1 Wall Street

1 Wall Street
1 Wall Street – wieżowiec widziany od wschodu w 2010 roku
Widok od wschodu (2010)
Państwo

 Stany Zjednoczone

Miejscowość

Nowy Jork

Adres

1 Wall Street, Manhattan

Typ budynku

mieszkalno-handlowy

Styl architektoniczny

Art déco

Architekt

Ralph Thomas Walker

Inwestor

Irving Trust

Wysokość do dachu

199 m

Kondygnacje

50

Powierzchnia użytkowa

108 292 m²

Rozpoczęcie budowy

1929 (budynek pierwotny)
1963 (aneks)

Ukończenie budowy

1931 (budynek pierwotny)
1965 (aneks)

Ważniejsze przebudowy

2018–2023

Pierwszy właściciel

Irving Trust

Obecny właściciel

Macklowe Properties

Położenie na mapie Manhattanu
Mapa konturowa Manhattanu, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „1 Wall Street”
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa konturowa Stanów Zjednoczonych, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „1 Wall Street”
Położenie na mapie stanu Nowy Jork
Mapa konturowa stanu Nowy Jork, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „1 Wall Street”
Położenie na mapie Nowego Jorku
Mapa konturowa Nowego Jorku, w centrum znajduje się punkt z opisem „1 Wall Street”
Ziemia40°42′26″N 74°00′42″W/40,707222 -74,011667
Strona internetowa

1 Wall Street (znany także jako Irving Trust Company Building, Bank of New York Building oraz BNY Mellon Building) – wieżowiec w stylu art déco o wysokości 199 metrów, położony w dzielnicy finansowej na Dolnym Manhattanie w Nowym Jorku. Budynek zajmuje całą przecznicę miejską i składa się z dwóch części. Pierwotny, 50-piętrowy gmach zaprojektowany przez Ralpha Walkera z biura Voorhees, Gmelin and Walker wzniesiono w latach 1929–1931 dla banku Irving Trust. Po stronie południowej dobudowano w latach 1963–1965 aneks (początkowo 28-piętrowy, później rozbudowany do 36 pięter) autorstwa firmy sukcesyjnej Voorhees, Walker, Smith, Smith & Haines.

Elewacja z wapienia składa się z lekko wklęsłych, pofalowanych traktów z pionowymi żłobieniami przypominającymi zasłony. Na niższych kondygnacjach znajdują się wąskie okna i bogato zdobione wejścia. Bryła pierwotnej wieży jest mocno kanelurowana, narożniki są sfazowane, a zwieńczenie stanowi wolnostojąca nadbudówka z oknami bez żłobień. Elewacja aneksu stylistycznie nawiązuje do oryginalnej części. We wnętrzu gmachu pierwotnego znajduje się bogato zdobione lobby zwane Red Room z kolorowymi mozaikami. Piętra od 10. do 45. były pierwotnie przeznaczone na wynajem zewnętrznym najemcom, natomiast pozostałe zajmowały biura, sale reprezentacyjne i inne pomieszczenia Irving Trust.

Działka pod 1 Wall Street należała w chwili budowy do najdroższych w mieście. Wcześniej stały tu m.in. Manhattan Life Insurance Building – niegdyś najwyższy budynek świata. Po przejęciu Irving Trust przez Bank of New York w 1988 roku budynek do 2015 roku pełnił funkcję światowej siedziby BNY i jego następcy BNY Mellon. W 2018 roku obiekt zakupił deweloper Harry B. Macklowe, który w latach 2018–2024 przeprowadził gruntowną przebudowę, przekształcając go w budynek mieszkalno-handlowy z 566 luksusowymi apartamentami mieszkalnymi. Sprzedaż lokali mieszkalnych okazała się jednak znacznie wolniejsza niż oczekiwano.

Budynek należy do najważniejszych nowojorskich zabytków stylu art déco. Początkowo pozostawał w cieniu bardziej znanych wieżowców (Empire State Building, Chrysler Building). Elewacja zewnętrzna części pierwotnej została uznana za zabytek miejski w 2001 roku, a Red Room otrzymało ten status w 2024 roku. Cały obiekt wchodzi w skład wpisanego w 2007 roku do National Register of Historic Places okręgu zabytkowego Wall Street Historic District.

Położenie

1 Wall Street zajmuje całą przecznicę w dzielnicy finansowej na Dolnym Manhattanie. Działka ograniczona jest od zachodu Broadwayem, od północy Wall Street, od wschodu New Street i od południa Exchange Place. Budynek sąsiaduje z: Adams Express Building, 65 Broadway, Empire Building, kościołem Świętej Trójcy i cmentarzem przy kościele (od zachodu); American Surety Building (północ); 14 Wall Street (północny wschód); budynkiem New York Stock Exchange (wschód) oraz 52 Broadway (południe)[1]. Tuż obok znajdują się wejścia do stacji metra Wall Street (linie 4 i 5[2]).

Ze względu na falistą i wklęsłą elewację część pierwotna nie zajmuje całej powierzchni działki – około 17 m² pozostawiono na poszerzony chodnik. W narożach sfazowanych elewacja jest cofnięta nawet o 2,3 m od linii działki[3][4][5]. Zgodnie z ówczesnym prawem miejskim grunt prywatny bezpośrednio przylegający do własności publicznej mógł z czasem stać się własnością miasta, jeśli nie był wyraźnie oznaczony jako prywatny[6]. Dlatego podczas budowy główny najemca – Irving Trust – wmurował w chodnik małe metalowe tabliczki wyznaczające dokładną granicę działki[3][4][5], dzięki czemu miasto nie mogło przejąć tego terenu[6].

Architektura

Część pierwotną zaprojektował Ralph Walker z pracowni Voorhees, Gmelin and Walker w stylu art déco. Aneks powstał według projektu firmy sukcesyjnej – Voorhees, Walker, Smith, Smith & Haines[7][8][9]. Konsultantem projektowym części pierwotnej był Everett Meeks, dziekan Yale School of Art[10]. Budynek główny ma 50 pięter i wysokość 199 m[7][9][11]. Południowy aneks liczył pierwotnie 28 pięter i ok. 119 m wysokości[12], natomiast w 2019 roku nadbudowano go do 36 pięter[7][13] i ok. 151 m[14]. Przebudowę na cele mieszkaniowe (w tym nadbudowę południowego aneksu) w latach 2018–2024 zaprojektowała pracownia SLCE Architects[15][16]. Na dachach obu części znajdują się dwukondygnacyjne lukarny[13].

Choć Daniel Abramson określił 1 Wall Street jako budynek „w wielu aspektach art déco”[17], historyk architektury Anthony Robins scharakteryzował go jako „gotycki modernizm – drapacz chmur odbijający kościół Świętej Trójcy”[18]. Walker zaprojektował wcześniej inne nowojorskie budynki art déco, głównie obiekty telekomunikacyjne: budynek Barclay–Vesey (1927), siedzibę New Jersey Bell (1929), 60 Hudson Street (1930) oraz 32 Avenue of the Americas (1932), a także centrale telefoniczne w stanie Nowy Jork poza granicami miasta[19]. Robert A. M. Stern nazwał 1 Wall Street „jedynym ukończonym drapaczem chmur Walkera”[20].

Forma i elewacja

Elewacja wykonana jest głównie z wapienia[21][22][23]. Stanowi to wyraźny kontrast z ceglanymi elewacjami wcześniejszych budynków telekomunikacyjnych Walkera, w których widoczne były wpływy holenderskiego i niemieckiego ekspresjonizmu[21][24]. W okresie budowy 1 Wall Street wapień należał do materiałów stosunkowo drogich i rzadko stosowano go na całej wysokości elewacji – zazwyczaj zastępowano go tańszą cegłą[25]. Budynek posiada liczne uskoki elewacyjne. W nowojorskich drapaczach chmur były one pierwotnie wymagane przez uchwałę zoningową z 1916 roku w celu zapewnienia dostępu światła i powietrza do ulic poniżej[19][26], z czasem jednak stały się jednym z charakterystycznych elementów stylu art déco[27]. Elewacje charakteryzują się nieprzerwanymi pionowymi filarami, co jest typowe dla architektury art déco. Choć filary podkreślają wysokość budynku, sam Walker twierdził, że nie był to główny cel projektowy[23].

Budynek pierwotny

Wysoki łukowy portal wejściowy do 1 Wall Street. W środku brązowa rama drzwiowa z dwiema parami drzwi.
Wejście do pierwotnej części budynku

Część pierwotna z 1931 roku zajmuje północną połowę działki. Pierwsze dwadzieścia kondygnacji wypełnia niemal całą powierzchnię działki[9][25]. Od 21. piętra zaczynają się niewielkie uskoki[8][13][28], które kontynuowane są aż do 35. piętra; powyżej wznosi się smukła wieża[8][13]. Uskoki na elewacjach od strony Broadwayu i Wall Street są naprzemienne[11]. Południowa część budynku pierwotnego sięga maksymalnie do lukarny na 37. piętrze; 36. piętro jest najwyższym, które łączy się z aneksem[13]. Bryła pierwotna ma wymiary 55 m wzdłuż Broadwayu i 31 m wzdłuż Wall Street[8][29][30]. Kondygnacje wieżowe (37.–48. piętro) mają wymiary 18 × 24 m[28]. Dwie najwyższe kondygnacje stanowiły niegdyś ekskluzywny penthouse[31][32].

Projekt Walkera kładł nacisk na bogate detale dekoracyjne elewacji – w odróżnieniu od innych drapaczy chmur dolnego Manhattanu z początku XX wieku, które eksponowały przede wszystkim bryłę[11]. Fasada składa się z kanelur uformowanych jak kurtyny[6][9][21][33]. Z różnych perspektyw budynek może przypominać naturalną formę klifową[9]. Sam Walker podkreślał, że budynek „w ciągu jednego roku będzie oglądać z każdej strony 200 tysięcy osób” – zarówno pracowników, jak i przechodniów – i chciał, aby sam jego widok dawał im „psychiczną ulgę i przyjemność”[21][34][35]. Stwierdził również, że „nałożył jeden rytm na rytm podstawowy”, traktując elewację jako zespół „motywów rytmicznych” różnej skali[8][34][36]. Wklęsłe wykusze są pochylone do wewnątrz w proporcji 1:9[35]. Poszczególne wykusze oddzielają zakrzywione, wysunięte filary biegnące aż do kolejnych uskoków[36][37]. Niektóre filary mają pionowe nacięcia podkreślające pionowość[38]. Okna otrzymały specjalnie wygięte ramy dopasowane do krzywizn fasady[5][33], co podniosło koszt budowy o 40 tys. dolarów[39].

