Adam Han-Górski

Adam Han-Górski
Adam Chytra, Adam Witz, Adam Górski
Ilustracja
Adam Han-Górski podczas ceremonii wręczenia medali Sprawiedliwy wśród Narodów Świata w Senacie RP
Imię i nazwisko

Arno Haan

Data i miejsce urodzenia

26 marca 1940
Lwów

Zawód, zajęcie

skrzypek, solista, koncertmistrz, pedagog muzyczny

Pracodawca

Wiedeńska Orkiestra Symfoniczna Radia i Telewizji
The Minnesota Orchestra
The Cleveland Orchestra
The Syracuse Symphony Orchestra

Strona internetowa

Adam Han-Górski, właściwie Arno Haan, w okresie II wojny światowej ukrywany pod nazwiskami Adam Chytra oraz Adam Witz, później w latach powojennych znany jako Adam Górski (ur. 26 marca 1940 we Lwowie) – polsko-amerykański skrzypek, solista, koncertmistrz orkiestr symfonicznych oraz pedagog muzyczny pochodzenia żydowskiego. Ocalały z Holokaustu dzięki pomocy polskich Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[1].

Życiorys

Dzieciństwo i ocalenie z Holokaustu

Przed wybuchem II wojny światowej rodzina Hahnów mieszkała w Krakowie. Ojciec przyszłego muzyka, Szymon Hahn, był prawnikiem, a zawodowo pracował jako dziennikarz i fotograf. Matka, Helena z domu Pilz, była pianistką. Po wybuchu wojny we wrześniu 1939 roku rodzina przeniosła się do Jaworowa, a następnie do Lwowa, który znalazł się w strefie sowieckiej. We Lwowie Helena Hahn znalazła zatrudnienie w zespole pieśni i tańca „Trembita”, natomiast ojciec pracował fizycznie w lwowskiej operze[2].

Arno urodził się 26 marca 1940 roku we Lwowie. Z powodu częstych wyjazdów zawodowych matki, opiekę nad nim sprawowała głównie zarządczyni domu, obywatelka polska Katarzyna Chytra[3].

W czerwcu 1941 roku, w wyniku ataku Niemiec na ZSRR, Helena Hahn przebywająca na wschodzie straciła kontakt z rodziną na czas trwania wojny. Szymon Hahn powrócił z synem do Jaworowa, jednak w związku z łapankami i egzekucjami lokalnych Żydów (w których zginęli dwaj jego bracia oraz ojciec, Szlomo), odesłał dwuletniego syna pod opiekę dziadków do krakowskiego getta[4].

Latem 1942 roku, przed likwidacją krakowskiego getta (w wyniku której dziadkowie Izrael i Brucha Pilz zginęli w Bełżcu), chłopiec został wywieziony z terenu getta przez Katarzynę Chytrę i jej siostrzenicę, Zofię Hübner. Został przewieziony do Lwowa, gdzie uzyskał fałszywą metrykę chrztu na nazwisko Adam Chytra, co uchroniło go przed ewidencją Gestapo. W grudniu 1942 roku Katarzyna Chytra wyszła za mąż za Jana Witza, a Arno otrzymał nową tożsamość jako ich adoptowany syn – Adam Witz. Witzowie ukrywali chłopca do końca wojny[5].

Biologiczny ojciec chłopca, Szymon Hahn, zbiegł z jaworowskiego getta i przeżył przy wsparciu znajomego, Kazimierza Seko. Seko pomógł mu w ucieczce, zorganizował dokumenty na nazwisko Tadeusz Górski oraz pomógł mu znaleźć zatrudnienie w Organizacji Todt. Pracując na froncie wschodnim, Szymon przetrwał do nadejścia Armii Czerwonej, po czym został aresztowany i wywieziony do łagru w Donbasie pod zarzutem bycia niemieckim szpiegiem.

