Žemaitė

Žemaitė

Imię i nazwisko	Julija Beniuševičiūtė-Žymantienė
Data i miejsce urodzenia	4 czerwca lub 23 maja 1845 Bukantė k. Płungian
Data i miejsce śmierci	7 grudnia 1921 Mariampol
Narodowość	litewska
Dziedzina sztuki	literatura
Epoka	realizm

Žemaitė, właśc. Julija Beniuševičiūtė-Žymantienė (pol. Julia z Beniuszewiczów Żymontowa, ur. 4 czerwca lub 23 maja 1845 w Bukantė niedaleko Płungian, zm. 7 grudnia 1921 w Mariampolu) – litewska pisarka i działaczka społeczna^[1]. Uznawana za jedną z najwybitniejszych przedstawicielek realizmu krytycznego^[2].

Jej pseudonim literacki oznacza „Żmudzianka” i odnosi się do jej pochodzenia.

Urodziła się w spolonizowanej litewskiej rodzinie szlacheckiej. Rodzice wychowali ją oraz trzy pozostałe córki w języku i kulturze polskiej. Nie pozwalali uczyć się języka litewskiego oraz bawić z dziećmi litewskich chłopów pańszczyźnianych.

Nie otrzymała formalnej edukacji. W dużej mierze była samoukiem, czytała dużo książek^[3].

Była, wraz z rodziną, zaangażowana we wspieranie powstania styczniowego^[3].

W 1865 poślubiła powstańca Wawrzyńca Żymonta (lit. Laurynasa Žymantasa), mężczyznę z niższej warstwy społecznej^[3]. Mieli siedmioro dzieci^[3].

Pisała powieści, opowiadania, sztuki teatralne oraz artykuły publicystyczne w obronie praw kobiet^[1][2].

Pisać zaczęła dzięki wsparciu Povilasa Višinskisa, litewskiego pisarza i działacza politycznego. Debiutowała w 1894 opowiadaniem Rudens vakaras (Wieczór jesienny)^[3].

Do jej najbardziej znanych dzieł należą:

• cykl opowiadań Laimė nutekėjimo (1896–1898) – realistyczny obraz życia wiejskiego, w których znajdują się wątki autobiograficzne, np. dotyczące nieudanego życia małżeńskiego^[2]:
  • Marti (1896),
  • Petras Kurmelis (1896–1898),
  • Topylis (1897),
  • Neturėjo geros motynos (1895),
  • Sutkai (1891),
  • Sučiuptas velnias (1898),
  • Paveikslai (1899–1901),

• dramaty:
  • Trys mylimos (1897),
  • Piršlybos (1898),
  • Mūsų gerasis (1899),
  • Valsčiaus sūde (1900),
  • w tym napisane wspólnie z Gabrielė Petkevičaitė-Bitė:
    • Velnias spąstuose (1899),
    • Litvomanai (1901).

Angażowała się w obronę praw kobiet pisząc artykuły publicystyczne^[1], a w 1907 uczestniczyła w pierwszym zjeździe kobiet litewskich w Kownie^[3].

W czasie I wojny światowej wyemigrowała przez Rosję do USA, gdzie zaangażowała się w zbieranie funduszy na rzecz ofiar wojny^[3].

Rodzinny dom pisarki zamieniony został na muzeum poświęcone jej pamięci – Žemaitės memorialinis muziejus^[4].

Na jej cześć nazwany został plac w Wilnie, położony przy reprezentacyjnym Prospekcie Giedymina. Ustawiony na nim został pomnik Žemaitė autorstwa Petrasa Aleksandravičiusa. Jej imieniem nazwana został również jedna z ulic Wilna.

Jej wizerunek znalazł się na:

• banknocie litewskim o nominale 1 lita,
• znaczku emitowanym przez pocztę ZSRR o wartości 40 kopiejek.