Cokół budynku pierwotnego tworzą trzy najniższe kondygnacje. Fragment cokołu od strony Wall Street ma osiem traktów, z dwuskrzydłowym głównym wejściem umieszczonym pośrodku elewacji, do którego prowadzi krótki bieg schodów zewnętrznych. Portal prowadzi bezpośrednio do głównego holu[38]. Otwór wejściowy obramowany jest postrzępionym portalem[6]. Części cokołu od strony Broadwayu i New Street liczą po siedemnaście traktów[38]. Na elewacji od strony New Street widnieje zapisana kursywą nazwa pracowni „Voorhees, Gmelin & Walker”[40]. Przy New Street znajduje się także odsłonięty granitowy cokół z wejściem serwisowym[41]. Na wyższych piętrach każdy trakt zawiera jedno otwierane pionowo okno na kondygnację[38]. Narożniki północno-zachodni i północno-wschodni są fasetowane[23][38], co pozwala na płynne połączenie elewacji zachodniej i wschodniej z elewacją północną[23].

Aneks

Szklany daszek nad wejściem do aneksu 1 Wall Street. Tabliczka informuje, że wejście jest tylko dla mieszkańców.
Wejście do części mieszkalnej w aneksie (tylko dla mieszkańców)

Południowy aneks, ukończony w 1965 roku, również wykonano głównie z wapienia[8]. Od strony New Street występują uskoki nad 5. i 10. piętrem, a powyżej budynek wznosi się jako smukła płyta z uskokami na 29., 34. i 35. piętrze[13]. Wzdłuż Broadwayu elewacja aneksu była pierwotnie cofnięta o dwa trakty względem części pierwotnej[38].

W 2018 roku przed aneksem wzniesiono przeszklone wejście do części handlowej[42][43]. Konstrukcja wejściowa ma od jednego do siedmiu pięter wysokości i wysuwa elewację aneksu do linii elewacji budynku pierwotnego[13]. Nad pierwotną częścią aneksu dobudowano osiem kondygnacji[44][45]. Według dokumentów planistycznych aneks mierzy 55 m wzdłuż Broadwayu i 40,4 m wzdłuż Exchange Place[13].

Wnętrze

W 2019 roku w budynku pracowało 10 wind[15][46], natomiast przed konwersją na cele mieszkaniowe było ich 43 oraz 14 schodów ruchomych[7]. W momencie ukończenia budynek posiadał 29 wind[8][47], z których część umieszczono przy zewnętrznych ścianach[15]. Irving Trust dysponował sześcioma prywatnymi windami[47] z bezpośrednim dostępem od strony Wall Street[48]. Pozostałe windy podzielono na trzy grupy obsługujące odpowiednio dolne, środkowe i górne kondygnacje[49]; wejścia do nich znajdowały się od strony Broadwayu, New Street oraz z peronu metra[48]. Ponieważ poziom terenu przy New Street był niższy niż przy Broadwayu[50], szyby windowe zaprojektowano tak, aby w razie potrzeby można było zainstalować windy dwupoziomowe[47][50] (ostatecznie ich nie zamontowano[51]). 1 Wall Street był pierwszym biurowcem na dolnym Manhattanie zasilanym prądem przemiennym i wyposażonym w sieć rur pneumatycznych do przesyłania dokumentów między piętrami[8]. Podczas przybudowy wieżowca na budynek mieszkalny wszystkie windy przeniesiono w centralną część gmachu[15][52].

Powierzchnia użytkowa budynku wynosi 108 292 m²[53], z czego część pierwotna miała 46 tys. m²[5][49][54]. Kondygnacje od 1. do 21. miały po 1,4 tys. m²[5]. Pod budynkiem pierwotnym znajduje się pięć kondygnacji podziemnych, z których trzy leżą poniżej poziomu morza[49][55]. W piwnicach biegł korytarz łączący Broadway z New Street i prowadzący bezpośrednio na peron północny stacji metra Wall Street[56][57]; w 2000 roku przekształcono go w pomieszczenie techniczne[58]. W momencie otwarcia w 1931 roku Irving Trust zajmował wszystkie piwnice, dziesięć najniższych kondygnacji oraz trzy najwyższe piętra[8][47][54][59]. Po przebudowie budynek dysponuje 63 tys. m² powierzchni mieszkalnej i 15,4 tys. m² powierzchni handlowo-usługowej[60].

Najwyższe kondygnacje aneksu (oddane do użytku w 2023 roku) wykonano w większości w technologii płyt z pustkami – w betonowych stropach zatopiono puste sfery z tworzywa sztucznego, co pozwoliło zmniejszyć masę konstrukcji[45][61]. Szklana przybudówka handlowa wysunięta jest w formie wspornika poza obrys pierwotnego aneksu, dzięki czemu nie było konieczne ingerowanie w strop stacji metra Wall Street znajdującej się bezpośrednio pod tą częścią budynku[45].

Red Room i hol główny

Wnętrze Red Room z czerwono-złotymi mozaikami na ścianach i suficie
Wnętrze Red Roomu

Na poziomie parteru znajduje się Red Room (Czerwona Sala). Pomieszczenie zaprojektowali Ralph Walker oraz jego współpracownik Perry Coke Smith, natomiast Hildreth Meière została zatrudniona jako „konsultantka ds. kolorystyki”[10][36]. Sala przeznaczona była głównie jako reprezentacyjny pokój przyjęć banku[8][49][62] i dostępna była przede wszystkim od strony Wall Street (od północy)[47][63]. W Red Roomie nie było tradycyjnych lad kasowych, ponieważ Irving Trust był bankiem komercyjnym, a nie kasą oszczędności[62][64]. Prezes Irving Trust, Lewis Pierson, określał ją jako miejsce, „w którym będziemy spotykać się z naszymi klientami i przyjaciółmi”[62]. W odróżnieniu od wcześniejszych sal bankowych, takich jak te w budynku Williamsburgh Savings Bank czy budynku National City Bank, Red Room nie zawierał klasycystycznych dekoracji[64].

Red Room ma wymiary 30 m długości (z zachodu na wschód) i 12 m szerokości (z północy na południe)[10][49]. Wysokość sufitu podawana jest różnie: 9,1 m[64], 10 m[65] lub 11 m[66]. Sala ma kształt wydłużonego wieloboku; w całym wnętrzu występuje bardzo niewiele kątów prostych[64]. Na ścianie północnej znajduje się westybul wejściowy obity brązem, natomiast na ścianie południowej umieszczono matowe, dwuskrzydłowe drzwi szklane prowadzące do przedsionka windowego. Ściany wschodnia i zachodnia mają duże okna o kształcie łukowym, a na osiach północ–południe umieszczono dodatkowe drzwi. Każde z okien wschodnich i zachodnich posiada głęboki parapet; po obu stronach wejścia północnego znajdują się także wąskie okna ostrołukowe. Pod wszystkimi oknami umieszczono grzejniki z ozdobnymi, brązowymi kratkami[63]. W okresie, gdy budynek zajmował Irving Trust, w Red Room stały fotele i biurka[67]. Przy ścianie wschodniej pracowali oficerowie kredytów brokerskich, natomiast przy ścianie zachodniej – pracownicy oddziału miejskiego Irving Trust[68].

Ponieważ budynek oddano do użytku krótko po czarnym czwartku w 1929 roku, projekt Red Room wykorzystywał wyjątkowo bogate materiały, aby przyciągnąć klientów[69]. Podłoga wykonana jest z czerwonego lastryka[9][36]. Walker i Smith osobiście nadzorowali produkcję płytek w Berlinie[36]. Ściany i sufit pokrywa mozaika o powierzchni 8911 m²[70] lub – według innych źródeł – 13 tys. m²[65]. Została ona zaprojektowana przez Hildreth Meière, a wykonana przez Ravenna Mosaic Company w Long Island City i w Berlinie[65][70]. Gama kolorystyczna mozaiki przechodzi od czerwono-niebieskiej na ścianach do złoto-czarnej na suficie[9][68]. Płytki stopniowo jaśnieją ku górze, kierując wzrok odwiedzających w stronę sklepienia[63][71]. W mozaice występują również abstrakcyjne złote wzory[71]. Pozostałą część ścian wykonano z czarnego marmuru pirenejskiego, natomiast dwie kolumny – z czerwonego marmuru z Werony; rozwiązanie to nawiązuje do wystroju ratusza w Sztokholmie[36][47][54]. Kolumny, ustawione na osi wschód–zachód, zwieńczone są brązowymi kapitelami[63]. Przy północnym i południowym krańcu sali sufit nieznacznie unosi się ku górze[72].

Na południe od wejścia znajduje się westybul łączący Broadway z New Street, w którym umieszczono dwa wieloboczne filary[68]. Westybul ten prowadził bezpośrednio do zespołu wind budynku[48]. Ściany holu od strony Broadwayu i New Street wykonano z czarnego marmuru pirenejskiego[5][47]. Sufit zdobiło alegoryczne malowidło o wymiarach 6,1 × 20,1 m, przedstawiające wpływ bogactwa na tworzenie piękna[47][54]. Autorem projektu malowidła byli Hildreth Meière i Kimon Nicolaïdes[51][73]. Podczas budowy aneksu powiększony hol wyłożono trawertynem, a oryginalny sufit holu głównego przesłonięto sufitem podwieszanym[51].

Kondygnacje górne

Podobnie jak w innych wieżowcach dzielnicy finansowej z początku XX wieku, niższe piętra budynku 1 Wall Street charakteryzowały się dużymi powierzchniami przeznaczonymi dla głównego najemcy – Irving Trust, natomiast wyższe kondygnacje były znacznie mniejsze[74]. Najniższe 21 pięter miało po ok. 1,4 tys. m² każde[5]. Irving Trust pierwszych dziesięć kondygnacji[8], wykorzystując ich dużą powierzchnię na potrzeby pracowników administracyjnych i biurowych[75]. Drugie piętro pierwotnie pełniło funkcję oddziału Wall Street, obsługującego przedsiębiorstwa z dzielnicy finansowej[47]. Na trzecim piętrze mieściły się działy trustów korporacyjnych i indywidualnych[47][75]. Piąta kondygnacja przeznaczona była na biura zarządu i wyłożona została boazerią z drewna pochodzącego z różnych części świata, natomiast szóste piętro zajmowały oddziały pozamiejskie i zagraniczne oraz centrala telefoniczna do połączeń międzymiastowych[47].

