3I/ATLAS

3I/ATLAS
Ilustracja
3I/ATLAS poruszająca się na tle gwiazd, sfotografowana przez Very Large Telescope, 4 lipca 2025 r.
Odkrywca

ATLAS[1]

Data odkrycia

1 lipca 2025[1]

Nazwy alternatywne

C/2025 N1 (ATLAS)

Elementy orbity
Półoś wielka

–0,2639[2] au

Mimośród

6,139[2]

Peryhelium

1,3564[2] au

Nachylenie orbity względem ekliptyki

175,113[2]°

Długość węzła wstępującego

322,156[2]°

Argument peryhelium

128,010[2]°

Moment przejścia przez peryhelium

29 października 2025[2]

Charakterystyka fizyczna jądra
Średnica

0,32-5,6[2] km

Jasność absolutna

12,1 ± 0,9[2]m

Okres obrotu wokół własnej osi

~16,5[2] h

3I/ATLAS (także: C/2025 N1 (ATLAS), oznaczenie tymczasowe A11pl3Z[3]) – międzygwiazdowa kometa (jednopojawieniowa) odkryta w programie badawczym Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) w Río Hurtado w Chile 1 lipca 2025 r., kiedy znajdowała się w odległości około 4,5 au od Słońca (około 670 mln km)[1][4]. Jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiazdowy, po 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisov[4].

Orbita

Orbita hiperboliczna 3I/ATLAS (biała) przechodząca przez Układ Słoneczny, z pokazanymi orbitami planet. Zaznaczone są pozycje obiektów z dnia 3 lipca 2025 r.

Kometa porusza się wokół Słońca po nieograniczonej, hiperbolicznej trajektorii z mimośrodem orbity wynoszącym 6,139[2].

Według obliczeń NASA do peryhelium kometa dotarła 29 października 2025 r., mijając Słońce w odległości 1,3564 au (ok. 202,9 mln km)[2], w pobliżu orbity Marsa, którego minęła wcześniej 3 października 2025 r. w minimalnej odległości około 0,1937 au (29,0 mln km)[5]. W peryhelium kometa miała prędkość 68 km/s względem Słońca (dla porównania Mars w odległości 1,5 au od Słońca ma prędkość orbitalną 24 km/s). 19 grudnia 2025 r. minęła Ziemię w odległości około 1,798 au (269 mln km)[6]. 16 marca 2026 r. przejdzie w odległości 0,357 ± 0,001 au (ok. 53,4 mln km) od Jowisza[2].

Prędkość komety względem Słońca przy zbliżaniu się ze znacznej odległości do Układu Słonecznego (v∞) wynosiła 58 km/s[7].

Obserwacje i charakterystyka fizyczna

Kometa 3I/ATLAS, wcześniej oznaczona A11pl3Z, sfotografowana zdalnie 2 lipca 2025 r. w Rio Hurtado w Chile

Początkowe obserwacje 3I/ATLAS nie pozwalały określić, czy jest to planetoida, czy kometa[4][8][9].

Obserwacje przeprowadzone 2 lipca 2025 r. przez Deep Random Survey (kod obserwatorium X09) w Chile, Discovery Channel Telescope w Obserwatorium Lowella (G37) w Arizonie i Teleskop Kanadyjsko-Francusko-Hawajski (T14) na Mauna Kea wykazały obecność niewielkiej komy i krótkiego warkocza o długości kątowej 3 sekund łuku, co wskazywało, że obiekt jest kometą[1][10]. Z drugiej strony różni astronomowie, w tym Alan Hale, nie zgłosili żadnych cech kometarnych dla 3I/ATLAS[10].

3I/ATLAS sfotografowana 3 lipca 2025 r. przez Very Large Telescope, z widoczną komą (podczas łączenia wielu ujęć w jeden obraz komety zostały usunięte gwiazdy tła).

2 lipca 2025 r. o godz. 21:31 UTC MPC ogłosiło odkrycie komety 3I/ATLAS i nadało jej oznaczenie obiektu międzygwiazdowego „3I”, co oznacza, że jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiazdowy[1][10]. MPC nadało również obiektowi 3I/ATLAS oznaczenie komety nieokresowej C/2025 N1 (ATLAS)[1]. Do czasu ogłoszenia odkrycia komety 3I/ATLAS MPC zebrało 122 obserwacje komety z 31 różnych obserwatoriów[1].

Obserwacje wykazały, że obiekt nie ma nietypowego kształtu (tak jak 1I/Oumuamua). Średnica wynosi od 0,32 do 5,6 km[11]. Duży rozrzut jest spowodowany przysłonięciem jądra komety przez komę. Okres rotacyjny jądra to ok. 16,5 godziny[12][13].

Badania sugerują, że wiek komety znajduje się w przedziale od 3 do 11 miliardów lat[14]. Model Ōtautahi–Oxford przewiduje wiek ok. 7,6 mld lat[15].

Pochodzenie

Pochodzenie komety nie jest do tej pory znane. Naukowcy przeanalizowali trajektorię komety oraz potencjalne minięcia z innymi gwiazdami 10 milionów lat wstecz, lecz w tym czasie bliskich spotkań (<1 pc) było tylko 25, z czego żadne nie wpłynęło znacząco na prędkość komety[16]. Wynika z tego, że żadna z tych gwiazd nie mogła być jej gwiazdą macierzystą.

