Acalles echinatus
| Acalles echinatus | |||
| (Germar, 1824) | |||
 Imago | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
krytoryjki | ||
| Plemię |
Cryptorhynchini | ||
| Podplemię |
Tylodina | ||
| Rodzaj |
brzyduch | ||
| Gatunek |
Acalles echinatus | ||
| Synonimy | |||
| |||
Acalles echinatus – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny krytoryjków. Zamieszkuje Europę i Zakaukazie.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1824 roku przez Ernsta Friedricha Germara pod nazwą Cryptorhynchus echinatus. Jako miejsce typowe wskazana została Kraina w obecnej Słowenii[1].
A. echinatus tworzy w obrębie rodzaju brzyduch (Acalles) wraz z dziewięcioma innymi gatunkami grupę echinatus cechującą się trójkątnym kształtem edeagusa. Gatunkami bliźniaczymi dla A. echinatus są A. fallax i A. petryszaki[2].
Morfologia
Chrząszcz o ciele długości od 1,7 do 3 mm. Ubarwienie ma brunatne do ciemnobrunatnego z czerwonobrunatnymi czułkami i odnóżami. Wierzch ciała porastają szare do szarobrunatnych łuski oraz ciemne i jasne szczecinki; te ostatnie tworzą wąską przepaskę w tyle pokryw[3]. Barwa i rzeźba ciała służą maskowaniu na tle podłoża[4].
Ryjek jest stosunkowo gruby, krótszy niż przedplecze. Oczy są niewielkie i niewyłupiaste, kolistego kształtu[3].
Przedplecze jest raczej słabo na przedzie zwężone, po bokach stosunkowo silnie i dość równomiernie zaokrąglone, ku tylnemu brzegowi raczej mocno zwężone, poprzecznie równomiernie wypukłe, bez wypłaszczenia czy rowka pośrodku tyłu. Powierzchnia przedplecza ma dość grube, gęsto rozmieszczone punkty z nie stykającymi się ze sobą, zwykle wydłużonymi łuskami. Tarczki od zewnątrz nie widać. Pokrywy są owalne, nieco szersze i nieco dłuższe od przedplecza, dość słabo z wierzchu wysklepione, sięgające tylko trochę wyżej niż najwyższy punkt przedplecza. Rzędy są głębokie i bruzdowate, nie węższe niż międzyrzędy, których to jest dziewięć na każdej pokrywie. Międzyrzędy są wypukłe i niezbyt gęsto porośnięte łuskami. Odstające, rozszerzone ku szczytom, dobrze widoczne zarówno z profilu, jak i z góry szczecinki pokryw rozmieszczone są niemal równomiernie, w smugach nieznacznie tylko gęściej niż poza nimi. Na spodzie ciała obecny jest głęboki rowek do chowania ryjka o ostrych krawędziach. Rozstaw tylnych bioder jest mniejszy niż łączna długość sternitów odwłoka od drugiego do czwartego. Odnóża przedniej pary mają golenie o brzegach wewnętrznych prostych do lekko wygiętych[3].
Długość pierwszego sternitu odwłoka nie przekracza długości trzech następnych razem wziętych. Drugi sternit jest dłuższy niż trzeci[3].
Kariologia
Występuje 14 par autosomów. Trzy pary są długie i metacentryczne, jedna mniejsza i submetacentryczna, a 10 akrocentrycznych. Położenie centromerów większości autosomów w pozycji końcowej różni ten gatunek od bliźniaczych A. fallax i A. petryszaki. Długi, metacentryczny chromosom X ma na jednym z ramion słabiej wybarwiony obszar, prawdopodobnie jąderkotwórczy. Obszar jąderkotwórczy obecny jest także na jednym z autosomów. Rozmiar chromosomu X jest taki sam jak największego z autosomów. Chromosom Y jest drobny, kropkowaty, w przeciwieństwie do A. fallax i A. petryszaki mający oprócz części heterochromatycznych także części euchromatyczne[2].
Ekologia i występowanie
Owad ten zasiedla lasy liściaste i mieszane oraz parki[2][5]. Występuje w siedliskach suchych do niezbyt wilgotnych[5]. Preferuje stanowiska z udziałem dębów i leszczyn. Jest bardziej ciepłolubny od pokrewnego A. fallax, tym niemniej zdarza mu się współwystępować z nim[2]. Larwy przechodzą rozwój w martwych gałązkach drzew liściastych. Postacie dorosłe bytują w ściółce, wśród mchów, pod luźną korą, opadłymi liśćmi, w sąsiedztwie korzeni drzew, na martwych gałęziach i w wiązkach chrustu[5][3]. Aktywne są nocą[4][2] i stanowią stadium zimujące[4].
Gatunek palearktyczny, znany z Francji, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Szwecji, Finlandii, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Rumunii, Bułgarii, europejskiej części Rosji (na północ po Karelię[5]) oraz Gruzji[6]. W Polsce jest najpospolitszym przedstawiecielem rodzaju[3].
Przypisy
- ↑ E.F. Germar: Insectorum species novae aut minus cognitae, descriptionibus illustratae. Halae: C. Hendelii et Filii, 1824, s. 278. [dostęp 2026-03-02].
- 1 2 3 4 5 Dorota Lachowska, Maria Rożek, Milada Holecova. Chromosomal similarities and differences among three sibling species of the Acalles echinatus group (Coleoptera, Curculionidae, Cryptorhynchidae). „Zootaxa”. 1985, s. 63–68, 2009. Magnolia Press.
- 1 2 3 4 5 6 Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98d. Ryjkowce – Curculionidae. Podrodzina Curculioninae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1972, s. 170–177.
- 1 2 3 Theodoor Heijerman. The weevil genera Acalles, Ruteria and Kyklioacalles in the Netherlands (Coleoptera: Curculionidae). „Nederlandse Faunistiche Mededelingen”. 21, s. 61–78, 2004.
- 1 2 3 4 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 20. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowce – Curculionidae, część 2. Warszawa: 1995.
- ↑ P.E. Stüben, M.A. Alonso-Zarazaga, subfamily Cryptorhynchinae, [w:] I. Lobl, A. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume 8. Curculionoidea II, Stenstrup: Apollo Books, 2013, s. 233, ISBN 978-90-04-25916-4.