Kondygnacje od 10. do 45. były wynajmowane zewnętrznym najemcom[8][49][51]. Biuro Voorhees, Gmelin & Walker nie odpowiadało za układ wnętrz biur – zadanie to powierzono specjalistom od aranżacji wnętrz[76]. Część pomieszczeń projektowały renomowane pracownie architektoniczne, np. biura Fiduciary Trust Company na 30. piętrze zaprojektowała firma Delano & Aldrich, natomiast wnętrza na 31. piętrze wykonała pracownia Cross & Cross[77]. Zazwyczaj całe kondygnacje wynajmowały kancelarie prawne lub instytucje finansowe[78]. Jednym z najemców był m.in. dom maklerski Bear Stearns, który powierzył podział swojej przestrzeni na 10. piętrze firmie H. J. Horvath & Company oraz projektantowi W. A. Zwicke[79].

Na 46. kondygnacji znajdowała się jadalnia Irving Trust. Sala zarządu na 47. piętrze była wyłożona drewnianą boazerią o wysokości 5,5 m, a fotele członków zarządu ustawiono w półkolu[47]. Powyżej mieściły się dodatkowe pomieszczenia jadalne oraz trzypiętrowy taras widokowy – wszystkie urządzono w stylu art déco[36][51]. Salon ekskluzywny dla kierownictwa, zlokalizowany na 49. piętrze, posiadał sufit pokryty złotymi liśćmi w formie muszli[22][31][80], ściany obite wielobarwnymi tkaninami o wzorach geometrycznych[31][81], potrójnej wysokości wnętrze, ściany żłobkowane, podłogę z drewna tekowego oraz kominek[82]. W salonie znajdowały się także cztery okna o pełnej wysokości wychodzące na cztery strony świata[31]. Ściany zdobiły dodatkowo stylizowane wizerunki indiańskich wojennych nakryć głowy[9].

Po przebudowie na cele mieszkaniowe w latach 20. XXI wieku w budynku powstało 566 kondominium, w tym 304 kawalerki i mieszkania jednopokojowe. Czterdzieści siedem kondominium posiada prywatne tarasy[15][46][65]. Projekt kondominium przygotowało biuro SLCE Architects[15][83]. Trzy najwyższe kondygnacje przekształcono w trzypoziomowy penthouse o powierzchni 1 204,5 m², składający się z czterech sypialni, czterech łazienek, prywatnej biblioteki oraz kuchni dla szefa kuchni[60][65]. Część mieszkań pełni funkcję apartamentów pokazowych, prezentowanych potencjalnym nabywcom; zaprojektowały je pracownie FrenchCalifornia, Elizabeth Graziolo oraz Cyril Vergniol[84][85].

Do udogodnień budynku należą m.in.: kryty basen o długości 23 m, taras widokowy na 39. piętrze, biblioteka, symulator golfa, spa dla psów, pokój zabaw dla dzieci[15][43][65], salon klubowy oraz prywatna restauracja[86] z tarasem o powierzchni 420 m² wychodzącym na New York Harbor od południa[87]. W budynku znajdują się także wspólne przestrzenie z aneksami kuchennymi, budkami telefonicznymi, sprzętem audiowizualnym i drukarkami[88]. Większość udogodnień zlokalizowano w aneksie[42], przede wszystkim na 38. i 39. piętrze[84][85]. W obiekcie działa klub fitness zarządzany przez Life Time[89], a także przestrzeń coworkingowa pod nazwą One Works[90].

Skarbiec

Skarbiec Irving Trust, o masie 4,5 tys. ton[47], znajdował się na głębokości 21–22 m pod ziemią. W momencie ukończenia w 1931 roku był to drugi co do wielkości skarbiec bankowy w Nowym Jorku i trzeci na świecie – po skarbcach Federal Reserve Bank of New York oraz Banku Anglii[33][54][91]. Z trzech stron otaczała go ściana o grubości 1,8 m wykonana z warstw żelaza, stali i betonu[47][54][91]; czwarta ściana miała grubość 0,91 m i składała się z betonu oraz grubej warstwy metalu[47].

Skarbiec składał się z trzech kondygnacji, z których najwyższa przeznaczona była dla klientów korzystających z indywidualnych skrytek sejfowych, natomiast dwie niższe służyły do przechowywania własnych zasobów Irving Trust[8][47][92]. Każda kondygnacja miała powierzchnię 250 m²[8][92][93]. Skarbiec zabezpieczało sześć drzwi[94] o grubości 760 mm[94][95]; w ich konstrukcji zastosowano związki chemiczne, które w razie próby sforsowania drzwi palnikiem miały uwalniać „paraliżujące opary”[95]. Dwoje głównych drzwi na poziomie górnym oraz po jednych drzwiach na każdym z niższych poziomów ważyły po 41 ton[94]. Do ochrony przed włamaniem służyły również zbiornik wody oraz specjalne instalacje chemiczne, elektryczne i mechaniczne[91][94][96].

Historia

Poprzednie budynki

Część północna

Rząd wysokich okien w budynku 1 Wall Street. Między oknami wapienne filary.
Okna budynku 1 Wall Street

Od czasu założenia Nowego Amsterdamu w XVII wieku adres 1 Wall Street na północnej części obecnej działki nosiły kolejno tylko trzy budynki. Pierwszy był XVII-wiecznym domem kamiennym, drugi powstał w XIX wieku[97][98]. Trzecim obiektem był 18-piętrowy biurowiec wzniesiony w 1907 roku według projektu pracowni Barnett, Haynes & Barnett z Saint Louis[99][100]. Budynek znany był jako „Chimney Building” („budynek-komin”)[101][102][103] lub „budynek narożny z kominem” („chimney corner” building)[104] i miał zaledwie 8,8 × 11,9 m[105][106].

Chimney Building został zrealizowany przez syndykat inwestorów z Saint Louis, na czele którego stał Festus J. Wade z St. Louis Mercantile Trust Company[101]. W połowie 1905 roku syndykat nabył działkę o powierzchni 105,1 m² za 700 tys. dolarów, co dawało średnią cenę 576 dolarów za stopę kwadratową (ok. 6 200 dolarów/m²)[107][108]. Rok później ogłoszono rozpoczęcie budowy 18-piętrowego gmachu przy 1 Wall Street[109]. Chimney Building ukończono w 1907 roku[106] i przez kolejne lata jego działka uchodziła za najdroższą na świecie[102].

Przy Chimney Building znajdowało się od trzech do pięciu innych budynków o wysokości od ok. 10 do 20 pięter[103][110]. Najstarszym z nich był Union Trust Building wzniesiony w 1889 roku, którego mury nośne miały grubość 2,4 m, ponieważ ówcześni inżynierowie nie znali jeszcze precyzyjnie zapotrzebowania na stal w konstrukcjach wysokościowych[110]. Jeden z dwunastopiętrowych budynków otaczał Chimney Building. W 1926 roku zarówno ten budynek, jak i sam Chimney Building zostały sprzedane syndykatowi bankierów[102]. Pisarz Washington Irving – imiennik późniejszej Irving Trust Company – mieszkał kilka lat wcześniej w domu pod numerem 3 Wall Street[5][111].

Część południowa

Południową połowę kwartału zajmowały dwa budynki: na północy Manhattan Life Insurance Building, a na południu Knickerbocker Trust Company Building. Osiemnastopiętrowy Manhattan Life Building, ukończony w 1894 roku[112], znajdował się w środkowej części kwartału, pod adresem 64 Broadway. W 1904 roku budynek ten został nieco powiększony w kierunku północnym, dzięki czemu objął wszystkie działki od 64 do 70 Broadway[113].

Knickerbocker Trust Company nabyła grunt bezpośrednio na południe od Manhattan Life Building na początku 1906 roku[114], a rok później sfinalizowała projekt nowego gmachu[115]. Dwudziestodwupiętrowy budynek Knickerbocker Trust przy 60 Broadway został ukończony w 1909 roku[116] i mieścił salę bankową na parterze, ekskluzywną restaurację w penthousie i osiem wind[114]. Między budynkami Manhattan Life i Knickerbocker Trust pozostawała wolna przestrzeń o szerokości 7 m[114]. W 1912 roku wąski, 0,3-metrowy pas gruntu po północnej stronie tej przerwy został sprzedany Johnowi E. Schermerhornowi[117]. Rodzina Schermerhornów wzniosła następnie w powstałej w ten sposób luce o szerokości 7,3 m ośmiopiętrowy budynek typu taxpayer pod adresem 62 Broadway[118].

Powstanie budynku

One Wall Street widziany od zachodu z Rector Street. Po lewej dach piramidalny 14 Wall Street, po prawej Empire Building.
Fasada zachodnia od strony Rector Street

Pomysł wzniesienia obecnego wieżowca przypisywany jest prezesowi Irving Trust, Harry’emu Wardowi[119]. Od momentu założenia w 1851 roku Irving Trust połączył się w poprzednich latach z wieloma innymi bankami[120][121], przez co dotychczasowa siedziba – podzielona między 60 Broadway, Equitable Building i Woolworth Building – stała się za mała[122]. W chwili planowania inwestycji bank występował pod nazwą American Exchange Irving Trust, po połączeniu w 1926 roku z American Exchange-Pacific National Bank[121][123]. W połowie i pod koniec lat 20. XX wieku w Nowym Jorku powstało wiele biurowców w stylu art déco, których szczyt przypadł na lata 1929–1930[122][124]. Równolegle banki na Manhattanie koncentrowały się wokół Wall Street, a róg Broadwayu i Wall Street uznawano za wartościową lokalizację[125][126].

Planowanie

W kwietniu 1928 roku Central Union Trust Company kontrolowała budynki od 64 do 80 Broadway i podobno zamierzała wznieść 36-piętrowy wieżowiec na miejscu Chimney Building[127]. Miesiąc później American Exchange Irving Trust kupił Chimney Building wraz z trzema sąsiednimi budynkami przy 7 Wall Street oraz 74 i 80 Broadway za 5,5 miliona dolarów w gotówce oraz hipotekę w wysokości 9 milionów dolarów[29][30][104]. Cała transakcja wyniosła około 725 dolarów za stopę kwadratową (7 800 dolarów/m²)[29]. Po sprzedaży Central Union Trust przeniósł się do Manhattan Life Building[104], a następnie dokonał modyfikacji budynków przy 60, 62 i 70 Broadway[128].

