Actinotus

*Actinotus*
	; Actinotus helianthi
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	selerowce
Rodzina	selerowate
Rodzaj	Actinotus
	Nazwa systematyczna
	Actinotus Labill.; Nov. Holl. Pl. 1: 67 (1805)
	Typ nomenklatoryczny
	A. helianthi Labillardière
Synonimy
	Eriocalia Sm.; Hemiphues Hook.f.; Holotome Endl.;
	Eriocalia Sm.; Hemiphues Hook.f.; Holotome Endl.;

Actinotus – rodzaj roślin z rodziny selerowatych (Apiaceae). Obejmuje 20 gatunków występujących w Australii i na Nowej Zelandii^[3], przy czym większość jest endemitami Australii, jeden jest endemiczny dla Nowej Zelandii (A. novae-zelandiae) i jeden występuje w Nowej Zelandii i na Tasmanii (A. suffocatus)^[3]. Rośliny wyróżniają się kwiatostanami bardzo podobnymi do koszyczków astrowatych^[5]. Występują na różnych siedliskach, od półpustynnych do wysokogórskie^[6].

Actinotus helianthi jest uprawiany jako ozdobny^[6]^[5], na stanowiskach naturalnych w Australii podlega ochronie^[5].

Morfologia

Pokrój: Miękko lub szczeciniasto owłosione rośliny roczne, byliny i półkrzewy^[6].
Liście: Z ogonkami liściowymi o zredukowanej pochwie. Blaszki pojedyncze i trójdzielne, z odcinkami wąsko podługowatymi^[6].
Kwiaty: Zebrane w pojedynczy baldach, czasem gęsty, w formie pseudancjum – wyglądający bardzo podobnie do koszyczków astrowatych. Listki podkwiatostanowe (pokrywy) w jednym lub dwóch okółkach, zwykle gęsto, jedwabiście owłosione. Działki kielicha są okazałe, wolne lub zrośnięte nasadami. Płatki korony są zredukowane lub obecne, wówczas białe, różowe do fioletowych, na brzegu płaskie. Pręciki obecne w liczbie 3 lub 5. Zalążnia jest jednokomorowa z długą szyjką słupka. Stylopodium jest spłaszczone^[6].
Owoce: Owłosione lub nagie, jajowate lub eliptyczne rozłupnie, z 4 lub 5 cienkimi żeberkami, bez karpoforu^[6].

Systematyka

Rodzaj z podrodziny Mackinlayoideae z rodziny selerowatych Apiaceae^[7]. W dawniejszych ujęciach systematycznych, jak większość rodzajów z tej podrodziny, rośliny te były zaliczane do araliowatych Araliaceae^[6].

Wykaz gatunków^[3]

Actinotus bellidioides (Hook.f.) Benth.
Actinotus forsythii Maiden & Betche
Actinotus gibbonsii F.Muell.
Actinotus glomeratus Benth.
Actinotus helianthi Labill.
Actinotus humilis (F.Muell. & Tate) Domin
Actinotus laxus Keighery
Actinotus leucocephalus Benth.
Actinotus minor (Sm.) Tratt.
Actinotus moorei F.Muell. ex Rodway
Actinotus novae-zelandiae (Petrie) Petrie
Actinotus omnifertilis (F.Muell.) Benth.
Actinotus paddisonii R.T.Baker
Actinotus periculosus Henwood
Actinotus repens Keighery ex Henwood
Actinotus rhomboideus (Turcz.) Benth.
Actinotus schwarzii F.Muell.
Actinotus suffocatus (Hook.f.) Rodway
Actinotus superbus O.H.Sarg.
Actinotus whicheranus Keighery

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-12-12] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-12-12] (ang.).
1 2 3 4 5 Actinotus Labill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-12-12].
↑ Actinotus Labill.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-12-12].
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 13, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. XV. Flowering Plants. Eudicots. Springer International Publishing, 2018, s. 20, 82. ISBN 978-3-319-93604-8.
↑ Genus Actinotus Labill., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System [dostęp 2025-12-12] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-12-12] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-12-12] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Actinotus Labill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-12-12].

[ing-4] Actinotus Labill.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-12-12].

[mabb-5] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 13, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-6] 1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. XV. Flowering Plants. Eudicots. Springer International Publishing, 2018, s. 20, 82. ISBN 978-3-319-93604-8.

[grin-7] Genus Actinotus Labill., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System [dostęp 2025-12-12] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]