przez wszechwładny komputer^[41]. W kolejnych latach również powstawały settingi parodiujące różnorodne konwencje i światy wykorzystywane w grach fabularnych; Paranoia działa właśnie jako satyra na wcześniejsze RPG^[42][43].

Światy wielogatunkowe to takie, które łączą elementy charakterystyczne dla różnych gatunków narracyjnych. Przykładem jest Deadlands, którego twórcy określają mianem „Weird West”. Akcja gry rozgrywa się w alternatywnej wersji amerykańskiego Dzikiego Zachodu, jednak obok motywów typowych dla westernu występują w niej także elementy horroru, magii, potwory, nieumarli oraz wynalazki inspirowane estetyką steampunku. W rezultacie setting ten stanowi połączenie westernu, horroru i fantastyki, tworząc spójną hybrydę gatunkową^[44].

Podobnie Castle Falkenstein przedstawia alternatywną Europę epoki wiktoriańskiej, określaną jako „Nowa Europa”, w której technologia inspirowana literaturą naukową XIX wieku współistnieje z magią, smokami, wróżkami i innymi istotami baśniowymi. Gra łączy zatem konwencję steampunku i powieści przygodowej z elementami fantasy^[45][46]. Wielogatunkowość jest również cechą wielu uniwersów superbohaterskich (jak DC Comics czy Marvel Comics)^[47][48][49], gdzie obok zaawansowanej technologii, podróży kosmicznych i innych motywów science fiction funkcjonują bogowie, czarodzieje oraz artefakty magiczne. Takie połączenie elementów science fiction i fantasy określane jest mianem science fantasy^[18].