Natychmiast po zakupie Irving Trust ogłosił, że na nabytej działce wzniesie biurowiec[129][130]. Zapowiedź ta miała miejsce w okresie wzrostu liczby dużych banków w Nowym Jorku[130]. Zarząd spółki powołał podkomisję ds. nadzoru budowy, a grupa pracowników Irving Trust utworzyła jednostkę One Wall Street Unit, której zadaniem było koordynowanie prac przygotowawczych dla nowego wieżowca. Przesłuchano i dokładnie przeanalizowano trzydziestu pięciu potencjalnych architektów[30]. Ostatecznie w czerwcu 1928 roku projekt powierzono pracowni Voorhees, Gmelin and Walker[131], a wykonawcą został Marc Eidlitz[30]. Miesiąć później biuro złożyło plany w Manhattan Bureau of Buildings[132].

Pierwsza wersja projektu, oznaczona jako Scheme B1[129], przewidywała budynek o wysokości 46 lub 52 pięter na działce o wymiarach 54 × 31 m z dwoma salami bankowymi na parterze[129][132]. Walker wraz ze swoim współpracownikiem Perrym Coke Smithem zaprojektował wielką salę bankową (Red Room), na niższych kondygnacjach, a do opracowania mozaik w tej sali zatrudnił Hildreth Meière[10][36][69]. Smith i Meière wspólnie ustalili kolorystykę Red Roomu, natomiast Lynn Fausett pomagał w wykonaniu rysunków projektowych wnętrza[67][133].

W sierpniu 1928 roku memorandum między architektami a Irving Trust wprowadziło kilka zmian do projektu. Wśród nich znalazły się m.in.: oddzielne zespoły wind dla pracowników banku i najemców biurowych, rezygnacja z powierzchni handlowych i klubów lunchowych oraz dodanie wspólnego holu recepcyjnego[134]. W październiku 1928 roku nowojorska prasa informowała, że Irving Trust zaakceptował „ostateczne plany” 44-piętrowego budynku o wysokości 170 m[126][135] Projekt ten był już podobny do ostatecznej realizacji – posiadał uskoki i krzywolinijną elewację[136]. Ostateczne plany, złożone w czerwcu 1929 roku, przewidywały jednak budynek 50-piętrowy[30]. Plany te zostały zatwierdzone po tym, jak Irving Trust uzyskał od miasta odstępstwo od przepisów zoningowych (zoning variance). Umożliwiło ono podniesienie pierwszego uskoku powyżej dopuszczalnej zwykle wysokości, zmniejszenie głębokości samych uskoków oraz zwiększenie powierzchni zabudowy wieży ponad 25% działki – powyżej limitu wynikającego z uchwały zoningowej z 1916 roku[28].

Budowa

Rozbiórkę czterech budynków na północnej części działki rozpoczęto w maju 1929 roku[105][137][138], a jako konsultantów do prac wyburzeniowych zatrudniono kilku profesorów inżynierii z Uniwersytetu Columbia[139]. Roboty komplikował fakt, że jeden z poprzednich budynków posiadał wyjątkowo masywne mury o grubości 1,2–3 m[140]. Dostawcą wapienia z Indiany na elewację została firma Indiana Limestone Company[141]. W grudniu 1929 roku Harry Ward rozesłał do 500 właścicieli sąsiednich nieruchomości grawerowane listy z przeprosinami za hałas towarzyszący nitowaniu konstrukcji stalowej. Akcja ta przyniosła budynkowi przychylne relacje zarówno w prasie lokalnej, jak i ogólnokrajowej[142].

Uroczystość wmurowania kamienia węgielnego odbyła się 15 stycznia 1930 roku[55][143][144]. W trakcie budowy sąsiednie obiekty, m.in. kościół Świętej Trójcy, zostały zabezpieczone[8]. W marcu 1930 roku Irving Trust podpisał umowę z Interborough Rapid Transit Company – wówczas jednym z operatorów nowojorskiego metra – na wykonanie trzech nowych wejść do stacji Wall Street od strony Broadwayu oraz dodatkowego wejścia w piwnicy 1 Wall Street[145]. Wykopy fundamentowe rozpoczęto w lipcu 1930 roku[55], a właściwą budowę gmachu – w sierpniu[8]. Konstrukcję stalową, na którą zużyto 250 tys. nitów, ukończono w ciągu pięciu miesięcy od rozpoczęcia prac bez poważnych wypadków[146][147]. Produkcją mozaik do Red Roomu zajęła się firma Ravenna Mosaic Company[65][70], a przy ich montażu sześciu pracowników należących do związku zawodowego układaczy mozaiki wspomagało ekipę Ravennie[67].

12 maja 1930 roku, gdy konstrukcja stalowa osiągnęła docelową wysokość, robotnicy wciągnęli na szczyt wieżowca wiechę w postaci młodej jodły. W trakcie mocowania ostatnich nitów jeden z rozgrzanych nitów wypadł z górnej kondygnacji i uderzył w ciężarówkę, omal nie trafiając kierowcy w głowę i nie wywołując niewielkiego pożaru na jezdni[146][147].

Elewację zewnętrzną ukończono w sierpniu 1930 roku[49]. Do transportu bloków wapienia z Indiany do Nowego Jorku wykorzystano kilkaset wagonów towarowych; według pracowników kolei było to największe jednorazowe zamówienie tego typu[33]. Przed wbudowaniem kamień trafiał najpierw do warsztatu w Long Island City, gdzie był rzeźbiony zgodnie z wymaganiami projektu[8][33].

Użytkowanie przez Irving Trust

Do grudnia 1930 roku Irving Trust poinformował, że w niemal ukończonym budynku wynajęto 80% powierzchni[59]. Najemcy zaczęli wprowadzać się do 1 Wall Street w połowie marca 1931 roku, jeszcze przed oficjalnym otwarciem[148], kiedy budynek był zajęty w 85%[5]. Wśród najemców znalazło się kilku członków New York Stock Exchange i Curb Exchange[148]. 23 marca 1931 roku do budynku przeniosła się Irving Trust Company. Przewiezienie aktywów banku o wartości 8 miliardów dolarów aktywów z dotychczasowej lokalizacji w Woolworth Building zabezpieczało dwustu uzbrojonych w karabiny maszynowe strażników[91][149][150]. Tego samego dnia budynek otwarto dla publiczności – odwiedziły go tysiące osób[151][152]. Wówczas budynek był zajęty w 90%[150]. Niedługo później swoje biura bankowe na 30. piętrze otworzyła Fiduciary Trust Company of New York – były to wówczas najwyżej położone pomieszczenia bankowe w mieście[153][154]. W 1938 roku eksplodował transformator na 21. kondygnacji (na poziomie uskoku) eksplodował; choć szyby w oknach zadrżały, nikt nie ucierpiał[155][156]. W 1953 roku w 1 Wall Street zainstalowano klimatyzację[157] – była to wówczas jedna z największych tego typu modernizacji w historii Nowego Jorku[158].

Pierwotny budynek wkrótce przestał wystarczać na potrzeby Irving Trust i jego najemców. W 1961 roku bank nabył więc od Hanover Bank trzy budynki przy 60, 62 i 70 Broadway, dzięki czemu uzyskał kontrolę nad całym kwartałem między Broadwayem, Wall Street, New Street i Exchange Place[159][160]. Początkowo szacowano koszt planowanego aneksu na 25 milionów dolarów[161][162]. Projekt powierzono pracowni Voorhees, Walker, Smith, Smith & Haines[163], a głównym wykonawcą została firma Turner Construction[164]. Do połowy 1963 roku działka została oczyszczona[163]. W związku z nadchodzącą rozbudową Irving Trust wynajął tymczasowo powierzchnię w 2 Broadway[165]. Finansowanie budowy zapewniła sprzedaż budynku spółce-córce, która następnie wyemitowała zabezpieczone obligacje o wartości 30 milionów dolarów[166]. W tym samym czasie przeprowadzono również modernizację oryginalnego gmachu; najemcy kontynuowali działalność w 1 Wall Street w trakcie prac, lecz skarbiec w podziemiach opróżniono. Na dachu aneksu zainstalowano centralę chłodniczą obsługującą oba budynki[167], a w podziemiach – dodatkowe urządzenia chłodnicze[168]. Projekt ukończono pod koniec 1965 roku[169].

Kamień węgielny na fasadzie z napisem „The Bank of New York”
Kamień węgielny z późniejszą inskrypcją „The Bank of New York”

Do 1980 roku Irving Trust podjął decyzję o przeniesieniu swojego centrum operacyjnego do nowego budynku w pobliżu World Trade Center[111]. W latach 1987–1988 trwały negocjacje w sprawie fuzji Irving Trust z Bank of New York (BNY), którego siedziba znajdowała się wówczas w pobliskim 48 Wall Street[41]. Irving Trust początkowo odrzucał oferty wykupu, uważając, że BNY niedoszacował wartości jego aktywów, np. samego budynku 1 Wall Street[170]. W październiku 1988 roku, gdy połączenie stało się przesądzone, Irving Trust wystawił budynek na aukcję; jego wartość szacowano wówczas na 250 milionów dolarów[171]. W grudniu 1988 roku Bank of New York przejął Irving Trust[172][173]. BNY podjął decyzję o sprzedaży dotychczasowej siedziby przy 48 Wall Street[173] i przeniesieniu centrali do 1 Wall Street[174].

BNY (w 2007 roku zmieniony na BNY Mellon[175]) otworzył w 1998 roku na 10. kondygnacji muzeum poświęcone historii obu banków. W tym samym okresie bank zatrudnił pracownię Hoffmann Architects do przeprowadzenia remontu spoin oraz wymiany okien[51]. Mimo że po zamachach z 11 września 2001 roku na pobliskie World Trade Center budynek 1 Wall Street nie został uszkodzony, działalność BNY została zakłócona, a sam gmach wymagał czyszczenia[176].

Sprzedaż i konwersja na mieszkania

W styczniu 2014 roku BNY Mellon rozważał sprzedaż swojej siedziby, ponieważ przenosił się do mniejszego obiektu[177]. W maju 2014 roku budynek został sprzedany konsorcjum pod przewodnictwem Harry’ego B. Macklowe’a (Macklowe Properties) za 585 milionów dolarów[178][179][180]. BNY Mellon nadal zajmował gmach do września 2015 roku[181]. Nowy właściciel planował dodać do 16,2 tys. m² powierzchni handlowej w części przyziemnej[15].

