Adam Dedio

Adam Dedio

porucznik marynarki
Pełne imię i nazwisko	Adam Stanisław Dedio
Data i miejsce urodzenia	24 grudnia 1918 Zakopane
Data i miejsce śmierci	14 kwietnia 1947 Gdańsk
Przebieg służby
Siły zbrojne	Marynarka Wojenna (II RP) Armia Krajowa  Marynarka Wojenna (PRL) Narodowe Zjednoczenie Wojskowe
Stanowiska	dowództwo: ORP „Bystry”
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa bitwa pod Kockiem powstanie warszawskie
Odznaczenia

Adam Stanisław Dedio (ur. 24 grudnia 1918 w Zakopanem, zm. 14 kwietnia 1947 w Gdańsku) – oficer Wojska Polskiego, żołnierz powstania warszawskiego, pośmiertnie awansowany na kapitana marynarki^[1].

Po maturze, którą zdał w Państwowym Gimnazjum i Liceum Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu^[2] (obecnie VI Liceum Ogólnokształcące im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu) w 1937 r. został przyjęty do Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu potem w Bydgoszczy. W 1939 r. wraz ze szkołą był ewakuowany na Polesie do Pińska. Uczestniczył w stopniu bosmanmata podchorążego w wojnie obronnej 1939 r. w składzie batalionu morskiego Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” w bojach przeciwko Niemcom i Armii Czerwonej, w tym w bitwie pod Kockiem, podczas której został ranny. Jeszcze we wrześniu 1939 r. był promowany do stopnia porucznika marynarki przez gen. Franciszka Kleberga^[1]. 6 października 1939 r. dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w obozach dla jeńców wojennych w Meppen i w Ziegenheim koło Kassel. W 1940 r. został wysłany do pracy w gospodarstwie rolnym, skąd go uwolniono (na zasadzie wymiany za ochotnika) w czerwcu 1941 r. Po przybyciu do Krakowa niemal natychmiast nawiązał kontakt z ZWZ-AK. Trafił do słynnego oddziału „Wicher”, dowodzonego przez Józefa Świdę „Dzika”, niegdyś partyzanta mjr. „Hubala”. Nosił pseudonim „Kopiec”, był zastępcą „Dzika”. „Wicher” wszedł niebawem w skład 6. Dywizji AK.

Po aresztowaniu przez Gestapo był torturowany, ledwo uniknął śmierci. Po powrocie do zdrowia przywrócony do służby w AK. Po wojnie wstąpił do Marynarki Wojennej kontrolowanej przez komunistów, został dowódcą ORP „Bystry”. Jednocześnie zaangażował się w antykomunistyczną konspirację, w grudniu 1945 r. wstąpił do antykomunistycznego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego – obszar gdański, kryptonim „Semper Fidelis Victoria”^[3]. Został aresztowany w maju 1946 r. w Gdyni pod zarzutem, że jako „szef tajnej kancelarii” Głównego Sztabu MW działał na szkodę państwa polskiego. Był torturowany przez Informację Wojskową a 14 kwietnia 1947 r. został rozstrzelany po „procesie” karnym. Ciało zostało pogrzebane skrycie bez oznaczenia miejsca na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku. 20 czerwca 1990 r., postanowieniem Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni wyrok Adama Dedio został unieważniony^[4]. Po odkryciu szczątek i potwierdzeniu tożsamości w 2016 r. przez zespół IPN dr. hab. Krzysztofa Szwagrzyka został ponownie pochowany zgodnie z ceremoniałem wojskowym w Kwaterze Pamięci na Cmentarzu Marynarki Wojennej 29 czerwca 2018^[5]. Kapitan marynarki Adam Dedio jest patronem 7 Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej.

Adam był pierwszym dzieckiem Stanisława i Marii Romany z domu Wodziczko. Maria zgodnie z jej zachowanym pamiętnikiem starała się go ukształtować na człowieka odważnego, silnego, wiernego ideałom, gotowego do poświęceń dla ojczyzny^[6] . Zapewne dzięki takiemu wychowaniu był człowiekiem, którego można zabić, ale nigdy pokonać^[7].

• Dariusz RafałD.R. Bugajski Dariusz RafałD.R., The Polish Naval Academy. In the Centenary of Regaining Access to the Baltic Sea, Gdynia: Akademia Marynarki Wojennej, 2019, ISBN 978-83-953887-2-9  (ang.).
• WaldemarW. Kowalski WaldemarW., Adam Dedio (1918–1947). Dobry syn, Gdańsk: Instytut Pamięci Narodowej, 2017, ISBN 978-83-8098-109-6 .
• Epitafium 169. Rzecz o Adamie Dedio „Adrianie”, reż. I. Bartólewska, J. Marszalec, OBEP IPN, Gdańsk – Akademicka Telewizja Edukacyjna Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2007.
• Adam Dedio – biogram [online], Muzeum Powstania Warszawskiego [dostęp 2026-01-31] .