3 Batalion Strzelców Sanockich
 Odznaka pamiątkowa „Na Podkarpaciu XI 9” | |
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Dowódcy | |
| Pierwszy | |
3 Batalion Strzelców Sanockich – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP (poczta polowa nr 20).
Historia
U schyłku I wojny światowej w listopadzie 1918 rozkazem Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich komendantem 3 Batalionu Strzelców Sanockich został mianowany por. Bronisław Praszałowicz[1].
W pierwszej dekadzie listopada 1918 w Sanoku miejscowy profesor gimnazjalny Michał Urbanek zorganizował tzw. „Pogotowie”, którego dowódcą został były oficer c. i k. armii, ppor. Władysław Zaleski. Członkowie „Pogotowia” rekrutowali się z harcerzy miejscowego hufca oraz uczniów klas starszych. Harcerze i uczniowie uzbrojeni zostali w karabiny. Każdy z nich otrzymał dziesięć naboi. W grudniu 1918 członkowie „Pogotowia” wstąpili do formującego się 3 Batalionu Strzelców Sanockich, złożonego z czterech kompanii piechoty[2]. Początkowo dowódcą formowanego batalionu został kpt. Franciszek Stok, dowódcami kompanii dr Juliusz Zaleski (wyćwiczonej), zaś rekruckiej ppor. Jaśkiewicz, ponadto adiutanturę objął ppor. Niedenthal - Antoni lub Marian[3]. W pierwszych dniach listopada pomocy przy formowaniu 1 kompanii udzielił czeski oficer stacjonującego do tego czasu w Sanoku 54 pułk piechoty, nadpor. Viktor Nopp-Rudolf[4]. Formowanie prowadził ppłk Józef Swoboda[5]. Batalion liczył ok. 500 żołnierzy, podoficerów i oficerów[6.1]. Na ogólną liczbę batalionu składały się: kompania borysławska jako pierwszy człon formowanego wojska polskiego (dowódca por. Bolesław Czajkowska), grupa ppłk Swobody (22 oficerów, ok. 180 podoficerów szeregowych) rekrutowanych z okolica Krosna, w tym kompania krośnieńska, którą dowodził por. Stanisław Maczek, kompania sanocka (dowódca Leszek Pragłowski)[6.2].
Pierwotnie jednostka nosiła nazwę „Ochotniczy Batalion Strzelców Sanockich”[7]
Dowództwo nad batalionem w liczbie 500 żołnierzy objął ppłk Swoboda[6.1]. Żołnierze batalionu walczyli z Ukraińską Armią Halicką, w tym z oddziałami 1 Brygady Ukraińskich Strzelców Siczowych, oraz z ochotnikami ukraińskimi, broniącymi Republiki Komańczańskiej do stycznia 1919[8]. 27 marca 1919 druga kompania walczyła o utrzymanie korytarza kolejowego w Chyrowie oraz brała udział w walkach o odblokowanie Lwowa.
W 1919 batalion był ulokowany w koszarach przy ul. Adama Mickiewicza[9].
III Batalion Strzelców Sanockich wraz ze zorganizowanym w Dębicy batalionem Pułku Piechoty Ziemi Ropczyckiej (dowodzonym przez rotmistrza Łubieńskiego) zapoczątkowały późniejszy II batalion 18 Pułku Piechoty[10].
Powstał „Marsz 3 Batalionu strzelców”, ułożony na melodię pieśni „My, Pierwsza Brygada”, liczący pięć zwrotek oraz refren ze słowami: My batalion trzeci / To sanockie dzieci / Idziem na bój, na krwawy bój / Z wrogiem na bój, na bój, na bój[11].
Oficer batalionu por. dr Juliusz Zaleski był autorem wspomnień jednostki publikowanych w 1919 i 1920 na łamach sanockiego tygodnika „Ziemia Sanocka”[3][12].