Przebudowa

1 Wall Street z dobudowaną szklaną częścią

Macklowe początkowo planował przekształcić 1 Wall Street w budynek o funkcji mieszanej – mieszkalno-biurowej[182][183], przy czym około 65% mieszkań miało być przeznaczone na wynajem[46]. Na początku 2017 roku ogłosił jednak, że obiekt zostanie niemal w całości przekształcony w kondominium, ponieważ budynek w pełni mieszkalny, należący do samych właścicieli apartamentów, wymagałby mniejszego zadłużenia[182][183]. Firma Macklowe Properties nawiązała współpracę z byłym premierem Kataru, Hamadem ibn Dżasimem ibn Dżabrem Al Sanim, w celu przekształcenia biurowca w 566 apartamentów kondominialnych z częścią handlową na parterze[184]. Projekt przebudowy pierwotnie powierzono pracowni Robert A.M. Stern Architects, którą ostatecznie zastąpiła SLCE Architects[15]. Część wnętrz zaprojektowały również pracownie Ashe Leandro, Deborah Berke Partners oraz Moed de Armas and Shannon[83]. Finansowanie zapewnił Deutsche Bank w formie kredytu hipotecznego o wartości 750 milionów dolarów[184]. W momencie rozpoczęcia była to największa w historii Nowego Jorku konwersja powierzchni biurowej na mieszkalną – obejmowała prawie 110 tys. m²[185].

W ramach przebudowy zdemontowano 34 windy i 16 schodów ruchomych[186]. Oryginalny układ budynku zakładał szyby windowe przy ścianach zewnętrznych, co zmniejszało powierzchnię użytkową przy oknach. Dlatego Macklowe usunął 20 wind obsługujących wyższe kondygnacje i dodał 10 nowych szybów w rdzeniu budynku; w ich miejsce wykonano także nowe klatki schodowe[15][44][182]. Rozbiórka wnętrz została ukończona w listopadzie 2018 roku[187]. Red Room został odrestaurowany w latach 2016–2018, przed przystosowaniem go do funkcji handlowej[15][188]. Do renowacji użyto płytek mozaikowych, które były przechowywane w magazynie od czasu budowy budynku[65][188]. Elewację odtworzono, stosując kamień z tych samych kamieniołomów w Indianie, z których pochodził materiał użyty w pierwotnym projekcie Ralpha Walkera[86]. Do południowego aneksu dobudowano osiem kondygnacji, a trzecie piętro oryginalnego budynku zostało wyburzone, by uzyskać wyższe sufity w części handlowej[44]. Na Broadwayu powstało nowe wejście główne, którego projekt oparto na jednym z niezrealizowanych wariantów autorstwa Walkera[42].

W 2016 roku Whole Foods Market wynajął powierzchnię handlową o wielkości 4,1 tys. m²[189][190], natomiast w 2019 roku Life Time Fitness podpisało umowę na 6,9 tys. m² na siłownię na czterech obejmującą cztery najniższe kondygnacje[191]. Sprzedażą apartamentów początkowo zajmowała się agencja Core Real Estate, ale w grudniu 2020 roku Macklowe zastąpił ją firmą Compass, Inc.[192], co doprowadziło do procesu sądowego, w którym Core pozwał Macklowe’a o niezapłacone prowizje maklerskie[193]. Sprzedaż mieszkań rozpoczęto we wrześniu 2021 roku[194]. W marcu 2022 roku Macklowe i Al Thani planowali refinansowanie 1 Wall Street kredytem w wysokości 1,1 miliarda dolarów, z przeznaczeniem na spłatę kosztów budowy i istniejącego zadłużenia[195][196]. W tym czasie zakończenie przebudowy przewidywano na koniec 2022 roku[196].

Po przebudowie i problemy ze sprzedażą

Red Room po otwarciu sklepu Printemps

We wrześniu 2022 roku francuska sieć domów towarowych Printemps ogłosiła otwarcie swojego sklepu w 1 Wall Street[197][198], wskazując m.in. na kilka instytucji kultury w dzielnicy finansowej[199]. Sklep miał zająć 5,1 tys. m² na dwóch kondygnacjach[199][200], w tym salon obuwniczy w odrestaurowanym Red Roomie oraz bar i restaurację[201][202]. Część powierzchni parteru na potrzeby Printemps przeprojektowała architektka Laura Gonzalez[199][202]. Supermarket Whole Foods na parterze budynku otwarto w styczniu 2023 roku[203][204]. Pierwsi mieszkańcy mieli wprowadzić się w marcu tego roku[205], a cała inwestycja została oficjalnie zakończona w tym samym miesiącu[85]. Po zakończeniu renowacji właściciele planowali uruchomienie baru, jednak budynek znajduje się naprzeciwko kościoła Świętej Trójcy, a prawo stanu Nowy Jork zabrania sprzedaży alkoholu w odległości mniejszej niż 61 m od miejsca kultu religijnego. W związku z tym legislatura stanu uchwaliła specjalne odstępstwo, umożliwiające otwarcie baru[206]. Ostatecznie sklep Printemps rozpoczął działalność w marcu 2025 roku[207][208].

Tymczasem w październiku 2023 roku Macklowe uzyskał kredyt inwentarzowy w wysokości 300 milionów dolarów, ponieważ sprzedaż mieszkań odbiegała od oczekiwań[209][210]. W tamtym momencie spośród 566 apartamentów niesprzedanych pozostawało 479, a całkowity koszt projektu osiągnął już 2,9 miliarda dolarów[209]. Sprzedaż nadal przebiegała poniżej założeń – do lutego 2024 roku udało się sprzedać zaledwie około 100 mieszkań[211]. Około połowy nabywców stanowili inwestorzy z Azji, jednak od 2023 roku tego typu transakcje spowolniły w związku z nowymi chińskimi ograniczeniami przepływu kapitału. Eksperci rynku, z którymi rozmawiał branżowy portal „The Real Deal”, wskazali dwie główne przyczyny słabej sprzedaży: mieszkania były zbyt drogie w porównaniu z podobnymi ofertami w okolicy oraz w dzielnicy finansowej panowała ogólna nadpodaż pustostanów mieszkalnych. W maju 2024 roku Macklowe zrezygnował z usług zespołu Compass, Inc. i powierzył sprzedaż dwóm brokerom z własnej firmy Macklowe Properties[212]. Do listopada 2024 roku „New York Post” określił sprzedaż kondominiów w 1 Wall Street mianem „klapy” – po czterech latach sprzedano jedynie 112 ze 566 lokali. Łączna wartość sprzedaży wyniosła 230 milionów dolarów – zaledwie 14% planowanego przez Macklowe’a przychodu w wysokości 1,7 miliarda dolarów (bez uwzględnienia jeszcze niewystawionego na sprzedaż triplexu na najwyższych kondygnacjach). Z danych Automated City Register Information System wynika, że większość sprzedanych apartamentów nabyli inwestorzy z Azji i Rosji – głównie w celach inwestycyjnych; znaczna część z nich szybko wróciła na rynek jako mieszkania do wynajęcia[213].

Wpływ

Odbiór krytyczny

W 1931 roku 1 Wall Street otrzymał wyróżnienie od Broadway Association – organizacja uznała go za „najbardziej godnego poparcia obywatelskiego” spośród wszystkich budynków wzniesionych przy Broadwayu w 1930 roku[214][215]. Krytyk z „New York Evening Post” określił mural Hildreth Meière w holu głównym mianem „jednej z najdroższych i najpiękniejszych dzieł dekoracji ściennej, jakie kiedykolwiek wykonano w Stanach Zjednoczonych”[67][216]. Eugene Clute z magazynu „Metal Arts” opisał ściany Red Roomu jako „bogate, swobodnie zwisające tkaniny” oraz „klatkę umieszczoną wewnątrz szkieletu budynku i wyłożoną materiałem, który ma nie więcej znaczenia konstrukcyjnego niż podszewka damskiego koszyka na robótki”[68].

Krytycy architektury połowy XX wieku w dużej mierze pomijali 1 Wall Street, przedkładając nad niego bardziej znane realizacje, takie jak Empire State Building, Chrysler Building czy 40 Wall Street[51]. Lewis Mumford zarzucał elewacji budynku, że nie oddaje ona wiernie wewnętrznej struktury: „Choć fasada jest powściągliwa, to jedynie pozór elegancji – i to nieprzekonujący”[217][218]. Ze względu na fakt, że Irving Trust często pełnił funkcję syndyka masy upadłościowej dla bankrutujących przedsiębiorstw, budynek zyskał żartobliwe przezwisko „centralny warsztat naprawczy dla zepsutych firm”[51]. Robert A. M. Stern w swojej książce „New York 1930” z 1987 roku zauważył, że sąsiedztwo nowszych i wyższych wieżowców – takich jak 70 Pine Street, 20 Exchange Place, 40 Wall Street czy Downtown Athletic Club – zredukowało starsze drapacze chmur „do statusu podnóża w nowym łańcuchu górskim”[219]. Daniel Abramson w 2001 roku stwierdził, że choć w porównaniu z 70 Pine Street „rozwiązania narożników i wieży wydają się toporne i konwencjonalne”, to 1 Wall Street nadal wyróżnia się masą bryły i krzywolinijnymi płaszczyznami fasady[11].

Późniejsi krytycy architektury oceniali budynek znacznie przychylniej. W 1975 roku Ada Louise Huxtable z „The New York Times” określiła 1 Wall Street mianem „arcydzieła art déco”[220]. W analizie z 2001 roku ten sam dziennik uznał Empire State Building, Chrysler Building i 1 Wall Street za trzy największe nowojorskie budynki art déco[70]. Robert A. M. Stern stwierdził, że w projekcie 1 Wall Street „konstrukcja stała się niewidocznym rusztowaniem dla poezji”, a formę budynku porównał do „naturalnego urwiska skalnego ukształtowanego przez erozję”[22][36]. Eric P. Nash w swojej książce nazwał go „jednym z najdelikatniejszych, wręcz kobiecych wieżowców, jakie kiedykolwiek wzniesiono”[9]. Po ukończeniu konwersji na mieszkania w 2023 roku dziennikarz z „The Daily Beast” napisał, że przekształcenie 1 Wall Street może stanowić wzór dla innych podobnych adaptacji biurowców na cele mieszkaniowe[86]. Adriane Quinlan z „Curbed” w 2023 roku zestawiła budynek z luksusową wieżą Macklowe’a przy 432 Park Avenue, określając go „wieżą Macklowe’a dla bogatych pracujących, a nie obscenicznie bogatych”[52]. Ian Volner w tekście dla „Curbed” w 2024 roku opisał Red Room po otwarciu Printemps jako „przesadnie ekstrawagancki sen o splendorze epoki, przy którym Gatsby Baza Luhrmanna wygląda jak dzieło surowego realizmu”[221].

