19. Południk

19. Południk (również pod tytułem Dziewiętnasty południk^[1]) – spektakl Teatru Telewizji w reżyserii Juliusza Machulskiego na podstawie jego własnej sztuki, komedia political fiction.

Akcja filmu osadzona jest w alternatywnej rzeczywistości, w której Polska nie jest członkiem Unii Europejskiej^[2]. W czerwcu 2003 roku w Polsce odbywa się referendum unijne, w którym 73% uprawnionych do głosowania decyduje się o nieprzystąpieniu do Unii Europejskiej. W kwietniu 2007 roku nowym prezydentem RP zostaje Bartłomiej Czop (Andrzej Grabowski). Zwycięstwo Czopa zaskakuje dotychczasowego prezydenta Kazimierza Czechmeszyńskiego (Jan Machulski) i jego zwolenników^[1].

Czop z determinacją i prostactwem rozwiązuje bieżące problemy, dążąc do ustanowienia „oświeconej dyktatury”. Konfliktuje się z Niemcami, Rosją i Stanami Zjednoczonymi. Chcąc rozwiązać problem z wysokim bezrobociem, zatrudnia osoby pozbawione pracy do budowy muru wzdłuż wschodniej granicy Polski. Stany Zjednoczone, nie chcąc, by w centrum Europy istniał kraj, który ani zdechnąć, ani narodzić się nie potrafi decyduje się wraz z Niemcami i Rosją rozwiązać problem^[1].

Opracowano na podstawie filmpolski.pl i culture.pl^[1][3]

• Andrzej Grabowski – prezydent Bartłomiej Czop (również przedstawiany jako: Bartosz Czop)
• Joanna Brodzik – dziennikarka Karolina
• Jan Englert – ambasador Niemiec von Katamarran
• Adam Ferency – podwójna rola: Bogdan Dziadul, Stefan Dziadul
• Jan Frycz – premier Franciszek Ciumak
• Jan Holoubek – operator (nie występuje w czołówce)
• Cezary Kosiński – sekretarz prezydenta Szymon Napierzak
• Rafał Królikowski – Patryk
• Halina Łabonarska – Maria
• Jan Machulski – ex-prezydent Kazimierz Czechmeszyński
• Sławomir Orzechowski – szef kancelarii Błażej Pajda
• Witold Pyrkosz – narrator (nie występuje w czołówce)
• Jerzy Stuhr – ambasador Rosji Chierow
• Robert Więckiewicz – Marinus
• Małgorzata Zajączkowska – ambasador USA

Juliusz Machulski w 2003 roku powiedział, że jego dzieło stanowi pierwsze od zniesienia cenzury dzieło, które nosi znamiona półkownika^[3]. Reżyser w 2025 roku stwierdził, że celem 19. Południka było wstrząśniecie widzem, aby nie był obojętny na bieżące sprawy. Reżyser dodał, że jego zdaniem cel prawdopodobnie został osiągnięty, choć pewne problemy przedstawiane w spektaklu pozostają aktualne. Andrzej Grabowski przyznał, że w jego karierze była to dla niego rola, w którą musiał włożyć najwięcej pracy^[2].

19. Południk wzbudzał kontrowersje w związku z odniesieniami do konkretnych postaci i zdarzeń z polskiej polityki. Ze względu na nawiązania do prawdziwych postaci i wydarzeń Telewizja Polska przez pół roku wstrzymywała emisję spektaklu. Nielegalne kopie z nagranym spektaklem były rozpowszechniane w całej Polsce^[3].

Dziennikarz Jacek Lutomski na łamach „Rzeczpospolitej” napisał, że mocną stroną filmu jest obsada aktorska oraz trafne zdiagnozowanie wyśmiewanych w sztuce problemów polskiej polityki. Krzysztof Masłoń w „Rzeczpospolitej” stwierdził, że wstrzymanie emisji 19. Południka przyczyniło się do wzrostu zainteresowania samym dziełem^[3].

• 19. Południk w bazie filmpolski.pl
• Informacje o spektaklu 19. Południk na stronie internetowej Teatru Telewizji TVP