Członkowie „Pogotowia” i strzelcy sanoccy
- Franciszek Bielec (zm. od ran 21 IV 1919 w Przemyślu)[13]
- ppor. Piotr Biliński (zm. 29 III 1919 w Sanoku)[14]
- szer. Michał Czech (poległ 23 I 1919 w Komańczy)[15]
- Jan Drwięga
- Adam Gajewski
- Julian Gorgoń – sierżant sztabowy
- st. szer. Mieczysław Jentys (zm. wskutek choroby 1 II 1919 w Sanoku)[16]
- Władysław Kandefer – gimnazjalista, ochotnik
- Tadeusz Knopp
- Józef Kojder
- szer. Andrzej Kowalski (zm. od ran 21 I 1919 w Sanoku)[17]
- szer. Jan Kwelek (zm. od ran 11 III 1919 w Sanoku)[18]
- ppor. Stanisław Maczek – dowódca kompanii ckm
- Stanisław Mazur
- ppor. Tadeusz Ochęduszko – dowódca plutonu ciężkich karabinów maszynowych
- Józef Oczkowicz (1897-1955) żołnierz 5 pułku piechoty Legionów,3 baonu Strzelców Sanockich - dowódca plutonu K.K.M. żołnierz ; 4D.P. ,1 Dyw. Jazdy, 2pułk Strzelców Podhalańskich, uczestnik kampanii wrześniowej, więzień Oświęcimia, odznaczony Krzyżem Walecznych (3x)
- Kazimierz Poschinger
- Aleksander Pragłowski
- szer. Stanisław Sabał (zm. od ran 22 XII 1918 w Sanoku)[19]
- por. Bronisław Sapecki – adiutant batalionu
- Tomasz Silarski
- Edmund Słuszkiewicz
- Tadeusz Słotołowicz – gimnazjalista, ochotnik
- Maksymilian Słuszkiewicz
- Józef Stachowicz – gimnazjalista, ochotnik
- szer. Władysław Stachowicz (zm. od ran 26 XII 1918 w Sanoku)[20]
- Władysław Szepieniec
- szer. Kazimierz Śmigiel (zm. wskutek choroby 07 VI 1919 w Sanoku)[21]
- Feliks Suplaga – gimnazjalista, ochotnik
- Ludwik Tarkowski – gimnazjalista, ochotnik
- kpr. Tadeusz Wawrzkowicz (poległ 04 I 1919 w Śliwnicy)[22][23]
- szer. Stanisław Wojnarecki (poległ 14 IV 1919 w Drozdowicy)[24]
- Józef Winter – gimnazjalista, ochotnik
- Jakub Zaleski – ochotnik
- Juliusz Zaleski – dowódca kompanii
- szer. Marian Ziemiański (zm. od ran 31 III 1919 w Sanoku)[25]
Przypisy
- ↑ Rozkaz Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich o przydziale oficerów (841). „Dziennik Rozkazów Wojskowych”. Nr 26, s. 653, 8 marca 1919.
- ↑ Józef Stachowicz, Miniony czas s. 48.
- 1 2 Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. Nr 30, s. 2, 7 grudnia 1919.
- ↑ Sołtys 1995 ↓, s. 506.
- ↑ Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 136, 209. ISBN 83-909787-0-9.
- Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995. ISBN 83-901466-3-0.
- ↑ Olejko, Siwiec 2021 ↓, s. 34.
- ↑ „Któregoś z pierwszych dni stycznia 1919 wyrwano nas o 9 wieczór z przeraźliwie zimnych koszar, dano ostrą amunicję, opatrunki osobiste i podzielona na dwa oddziały, które z dwóch stron miały atakować Komańczę. Szło po prostu o spacyfikowanie tej wsi i kilku z nią sąsiadujących, w których Ukraińcy zorganizowali swoją Rzeczpospolitą Ukraińską. [...] Pociąg miną Zagórz, Wielopole, Czaszyn, zatrzymując się w Mokrem około 2 w nocy. Stąd rozpoczęliśmy koszmarny marsz. [...] Gdyśmy doszli do wysokości dzisiejszej Komańczy-Letniska, w świetle wczesnego poranka widzieliśmy liczne sylwetki mężczyzn uciekających w kierunku lasu”. Józef Stachowicz, Miniony czas, s. 48-50.
- ↑ Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 310. ISBN 978-83-60380-26-0.
- ↑ Mieczysław Roszkiewicz: Zarys historii wojennej 18-go Pułku Piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, s. 5, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- ↑ P. W.. Marsz III. Batalionu strzelców. „Ziemia Sanocka”. Nr 12, s. 2, 18 maja 1919.
- ↑ Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. Nr 33, s. 2, 4 kwietnia 1920.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 47.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 51.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 122.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 307.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 406.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 463.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 765.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 819.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 892.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 949.
- ↑ W obronie Lwowa i Wschodnich Kresów. Polegli od 1-go listopada 1918 do 30-go czerwca 1919 r.. Lwów: Straż Mogił Polskich Bohaterów, 1926, s. 154.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 987.
- ↑ Lista strat WP 1934 ↓, s. 1039.
Bibliografia
- Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. Nr 30, s. 2, 7 grudnia 1919.
- Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. Nr 33, s. 2, 4 kwietnia 1920.
- Spis byłych oddziałów wojskowych WP, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” Nr 2 (183), Warszawa 2000.
- Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918–1920. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1934, s. 1039.
- Wojciech Sołtys: Między wojnami światowymi 1918-1939. Życie gospodarcze, społeczne i polityczne. Pierwsze miesiące wolności. W: Sanok. Dzieje miasta. Kraków: Secesja, 1995, s. 501-509. ISBN 83-86077-57-3.
- Andrzej Olejko, Bogusław Siwiec: Niepodległość nad Strwiążem. Ustrzyki 1918. T. 1. Ustrzyki Dolne: Bieszczadzkie Centrum Turystyki i Promocji w Ustrzykach Dolnych, 2021, s. 1-79, seria: Biblioteczka Bitew Bieszczadzkich. ISBN 978-83-950624-3-8.