Ochrona zabytków

W 2001 roku komisja New York City Landmarks Preservation Commission (LPC) nadała pierwotnej części budynku 1 Wall Street status oficjalnego zabytku miejskiego. Oznaczenie to objęło jedynie zewnętrzną elewację oryginalnego gmachu i nie zostało rozszerzone na południowy aneks[42][70]. Wnętrze Red Roomu nie otrzymało wówczas odrębnego statusu zabytku wewnętrznego, ponieważ takie oznaczenia w tamtym czasie zarezerwowane były wyłącznie dla przestrzeni dostępnych publicznie. Ponieważ Red Room dostępny był wówczas tylko dla pracowników BNY Mellon, LPC uznała ją za zamkniętą dla ogółu[70]. W grudniu 2023 roku LPC zgodziła się na przeprowadzenie wysłuchań w sprawie nadania wnętrzu Red Roomu statusu zabytku[222]. Ostatecznie wnętrze Red Roomu oficjalnie uznano za zabytek 25 czerwca 2024 roku[223].

Ze względu na ograniczony zakres oznaczenia zabytkowego z 2001 roku – obejmującego wyłącznie zewnętrzną część pierwotnego budynku – większość zmian wprowadzonych w trakcie konwersji na kondominium w latach 2010–2020, w tym przeszklona przybudówka handlowa, została zrealizowana w obrębie aneksu. Wszelkie modyfikacje oznaczonego zabytku wymagały zgody LPC, lecz aneks pozostawał poza jej jurysdykcją[42][44]. W 2007 roku cały kompleks 1 Wall Street został uznany za obiekt współtworzący Wall Street Historic District, dzielnicy historycznej wpisanej do National Register of Historic Places[224].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ NYCityMap. NYC.gov. [dostęp 2025-11-18]. (ang.).
  2. ↑ NYC Subway Map. Metropolitan Transportation Authority, 2015. [dostęp 2025-11-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-28)]. (ang.).
  3. 1 2 Adds to Sidewalk Space; But Irving Trust Company Reserves Right to Wall Street Corners. „The New York Times”, s. 51, 1930-10-07. ISSN 0362-4331. (ang.).
  4. 1 2 Public Wins Free Strolls On Private Wall St. Walk. New York Evening Post, 1930-10-08. s. 7. [dostęp 2025-11-18]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Irving Trust Co. Moves March 23: Will Occupy 18 Floors at One Wall Street—new Building 85% Rented. „The Wall Street Journal”, s. 15, 1931-03-16. ISSN 0099-9660. (ang.).
  6. 1 2 3 4 Robins 2017 ↓, s. 18.
  7. 1 2 3 4 Bank of New York Building. Emporis. [dostęp 2025-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-05-17)]. (ang.).
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Kurshan 2001 ↓, s. 6.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 One Wall Street (Originally Irving Trust Company Building). W: Eric Nash: Manhattan Skyscrapers. Princeton Architectural Press, 2005, s. 89. ISBN 978-1-56898-652-4. OCLC 407907000. (ang.).
  10. 1 2 3 4 Abramson 2001 ↓, s. 136–137.
  11. 1 2 3 4 Abramson 2001 ↓, s. 62.
  12. ↑ One Wall Street Annex. The Skyscraper Center, 2016-04-07. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 Zoning Diagram; Premises: 60 Broadway Manhattan. New York City Department of Buildings, 2018-04-20. [dostęp 2025-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-01)]. (ang.).
  14. ↑ One Wall Street South Building – The Skyscraper Center. The Skyscraper Center, 2016-04-07. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 C. J. Hughes: One Wall Street Becomes Condos. The New York Times, 2018-07-20. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  16. ↑ Franziska Horn: One Wall Street: The biggest transformation in NYC's history. Stylepark. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  17. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 107.
  18. ↑ Robins 2017 ↓, s. 17.
  19. 1 2 Kurshan 2001 ↓, s. 4.
  20. ↑ Stern, Gilmartin i Mellins 1987 ↓, s. 567–568.
  21. 1 2 3 4 Kurshan 2001 ↓, s. 5.
  22. 1 2 3 Phillip Lopate: Architecture View; The Man Behind Manhattan's Deco Mountains. The New York Times, 1991-04-21. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  23. 1 2 3 4 Abramson 2001 ↓, s. 108.
  24. ↑ Robinson i Bletter 1975 ↓, s. 77.
  25. 1 2 Dirk Stichweh: New York Skyscrapers. Prestel Publishing, 2016, s. 19. ISBN 978-3-7913-8226-5. OCLC 923852487. (ang.).
  26. ↑ Carol Willis. Zoning and "Zeitgeist": The Skyscraper City in the 1920s. „Journal of the Society of Architectural Historians”. 45 (1), s. 47–59, Marzec 1986. DOI: 10.2307/990128. JSTOR: 990128. (ang.).
  27. ↑ Salvaging Landmark Buildings Near Ground Zero. National Public Radio, 2002-03-10. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  28. 1 2 3 Abramson 2001 ↓, s. 57.
  29. 1 2 3 Banking World Engaged in Struggle for Control. Brooklyn Standard Union, 1928-05-03. s. 13. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  30. 1 2 3 4 5 Kurshan 2001 ↓, s. 3.
  31. 1 2 3 4 Stern, Gilmartin i Mellins 1987 ↓, s. 568–569.
  32. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 57, 62.
  33. 1 2 3 4 5 Shipment of Stone for 1 Wall Street is Four Miles Long: Largest Consignment of Building Stone to Enter City, Say Railroad Men. „New York Herald Tribune”, s. E2, 1930-02-16. ISSN 1941-0646. (ang.).
  34. 1 2 Ralph T. Walker. The Relation of Skyscrapers to Our Life. „Architectural Forum”. 52 (5), s. 694–695, Maj 1930. (ang.).
  35. 1 2 Abramson 2001 ↓, s. 109.
  36. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Stern, Gilmartin i Mellins 1987 ↓, s. 568.
  37. ↑ Kurshan 2001 ↓, s. 6–7.
  38. 1 2 3 4 5 6 Kurshan 2001 ↓, s. 7.
  39. ↑ $40,000 Extra Cost for Curved Windows in New Building. The New York Times, 1931-03-29. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  40. ↑ Robins 2017 ↓, s. 19.
  41. 1 2 Kurshan 2001 ↓, s. 8.
  42. 1 2 3 4 5 Amy Plitt: Art Deco Landmark One Wall Street Prepares for Its Condo Transformation. Curbed NY, 2019-03-21. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  43. 1 2 Matthew Lane: Destination Downtown – What Does New York's One Wall Street Offer?. Property Investor Today, 2020-03-13. [dostęp 2025-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-04-04)]. (ang.).
  44. 1 2 3 4 Lilla Smith: The Challenges and Rewards of Adaptive Reuse: One Wall Street Case Study. World Architecture News, 2020-03-05. [dostęp 2025-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-04-04)]. (ang.).
  45. 1 2 3 Rebecca Baird-Remba: How an Innovative Construction Technique Made One Wall Street Possible. Commercial Observer, 2023-12-14. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  46. 1 2 3 John Caulfield: New York's Largest Office-to-Condo Conversion Nearing Completion. Building Design & Construction, 2019-03-24. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  47. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Irving Trust Company Opens New Building. „Bankers’ Magazine”. 122 (5), s. 3, 10, Maj 1931. (ang.).
  48. 1 2 3 Abramson 2001 ↓, s. 139.
  49. 1 2 3 4 5 6 7 Irving Trust Building Exterior Completed. Brooklyn Citizen, 1930-08-17. s. 8. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  50. 1 2 Double-Headers. Democrat and Chronicle, 1930-02-09. s. 34. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  51. 1 2 3 4 5 6 7 8 Christopher Gray: Streetscapes /1 Wall Street; A Bank's Art Deco Signature. The New York Times. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  52. 1 2 Adriane Quinlan: The City's Largest Office-to-Residential Conversion is Move-in Ready. Curbed, 2023-04-28. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  53. ↑ One Wall Street. CTBUH Skyscraper Center. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  54. 1 2 3 4 5 6 Irving Trust Co. Building Unique: Structure Houses One of Largest Vaults in the World—Beauty Keynote. „The Wall Street Journal”, s. 9, 1931-03-25. (ang.).
  55. 1 2 3 Cornerstone is Placed for Irving Trust Home: Financial Leaders Take Part in Elaborate Services. „New York Herald Tribune”, s. 32, 1930-01-15. ISSN 1941-0646. (ang.).
  56. ↑ Eleventh Annual Report for the Calendar Year 1931. Nowy Jork: New York State Transit Commission, 1922, s. 78. (ang.).
  57. ↑ New York MPS Wall Street Subway Station (IRT). Nowy Jork: Records of the National Park Service, 1785–2006, s. 5–6, seria: National Register of Historic Places and National Historic Landmarks Program Records. (ang.).
  58. ↑ June 2000 Board Action Items. Metropolitan Transportation Authority. s. 117. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-01-28)]. (ang.).
  59. 1 2 Irving Trust's 50-Story Building Ready Soon; To Be Headquarters. Brooklyn Times-Union, 1930-12-20. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  60. 1 2 E. B. Solomont: Revealed: Inside Macklowe’s 1 Wall Street. The Real Deal, 2017-09-08. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  61. ↑ Patrick Sisson: This one weird technique makes concrete floors more sustainable. Fast Company, 2023-12-19. [dostęp 2025-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-01-18)]. (ang.).
  62. 1 2 3 Abramson 2001 ↓, s. 135–136.
  63. 1 2 3 4 Buckley 2024 ↓, s. 6.
  64. 1 2 3 4 Buckley 2024 ↓, s. 13.
  65. 1 2 3 4 5 6 7 8 Daniel Pembrey: Behind the Painstaking Restoration of a Hidden Art Deco Gem on Wall Street. Architectural Digest, 2019-05-20. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  66. ↑ Buckley 2001 ↓, s. 7.
  67. 1 2 3 4 Buckley 2024 ↓, s. 15.
  68. 1 2 3 4 Abramson 2001 ↓, s. 137.
  69. 1 2 Buckley 2024 ↓, s. 14.
  70. 1 2 3 4 5 6 David W. Dunlap: Postings: The 70-Year-Old, 50-Story 1 Wall Street is Declared a Landmark; a Quiet Art Deco Masterpiece. The New York Times, 2001-03-11. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  71. 1 2 Robins 2017 ↓, s. 18–19.
  72. ↑ Buckley 2024 ↓, s. 7.
  73. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 146.
  74. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 27–28.
  75. 1 2 Abramson 2001 ↓, s. 71.
  76. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 45–46.
  77. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 46.
  78. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 69–71.
  79. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 69.
  80. ↑ Kapa Shells Cover the Grand Lounge Ceiling. „American Architect”. 140, s. 47, Listopad 1931. (ang.).
  81. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 129.
  82. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 128.
  83. 1 2 James S. Russell: Continuing Education: Office Conversions. Architectural Record, 2023-10-04. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  84. 1 2 Dustin Nelson: One Wall Street's $9.75 Million 'Trophy Apartment' is Bedecked in Art. Observer, 2023-05-28. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  85. 1 2 3 Dan Howarth: One Wall Street Skyscraper Completes Conversion from Offices to Apartments. Dezeen, 2023- 03-19. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  86. 1 2 3 Keith Taillon: You Can Now Live in What Was Once 'The World's Costliest Real Estate Plot'. The Daily Beast, 2023-05-17. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  87. ↑ Dionne Searcey: At a Deluxe Dining Room on the 100th Floor, a Chef Toils in Obscurity. The New York Times, 2025-01-22. [dostęp 2025-01-24]. (ang.).
