Świerk serbski

Świerk serbski
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	sosnowce
Rodzina	sosnowate
Rodzaj	świerk
Gatunek	świerk serbski
	Nazwa systematyczna
	Picea omorika (Pančić) Purk.; Oesterr. Monatsschr. Forstwesen 27:446. 1877
Synonimy
	Abies omorika (Pančić) Nyman; Pinus omorika Pančić;
	Abies omorika (Pančić) Nyman; Pinus omorika Pančić;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; zagrożony
	Zasięg

Świerk serbski^[7], świerk bałkański^[8]^[a] (Picea omorika (Pančić) Purk.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Jest to endemit górskich terenów zachodniej Serbii i wschodniej Bośni^[4], rośnie na małym obszarze w środkowym biegu Driny w okolicach Sarajewa^[9]. Gatunek znany jest z kilkudziesięciu stanowisk naturalnych o łącznej powierzchni wynoszącej ok. 60 ha^[8]. Drzewo odkrył w 1875 roku w górach Tara serbski botanik Josif Pančić.

Morfologia

Pokrój: Korona bardzo wąska i strzelista. Konary skierowane są w dół, z łukowato zadartymi ku górze końcami^[8].
Pień i pędy: Osiąga wysokość 25–30 m, wyjątkowo 40 m. Średnica pnia do 1 m. Kora pomarańczowobrązowa lub miedziana, spękana na nieregularne lub kwadratowe płaty^[10]. Pędy ciemnobrązowe i drobno omszone^[8].
Liście: Krótkie (10–20 mm), zaostrzone igły, wyraźnie spłaszczone, zielone z wierzchu z dwoma białymi paskami od spodu. Na młodych pędach ułożone równomiernie dookoła, na starszych gałęziach układają się w boczne rzędy. Utrzymują się na drzewie nawet do 10 lat.
Kwiaty: Kwiaty żeńskie purpurowofioletowe, szyszeczkowate. Kwiaty męskie żółte, długości 2–2,5 cm, umiejscowione na delikatnych odgałęzieniach dolnych gałęzi.
Szyszki: Długości 4–7 cm, brązowe i osadzone na grubych, zgiętych szypułkach. Mają purpurowobrązowe zabarwienie^[10].

Biologia i ekologia

Drzewo jednopienne, wiatropylne. Kwitnie od kwietnia do maja. Szyszki dojrzewają w 6-7 miesiącu od zapylenia^[9]. W odpowiednich warunkach rośnie szybko^[8].

Ma niewielkie wymagania klimatyczne i glebowe. Rośnie w lasach górskich na glebach płytkich, stosunkowo suchych i ciepłych latem do 1800 m n.p.m.^[9] Tworzy lasy mieszane z bukiem, kasztanowcem, jodłą i sosną czarną. Wśród wszystkich dotychczas zbadanych gatunków świerk serbski jest uważany za jednym z najbardziej odpornych na zanieczyszczenia przemysłowe, a szczególnie na kwaśne deszcze^[9].

Zastosowanie

Okazy świerka serbskiego w warszawskich Łazienkach Królewskich

Roślina ozdobna – chętnie sadzony w parkach i ogrodach na terenie Europy i Ameryki Północnej.
Dawniej drewno wykorzystywano w ciesielstwie, jednak obecnie ze względu na niewielkie występowanie użycie drewna podlega ograniczeniom.

Odmiany

'Aurea'
'Cinderella'
'Fröndenberg'
'Gnom'
'Kamenz'
'Karel'
'Karen'
'Kuck'
'Nana'
'Pendula'
'Pimoko'
'Pimpf'
'Schneverdingen'
'Treblitzsch'
'Tremonia'
'Zuckerhut'^[11]

Uwagi

↑ Tradycyjna polska nazwa zwyczajowa to świerk serbski. Nową nazwę zaproponował Jakub Dolatowski w VI wydaniu podręcznika Dendrologia ze względu na chęć uniknięcia kontrowersji z powodu trudnej rzeczywistości Bałkanów i występowania gatunki w większości w granicach Bożni i Hercegowiny, a nie Serbii

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-26] (ang.).
↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
1 2 Picea omorika. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-06-07]. (ang.).
↑ The Plant List. [dostęp 2013-06-07].
↑ J.M.J.M. Aleksić J.M.J.M. i inni, Picea omorika, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2013-06-07] (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 130, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., JakubJ. Dolatowski JakubJ., Dendrologia, wyd. VI, Warszawa: PWN, 2025, s. 31, ISBN 978-83-01-23974-9 .
1 2 3 4 Bruno T. Kremer: Drzewa - leksykon przyrodniczy. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 32. ISBN 83-7129-141-8.
1 2 Tony Russel, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia Drzewa Świata. Kraków: Universitas, 2008, s. 128. ISBN 97883242-0842-5.
↑ Związek Szkółkarzy Polskich. [w:] Picea omorika [on-line]. [dostęp 2013-06-07]. (pol.).

[nazwa-9] Tradycyjna polska nazwa zwyczajowa to świerk serbski. Nową nazwę zaproponował Jakub Dolatowski w VI wydaniu podręcznika Dendrologia ze względu na chęć uniknięcia kontrowersji z powodu trudnej rzeczywistości Bałkanów i występowania gatunki w większości w granicach Bożni i Hercegowiny, a nie Serbii

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-26] (ang.).

[christenhusz2011-3] M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).

[grin-4] 1 2 Picea omorika. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-06-07]. (ang.).

[TPL-5] The Plant List. [dostęp 2013-06-07].

[iucn-6] J.M.J.M. Aleksić J.M.J.M. i inni, Picea omorika, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2013-06-07] (ang.).

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 130, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[dendrologia-8] 1 2 3 4 5 WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., JakubJ. Dolatowski JakubJ., Dendrologia, wyd. VI, Warszawa: PWN, 2025, s. 31, ISBN 978-83-01-23974-9 .

[kremer-10] 1 2 3 4 Bruno T. Kremer: Drzewa - leksykon przyrodniczy. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 32. ISBN 83-7129-141-8.

[russel-11] 1 2 Tony Russel, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia Drzewa Świata. Kraków: Universitas, 2008, s. 128. ISBN 97883242-0842-5.

[zsp-12] Związek Szkółkarzy Polskich. [w:] Picea omorika [on-line]. [dostęp 2013-06-07]. (pol.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[a]

[9]

[10]

[11]