Ada Willenberg

Ada Willenberg
עדה וילנברג
Ilustracja
Ada Willenberg w Instytucie Pamięci Narodowej w 2025 r.
Data i miejsce urodzenia

11 stycznia 1929
Warszawa

Narodowość

polsko-izraelska

Małżeństwo

Samuel Willenberg

Dzieci

Orit Willenberg-Giladi

Odznaczenia
Złoty Medal Reipublicae Memoriae Meritum Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Ada Krystyna Willenberg (hebr. עדה וילנברג; z domu Lubelczyk, ur. 11 stycznia 1929 w Warszawie)[1] – polsko-izraelska ocalała z Holokaustu. Jest wdową po innym ocalałym z Holokaustu, rzeźbiarzu i pisarzu Samuelu Willenbergu (1923-2016).

Życiorys

Samuel Willenberg i Ada Willenberg w 2013 r.

Córka Szymona (Sana-Ber) Lubelczyka i Rachel z domu Steinlauf. Ada Willenberg urodziła się w Warszawie (II Rzeczpospolita) w styczniu 1929 r. Mieszkała wraz z rodzicami, babcią i wujkiem przy ul. Franciszkańskiej 20. Była wychowywana w stylu tradycyjnie żydowskim, ale nie ortodoksyjnym. W 1935 r. uczęszczała do Gimnazjum Cecylii Goldman-Landauowej, następnie do Szkoły Powszechnej nr 1[2]. Jej rodzice prowadzili firmę produkującą wyroby skórzane m.in. dla firm niemieckich. Po wybuchu II wojny światowej jej ojciec przedostał się na tereny wcielone do ZSRR, sprowadził tam rodzinę, z którą zamieszkał w Czyżewie[3]. Po ataku Niemiec na ZSRR Ada wraz z rodziną powróciła do Warszawy, do trzypokojowego mieszkania na terenie getta warszawskiego, gdzie mieszkała z innymi rodzinami żydowskimi[4]. Ojciec pozostał na polskich terenach wcielonych do ZSRR. Został zmobilizowany do służby w Armii Czerwonej i zginął podczas ataku III Rzeszy na ZSRR[5].

Wraz z rodziną została zatrudniona w fabryce szczotek[6]. 18 sierpnia 1942 r. jej matkę wywieziono do obozu w Treblince, natomiast Ada i jej babcia pozostały w getcie. Ada w 1943 roku wspięła się na mur i uciekła z getta[7]. Ukryła się w domu Edmunda i Heleny Majewskich przy Obozowej 81[8] (wyróżnionej po wojnie za to tytułem Sprawiedliwej Wśród Nardów Świata)[9]. Ada dostała fałszywe dokumenty na nazwisko Krystyna Malinowska, z którymi została wywieziona po powstaniu warszawskim na przymusowe roboty do Niemiec. Do końca wojny pracowała w gospodarstwie rolnym w Oschatz[4][10].

W 1945 roku Ada wróciła do Polski, w 1946 roku poznała swego przyszłego męża – Samuela Willenberga. W maju 1948 roku zdała egzamin maturalny w Kaliszu i od października studiowała stomatologię na Uniwersytecie Łódzkim[11]. W tym samym roku wyszła za mąż[12]. W 1950 roku, w szczytowych latach stalinizmu w Polsce, Willenberg wraz z mężem i teściową wyemigrowała do Izraela. Znalazła zatrudnienie w zakładach tytoniowych a następnie w przedsiębiorstwie filmowym, gdzie przygotowała tłumaczenia filmów. Przeszła na emeryturę w 1990 r.[4] Ma jedną córkę, Orit Willenberg-Giladi (ur. 1960, z zawodu architekt) i troje wnucząt[2]. W 2010 r. opublikowała wspomnienia zatytułowane „Skok do życia”[13].

Wielokrotnie powracała z mężem do Polski, brali udział w działaniach związanych z upamiętnianiem ofiar Holokaustu. Za zaangażowanie i pomoc w realizacji statutowych celów Muzeum Treblinka została w 2002 r. uhonorowana, jako pierwsza osoba, medalem pamiątkowym „Zasłużony dla Muzeum Treblinka”[14].