  88. ↑ Valida Pau: Luxury NYC Buildings Woo Residents with Coworking Spaces as Remote Work Lingers. CNBC, 2023-08-10. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  89. ↑ Candace Cordelia Smith: Life Time Expands in NYC with One Wall Street Location. Athletech News, 2022-09-09. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  90. ↑ Bea Isaacson: A First Look Inside One Wall Street. Elite Traveler, 2022-08-23. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  91. 1 2 3 4 200 In Armed Guard Move Bank Billions. The New York Times, 1931-03-23. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  92. 1 2 Irving Trust Co. Vault 2d Largest. Brooklyn Standard Union, 1929-02-04. s. 2. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  93. ↑ F. I. Charles. How Planning Built a Home for Irving Trust. „System”. 59, s. 456–457, Czerwiec 1931. (ang.).
  94. 1 2 3 4 New Irving Trust Building to Have Huge Vaults. „Bankers’ Magazine”. 118 (3), s. 470, Marzec 1929. (ang.).
  95. 1 2 Abramson 2001 ↓, s. 154.
  96. ↑ Gigantic Vault in Wall Street to Defy Thieves: Irving Trust Company Building Will Have Compartment Below Water Level Doors 30 Inches Thick Built to Withstand Siege as Well as Safe Cracksmen. „New York Herald Tribune”, s. A12, 1929-02-03. ISSN 1941-0646. (ang.).
  97. ↑ American Ex-Irving Building. Brooklyn Standard Union, 1928-10-28. s. 10. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  98. ↑ To Lay Stone Today for Irving Trust; Ceremony to Be Held at New 50-Story Building at 1 Wall Street at 3 P.M.. The New York Times, 1930-01-14. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  99. ↑ Christopher Gray: When Downtown Real Estate Turned Upward. The New York Times, 2014-08-08. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  100. ↑ Number One Wall Street. W: Real Estate Record and Builders' Guide. T. 77. C.W. Sweet & Company, 1906-06-16, s. 1140. (ang.).
  101. 1 2 Sale of Chimney Building Plot Recalls Ownership of Late Benjamin D. Silliman. Brooklyn Daily Eagle, 1928-02-09. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  102. 1 2 3 World's Costliest Realty Plot Sold; Western Bankers Buy the Chimney Building, 1 Wall Street, Corner of Broadway. The New York Times, 1926-01-19. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  103. 1 2 Buckley 2024 ↓, s. 8.
  104. 1 2 3 News of Bankers and Banks. Brooklyn Daily Eagle, 1928-05-02. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  105. 1 2 Demolish Four Buildings.; Wreckers Busy on Site of Irving Trust Skyscraper. The New York Times, 1929-05-03. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  106. 1 2 Chimney Building. „The Buffalo Commercial”, s. 11, 1907-06-08. (ang.).
  107. ↑ Valuable Building Purchased. „Stanberry Headlight”, s. 1, 1905-06-14. (ang.).
  108. ↑ Most Costly Site in New York Sold; The Old Drug Store at Wall Street and Broadway. The New York Times, 1905-06-07. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  109. ↑ To Build New Skyscraper; St. Louis Owners Will Start Structure at 1 Wall Street. The New York Times, 1906-02-04. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  110. 1 2 Highest 'Taxpayer' Being Demolished; 18-Story Building at 1 Wall St. Coming Down With Five Other Large Structures. The New York Times, 1929-06-30. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  111. 1 2 Alan S. Oser: Real Estate; New Center for Irving Trust Mitsubishi Lease. The New York Times, 1980-05-28. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  112. ↑ 66 Broadway Sold; Long a Landmark; Central Union Trust Reported Buyer of Manhattan Life Insurance Building. The New York Times, 1928-02-18. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  113. ↑ Joseph J. Korom: The American Skyscraper, 1850–1940: A Celebration of Height. Branden Books, 2008, s. 432. ISBN 978-0-8283-2188-4. (ang.).
  114. 1 2 3 Lower Broadway Skyscraper for Knickerbocker Trust; Twenty-Two-Story Building On Exchange Place Corner. The New York Times, 1907-10-06. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  115. ↑ New Broadway Skyscraper; Plans for Knickerbocker Trust Building at Exchange Place. The New York Times, 1907-08-18. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  116. ↑ To Move Its Millions To-Day; Police to Guard Transfer of Knickerbocked Cash into Its New Home. The New York Times, 1909-05-22. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  117. ↑ The Real Estate Field; A Ten-Inch Strip of Lower Broadway Property Purchased by the Schermerhorn Estate. The New York Times, 1912-08-07. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  118. ↑ The Real Estate Field; $1,000,000 Long Term Lease on Small Times Square Corner – Union Methodist Church in the Market – New 62 Broadway Building – Bronx and Suburban Deals. The New York Times, 1912-06-29. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  119. ↑ Harry Ward Dies; Ex-Head Of Bank. The New York Times, 1960-09-24. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  120. ↑ Kurshan 2001 ↓, s. 9.
  121. 1 2 Buckley 2024 ↓, s. 8–9.
  122. 1 2 Kurshan 2001 ↓, s. 2.
  123. ↑ Banks' Merger Complete; American Exchange and Irving Begin Functioning as a Unit. The New York Times, 1926-12-14. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  124. ↑ Robinson 1975 ↓, s. 83.
  125. ↑ Kurshan 2001 ↓, s. 2–3.
  126. 1 2 Design Skyscraper for 1 Wall Street; Irving Trust Architects Have New Setback Idea for Edifice on Chimney Corner Site. The New York Times, 1928-10-23. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  127. ↑ May Be Built on Wall St.; 36-Story Skyscraper Reported for "Chimney Building" Site. The New York Times, 1928-04-17. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  128. ↑ Expansion of Bank Involves Alterations to Cost $100,000. The New York Times, 1931-01-20. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  129. 1 2 3 Abramson 2001 ↓, s. 56.
  130. 1 2 American Exchange Irving Trust Buys Building Site. „Bankers’ Magazine”. 116 (6), s. 916, Czerwiec 1928. (ang.).
  131. ↑ Architects Chosen by Am. Ex. Irving Trust. Brooklyn Standard Union, 1928-06-23. s. 9. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  132. 1 2 $5,000,000 Structure Planned to Replace 'Chimney' Building. The New York Times, 1928-07-28. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  133. ↑ Catherine Coleman Brawer, Kathleen Murphy Skolnik: The Art Deco Murals of Hildreth Meière. Andrea Monfried Editions LLC, 2014, s. 138. ISBN 978-0-9910263-0-2. (ang.).
  134. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 56–57.
  135. ↑ New No. 1 Wall St. to Tower 4 Stories. Brooklyn Standard Union, 1928-10-23. s. 71. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  136. ↑ Plans for American Exchange Irving Trust Building Completed. „Bankers’ Magazine”. 117 (6), s. 1058, Grudzień 1928. (ang.).
  137. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 74.
  138. ↑ Chimney Corner Building Ends Disappointing Career: Wreckers Write Last Chapter in Story of Highest Taxpayer as Site is Cleared for 44-Story Irving Trust Company Home. „New York Herald Tribune”, s. D2, 1929-05-05. ISSN 1941-0646. (ang.).
  139. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 75.
  140. ↑ Wreckers Busy on Wall Street: Thick Walls at 80 Broadway Offer New Problems for Workers. „The New York Times”, s. RE1, 1929-06-30. ISSN 0362-4331. (ang.).
  141. ↑ Ind. Limestone Gets Contracts. „The Wall Street Journal”, s. 5, 1929-07-16. ISSN 0099-9660. (ang.).
  142. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 25–26.
  143. ↑ Cornerstone is Laid for the Irving Trust; Ceremonies Held in Rain for New 51-Story Building at 1 Wall Street. The New York Times, 1930-01-15. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  144. ↑ Lay Cornerstone of Irving Trust. Brooklyn Times-Union, 1930-01-14. s. 48. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  145. ↑ New Subway Entrance Planned in Irving Trust Building. „New York Herald Tribune”, s. 41, 1930-03-18. ISSN 1941-0646. (ang.).
  146. 1 2 Ancient Guild Rite Marks End of Irving Steelwork. New York Evening Post, 1930-05-12. s. 1. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  147. 1 2 Skeleton of Irving Trust Building Is Completed. „New York Herald Tribune”, s. 45, 1930-05-13. ISSN 1941-0646. (ang.).
  148. 1 2 Big Bank Building Opens Next Monday; 50-Story Structure at 1 Wall St. To Be Dedicated to Irving Trust's Own Use Friday. The New York Times, 1931-03-17. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  149. ↑ $3,000,000,000 Treasure Heavily Guarded by Guns Moved Through Streets. Brooklyn Standard Union, 1931-03-23. s. 2. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  150. 1 2 Irving Trust in New Home: Moves Into Building at 1 Wall Street—Significance of New Location. „The Wall Street Journal”, s. 13, 1931-03-23. ISSN 0099-9660. (ang.).
  151. ↑ Irving Trust Opens New 50-Story Home; Building at 1 Wall Street is Visited by Thousands on First Day in Use. The New York Times, 1931-03-24. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  152. ↑ Financial News: Irving Trust Opens New 50-Story Home. „Women’s Wear Daily”. 42 (57), s. 9, 1931-03-24. (ang.).
  153. ↑ Fiduciary Trust 30 Stories in Air; New Company to Open May 15 in Irving Trust Building. The New York Times, 1931-04-02. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  154. ↑ Wages and Dividends: Journal of Commerce Replies to Matthew Woll's Article in the March Number. „Bankers’ Magazine”. 122 (4), s. 554, Kwiecień 1931. (ang.).
  155. ↑ 50-Story Building Shaken by Blast. Rochester Times-Union, 1938-12-23. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  156. ↑ Blast on a Roof Of Irving Trust Rocks Wall St: Transformer Explodes on 21st Floor Setback, And Spatters Oil Over Street. „New York Herald Tribune”, s. 5, 1938-12-24. ISSN 1941-0646. (ang.).
  157. ↑ Conditioner for 50 Floors. „New York Herald Tribune”, s. A8, 1953-08-02. ISSN 1941-0646. (ang.).
  158. ↑ Irving Trust Plans. „The Northwestern Banker”. 794, s. 8, Wrzesień 1953. (ang.).
  159. ↑ Irving Trust Widens Broadway Holdings. The New York Times, 1961-06-07. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  160. ↑ Irving Trust Buys Site From Webb & Knapp to Expand Headquarters. „The Wall Street Journal”, s. 18, 1961-06-07. ISSN 0099-9660. (ang.).