Skład

Jądro kometarne przez wzrost temperatury związany ze zbliżaniem się do Słońca wyrzuca z siebie pierwiastki o niższej temperaturze wrzenia. Koma 3I/ATLAS składa się głównie z: CO2, wody, CO oraz OCS.

Koma 3I/ATLAS składa się w ponad 75% z dwutlenku węgla. Resztę składu stanowią: CO, woda oraz OCS.

Wysoka zawartość dwutlenku węgla w komie sugeruje, że kometa powstała w dysku protoplanetarnym z dala od swojej gwiazdy macierzystej, w strefie, gdzie temperatura pozwala na powstanie dwutlenku węgla w postaci stałej[17].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 MPEC 2025-N12 : 3I/ATLAS = C/2025 N1 (ATLAS). „Minor Planet Electronic Circulars”, 2025-07-02. Minor Planet Center. [dostęp 2025-07-03].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 C/2025 N1 (ATLAS) w bazie Jet Propulsion Laboratory (ang.). [dostęp 2025-11-14].
  3. ↑ NEOCP observation log A11pl3Z. 2025-07-01. [dostęp 2025-07-03].
  4. 1 2 3 David Dickinson: Inbound: Astronomers Discover Third Interstellar Object. Universe Today, 2025-07-02. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  5. ↑ JPL Horizons, Observer Table for C/2025 N1 (ATLAS) from Mars (body center). Jet Propulsion Laboratory. [dostęp 2025-11-14].
  6. ↑ 3I geocentric distance and uncertainty around 19 December 2025. JPL Horizons. [dostęp 2025-11-14].
  7. ↑ Evgenij Zubko, Gorden Videen, Comparative Analysis of Polarization in Interstellar Comet 3I/ATLAS with Distant Solar System Comets, „Research Notes of the AAS”, 9 (10), 2025, s. 257, DOI: 10.3847/2515-5172/ae0d91, ISSN 2515-5172 [dostęp 2025-10-21].
  8. ↑ Josep M. Trigo-Rodríguez: Descubierto un tercer objeto interestelar cruzando a gran velocidad el sistema solar. The Conversation, 2025-07-02. [dostęp 2025-07-03]. (hiszp.).
  9. ↑ Stephen Luntz: We May Have Our Third Interstellar Visitor And It's Nothing Like The Previous Two. IFLScience n, 2025-07-02. [dostęp 2025-07-03].
  10. 1 2 3 Daniel W.E. Green. COMET C/2025 N1 (ATLAS) = 3I/ATLAS. „Electronic Telegram”, 2025-07-02. Central Bureau for Astronomical Telegrams. [dostęp 2025-07-03].
  11. ↑ As NASA Missions Study Interstellar Comet, Hubble Makes Size Estimate - NASA Science [online], 7 sierpnia 2025 [dostęp 2025-10-21] (ang.).
  12. ↑ T. Santana-Ros i inni, Temporal evolution of the third interstellar comet 3I/ATLAS: Spin, color, spectra, and dust activity, „Astronomy & Astrophysics”, 702, 2025, L3, DOI: 10.1051/0004-6361/202556717, ISSN 0004-6361 [dostęp 2025-10-21].
  13. ↑ Gran Telescopio Canarias, „AccessScience”, DOI: 10.1036/1097-8542.yb090020 [dostęp 2025-10-21].
  14. ↑ Florin Simion @Yonescat, Newly discovered interstellar object 'may be oldest comet ever seen' [online], The Royal Astronomical Society, 11 lipca 2025 [dostęp 2025-10-15] (ang.).
  15. ↑ Matthew J. Hopkins i inni, From a Different Star: 3I/ATLAS in the Context of the Ōtautahi–Oxford Interstellar Object Population Model, „The Astrophysical Journal Letters”, 990 (2), 2025, L30, DOI: 10.3847/2041-8213/adfbf4, ISSN 2041-8205 [dostęp 2025-10-15].
  16. ↑ Yiyang Guo i inni, Search for Past Stellar Encounters and the Origin of 3I/ATLAS, „arXiv”, 2025, DOI: 10.48550/arXiv.2509.03361, arXiv:2509.03361 [dostęp 2025-10-15].
  17. ↑ Martin A. Cordiner i inni, JWST Detection of a Carbon-dioxide-dominated Gas Coma Surrounding Interstellar Object 3I/ATLAS, „The Astrophysical Journal Letters”, 991 (2), 2025, L43, DOI: 10.3847/2041-8213/ae0647, ISSN 2041-8205 [dostęp 2025-10-21].

Linki zewnętrzne

  • David Jewitt, Man-To Hui, Max Mutchler, Yoonyoung Kim, Jessica Agarwal, Hubble Space Telescope Observations of the Interstellar Interloper 3I/ATLAS, „arXiv”, 2025, DOI: 10.48550/arXiv.2508.02934, arXiv:2508.02934 [dostęp 2025-08-28] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.