Po śmierci męża w dalszym ciągu bierze udział w inicjatywach propagujących pamięć o zagładzie Żydów. Jest znaną postacią w polskim życiu społecznym i politycznym, m.in. działa na rzecz budowy pawilonu edukacyjnego Muzeum Treblinka, gdzie zgodnie z ostatnią wolą Samuela Willenberga miałyby stanąć jego rzeźby[15]. Historia jej życia stała się podstawą do nakręcenia filmu historycznego „Skok do życia”, który otrzymał wyróżnienie na X Festiwalu Filmowym „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci” w Gdyni[16]. Dzięki jej inicjatywie rzeźby Samuela Willenberga w 2020 r. znalazły się w Polsce[17][18].

Zasiada w Kapitule Nagrody im. Marii i Łukasza Hirszowiczów[2].

Członkini Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej (IV kadencji)[19].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Oral history interview with Ada Willenberg – Collections Search – United States Holocaust Memorial Museum. collections.ushmm.org.
  2. 1 2 3 Ada Willenberg w Kapitule Nagrody im. Marii i Łukasza Hirszowiczów za rok 2021 [online], Żydowski Instytut Historyczny [dostęp 2024-03-11] (pol.).
  3. ↑ Willenberg 2010 ↓, s. 23.
  4. 1 2 3 Polish Roots in Israel: Ada Willenberg (nee Lubelczyk) about her family in Warszawa. POLIN Museum of the History of Polish Jews. [dostęp 2024-03-10]. (ang.).
  5. ↑ Willenberg 2010 ↓, s. 28.
  6. ↑ Willenberg 2010 ↓, s. 35.
  7. ↑ Gerardo Stawsky: Despite Treblinka. Protagonists. Teaching the Holocaust to Spanish speakers. [dostęp 2009-06-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-11)].
  8. ↑ Willenberg 2010 ↓, s. 46-48.
  9. ↑ Ada Krystyna Willenberg. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2024-03-10]. (ang.).
  10. ↑ Collections Search - United States Holocaust Memorial Museum [online], collections.ushmm.org [dostęp 2024-03-11].
  11. ↑ Willenberg 2010 ↓, s. 122-123.
  12. ↑ Willenberg 2010 ↓, s. 125.
  13. ↑ Skok do życia. WorldCat. [dostęp 2024-03-11]. (ang.).
  14. ↑ On August 2, 2002 Ada Krystyna Willenberg was awarded with the medal “Meritorious for the Treblinka Museum” by the Director of the Treblinka Museum, dr Edward Kopówka. Muzeum Treblinka. [dostęp 2024-03-10]. (ang.).
  15. ↑ Jak opowiedzieć o zgładzeniu miliona ludzi? Muzeum Treblinka będzie mieć wystawę stałą. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2024-03-18]. (pol.).
  16. ↑ Ada Krysia Willenberg "Skok do życia". TVP VOD. [dostęp 2024-03-11]. (pol.).
  17. ↑ The opening of "The Image of Treblinka in the Eyes of Samuel Willenberg" exhibition in Kielce, 20 October 2020 cancelled. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2024-03-10]. (ang.).
  18. ↑ Krystyna i Samuel Willenberg. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. [dostęp 2024-03-18]. (pol.).
  19. ↑ Członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej (IV kadencji). Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. [dostęp 2024-03-18]. (pol.).
  20. ↑ Uroczystość wręczenia Medalu Reipublicae Memoriae Meritum Adzie Krystynie Willenberg. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2025-01-23]. (pol.).
  21. ↑ 43. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. gov.pl, 2026-05-12. [dostęp 2026-08-05].

Bibliografia

  • Ada Willenberg: Skok do życia. Kraków: Wydawnictwo Austeria, 2010. ISBN 978-83-61978-20-6. OCLC 751076143.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.