  161. ↑ Irving Trust Expects to Spend $25 Million for a New Addition: Unit, Present Building to Give New York Bank a Full Block's Frontage; No Merger Planned. „The Wall Street Journal”, s. 9, 1962-02-01. ISSN 0099-9660. (ang.).
  162. ↑ Irving Trust Will Spend $25 Million on Its Building. „New York Herald Tribune”, s. 24, 1962-02-01. ISSN 1941-0646. (ang.).
  163. 1 2 Irving Trust Office to Get Annex. The New York Times, 1963-07-28. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  164. ↑ Job at 1 Wall St. Given to Turner. The New York Times, 1961-06-27. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  165. ↑ Sublease Taken by Irving Trust; Broadway Space to Be Used Till New Home is Ready. The New York Times, 1963-04-03. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  166. ↑ Irving Trust Finances Addition of 30 Floors to 1 Wall St. Building. „The Wall Street Journal”, s. 25, 1963-03-15. ISSN 0099-9660. (ang.).
  167. ↑ Vault is Problem in Bank Renewal. „The New York Times”, s. R11, 1965-02-14. ISSN 0362-4331. (ang.).
  168. ↑ Jerry Miller: Air-Conditioners Hoisted High Free Space for Rental Purposes. The New York Times, 1963-09-01. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  169. ↑ Vartanig G. Vartan. Wall Street is Reshaping Its Skyline in Press for Space. „The New York Times”, s. 43, 1965-08-17. ISSN 0362-4331. (ang.).
  170. ↑ Robert A. Bennett: Irving Sets Defense and Rejects Bid. The New York Times, 1987-10-10. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  171. ↑ Robert Guenther. Bank of New York Faces Daunting Task – Assimilating Irving Will Be Harder Than Takeover. „The Wall Street Journal”, s. 1, 1988-10-07. ISSN 0099-9660. (ang.).
  172. ↑ Sarah Bartlett: An Uneven Transition for Irving. The New York Times, 1988-12-16. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  173. 1 2 Robert McNatt. Bank of N.Y. Drops Ax in Broad Restructuring. „Crain’s New York Business”. 4 (51), s. 1, 1988-12-19. (ang.).
  174. ↑ (Former) Bank of New York & Trust Company Building. New York City Landmarks Preservation Commission, 1998-10-13. s. 4. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  175. ↑ Patty Tascarella: Bank of New York, Mellon complete merger. Pittsburgh Business Times, 2007-07-02. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  176. ↑ Saul Hansell: A Nation Challenged: The Banks; Bank of New York Estimates Its Loss Will Be $125 Million. The New York Times, 2001-09-29. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  177. ↑ Charles V. Bagli: Lower Manhattan Landlords Compete for BNY Mellon. The New York Times, 2014-01-28. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  178. ↑ Eliot Brown, Keiko Morris: Bank of New York Mellon in Deal to Sell NYC Headquarters. The Wall Street Journal, 2014-05-22. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  179. ↑ David M. Levitt: BNY Mellon Reaches Deal for $585 Million Office Sale. Bloomberg, 2014-05-22. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  180. ↑ Jeremiah Budin: Harry Macklowe Buys One Wall Street, May Take It Residential. Curbed NY, 2014-05-22. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  181. ↑ Walter R. Stahel: The Circular Economy: A User’s Guide. Taylor & Francis, 2019, s. 44. ISBN 978-0-429-53491-1. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
  182. 1 2 3 Macklowe Says One Wall Street Will Now Mostly Be Condos. The Real Deal New York, 2017-03-27. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  183. 1 2 Oshrat Carmiel, Erik Schatzker: More Condos, Less Debt in Macklowe's New Wall Street Game Plan. Bloomberg, 2017-03-27. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  184. 1 2 Rich Bockmann, Danielle Balbi: Harry Macklowe Closes on $750M Construction Loan for One Wall Street. The Real Deal New York, 2018-11-21. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  185. ↑ Shirley Leung: Time, Money, Tax Breaks. What Boston Can Learn About Creating a Downtown That Never Sleeps.. Boston Globe, 2023-07-09. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  186. ↑ Adam Pogoff, Decca Muldowney: WATCH: Inside Macklowe's Gut Renovation of Historic One Wall Street. The Real Deal New York, 2019-03-26. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  187. ↑ Ameena Walker: FiDi's Landmark One Wall Street Condo Conversion Hits a Construction Milestone. Curbed NY, 2018-11-27. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  188. 1 2 Nancy Kenney: A Wall Street Lobby Restored to Its Former Glory. The Art Newspaper, 2019-07-19. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  189. ↑ Whole Foods Leases 44K Sf at Macklowe's 1 Wall Street. The Real Deal New York, 2016-07-28. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  190. ↑ Lauren Elkies Schram: Whole Foods Secures 44K-SF Lease at Macklowe's One Wall Street. Commercial Observer, 2016-07-27. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  191. ↑ Lauren Elkies Schram: Life Time Takes 74K SF at 1 Wall Street for Its Second Manhattan Fitness Center. Commercial Observer, 2019-01-07. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  192. ↑ E.B. Solomont: Macklowe Properties Swap Core for Compass at 1 Wall Street. The Real Deal New York, 2020-12-03. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  193. ↑ Erin Hudson: Dumped by Macklowe and Churchill, Core Real Estate Demands Fees. The Real Deal New York, 2021-07-30. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  194. ↑ Sales Launch at One Wall Street: Art Deco Icon Reinvented by – Market Insight. CityRealty, 2021-09-16. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  195. ↑ Andrew Coen: Macklowe Seeking $1.1B Refi for One Wall Street. Commercial Observer, 2022-03-30. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  196. 1 2 Holden Walter-Warner: Macklowe Seeking $1.1B Refi of One Wall Street. The Real Deal New York, 2022-03-30. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  197. ↑ Rebecca Baird-Remba: French Luxury Retailer Printemps Opening Store at One Wall Street. Commercial Observer, 2022-09-08. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  198. ↑ Steven Dilakian: Printemps Opening First U.S. Store at Macklowe's One Wall Street. The Real Deal New York, 2022-09-07. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  199. 1 2 3 Kim Velsey: Can Printemps Fix Fidi's Wonky Retail Scene?. Curbed, 2025-03-07. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  200. ↑ David Moin: What to Watch: Printemps' New York City Venture. WWD, 2023-08-29. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  201. ↑ Hilary Reid, Kitty Guo: Printemps Is Here. The Strategist, 2025-03-12. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  202. 1 2 Christina Binkley: New York's 'New Retail'? Printemps's US arrival pulls out all the stops. Vogue Business, 2025-03-03. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  203. ↑ Whole Foods One Wall Street Has Opened in Fidi. Tribeca Citizen, 2023-01-12. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  204. ↑ Anna Rahmanan: Four Things to Know About the Brand New Whole Foods on Wall Street. Time Out New York, 2023-01-13. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  205. ↑ Jennifer Epstein: New York City's Largest Office-To-Condo Conversion Prepares to Open. Bloomberg, 2023-02-23. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  206. ↑ Michael Gormley: Gov. Kathy Hochul OKs more exemptions to 19th century law banning bars near churches, schools. Newsday, 2024-08-29. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  207. ↑ Ryan Williams: Inside Printemps NYC Opening With Katie Holmes, Parker Posey and More. WWD, 2025-03-21. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  208. ↑ Misty White Sidell, Lanna Apisukh: Printemps, the Luxury French Department Store, Opens in NYC. The New York Times, 2025-03-22. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  209. 1 2 Orion Jones: Harry Macklowe Gets Inventory Loan at 1 Wall Street. The Real Deal, 2023-10-03. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  210. ↑ Harry Macklowe's 1 Wall Street Lands $300M Inventory Loan. Connect CRE, 2023-10-10. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  211. ↑ Katherine Clarke: Mansion—Making Sense of NYC's Confusing Luxury Market—From Where the Big Deals Are Happening to New Condo Inventory, Here's Everything You Need to Know About What's Happening at the High End. The Wall Street Journal, 2024-03-22. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  212. ↑ Orion Jones: Macklowe Drops Compass from One Wall Street Sales. The Real Deal, 2024-05-17. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  213. ↑ Steve Cuozzo: Harry Macklowe's $2B conversion of One Wall Street to luxe condos has been a bust for the billionaire. AOL, 2024-11-26. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  214. ↑ Irving Trust Building Gets Broadway Prize; Association Votes Architecture Award for 1930—Wide Traffic Reforms Are Outlined. The New York Times, 1931-01-13. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  215. ↑ Broadway Award Made: Tablet Goes to New Irving Trust Company Building. „New York Herald Tribune”, s. 9, 1931-01-13. (ang.).
  216. ↑ Marion Clyde McCarroll: Noted Woman Mural Artist Finds Idea for New Design in Daily Routine of Average American "Working Girl". New York Evening Post, 1931-04-13. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  217. ↑ Abramson 2001 ↓, s. 110.
  218. ↑ Lewis Mumford: Sidewalk Critic: Lewis Mumford's Writings on New York. Princeton Architectural Press, 1998, s. 65. ISBN 978-1-56898-133-8. (ang.).
  219. ↑ Stern, Gilmartin i Mellins 1987 ↓, s. 603.
  220. ↑ Ada Louise Huxtable: Architecture View. The New York Times, 1975-12-21. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  221. ↑ Ian Volner: Printemps is Coming to One Wall Street. Curbed, 2024-07-24. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  222. ↑ (Proposed) 1 Wall Street Banking Room Interior. New York City Landmarks Preservation Commission, 2023-12-19. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  223. ↑ Daniel Jonas Roche: 1 Wall Street Banking Room Designated Interior Landmark by New York City Landmarks Preservation Commission. The Architect's Newspaper, 2024-06-25. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).
  224. ↑ Wall Street Historic District. National Park Service, 2007-02-20. [dostęp 2025-11-21]. (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.