Rodzina Hahn/Pilz
Członek rodzinyPokrewieństwo z ArnoLosy podczas wojny
Szymon HahnOjciecUciekł z jaworowskiego getta, pracował przymusowo w Organizacji Todt, zesłany do łagru sowieckiego w Donbasie; przeżył wojnę.
Helena Hahn z d. PilzMatkaPrzebywała w głębi ZSRR; przeżyła wojnę.
Szlomo i Fajga HahnDziadkowie ze strony ojcaDziadek został aresztowany w 1941 i zamordowany, babcia ukrywała się i przeżyła wojnę.
Izrael i Brucha PilzDziadkowie ze strony matkiDeportowani z krakowskiego getta do obozu zagłady w Bełżcu; zamordowani.
Blanka PilzCiocia ze strony matkiDeportowana do Bełżca w 1942 roku; zamordowana.

Okres powojenny

Po zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną w 1944 roku do miasta powróciła Helena Hahn i odnalazła syna pod opieką Katarzyny Witz. Szymon Hahn został zwolniony z obozu pracy w 1946 roku. Rodzina zdecydowała się na wyjazd w nowe granice Polski i osiedlenie się na Śląsku (mieszkali m.in. w Bytomiu, Gliwicach i Katowicach). Sześcioletni Adam został oddzielony od przybranych rodziców (Witzów), co ze względów psychologicznych stanowiło dla niego trudne doświadczenie. Ze względów bezpieczeństwa w powojennej rzeczywistości rodzina zmieniła nazwisko Hahn na wojenny pseudonim ojca – Górski. W 1946 roku urodził się młodszy brat Adama, Jerzy (późniejszy naukowiec Uri Hangorsky)[6].

Edukacja i kariera muzyczna

Po zamieszkaniu na Śląsku w 1946 roku Adam rozpoczął naukę gry na skrzypcach pod kierunkiem Antoniego Szafranka. Jego pierwszy publiczny występ miał miejsce 21 marca 1948 roku, kiedy zagrał jako solista z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Rybnickiego Okręgu Węglowego pod batutą Szafranka. Występ ten został udokumentowany przez Polską Kronikę Filmową[7]. W 1955 roku dotarł do finału międzynarodowego konkursu skrzypcowego w Warszawie.

W 1957 roku wyemigrował wraz z rodziną do Izraela. Dzięki stypendium American-Israel Cultural Foundation podjął studia w Izraelskiej Akademii Muzycznej w Tel Awiwie w klasie altowiolisty Ödöna Pártosa. Studiował m.in. z Itzhakiem Perlmanem i Pinchasem Zukermanem. Uczelnię ukończył w 1961 roku[8]

W 1961 roku w Paryżu wziął udział w przesłuchaniu u Jaschy Heifetza, w wyniku którego został przyjęty na studia (Master Class) na University of Southern California (USC) w Los Angeles. W latach 60. kształcił się pod okiem pedagogów takich jak: Jascha Heifetz (skrzypce), William Primrose (altówka) oraz Gregor Piatigorsky (wiolonczela)[9]. Po zakończeniu studiów otrzymał od Heifetza zabytkowe skrzypce (powstałe ok. 1659–1742) weneckiego lutnika Matteo Goffrillera.

Adam Han-Górski rozwijał karierę zawodową w Ameryce Północnej i Europie, zajmując stanowiska w orkiestrach:

  • pełnił funkcję koncertmistrza w objazdowej The Metropolitan Opera National Company.
  • przez trzy sezony był pierwszym skrzypkiem w The Cleveland Orchestra.
  • był koncertmistrzem The Syracuse Symphony Orchestra w stanie Nowy Jork.
  • współpracował jako solista z The Minnesota Orchestra w Minneapolis[10].

W latach 1976–2004 pełnił funkcję koncertmistrza Wiedeńskiej Orkiestry Symfonicznej Radia i Telewizji (ORF). Koncertował również m.in. w Japonii, Korei Południowej, Meksyku, państwach afrykańskich i europejskich. Po przejściu na emeryturę powrócił do Minneapolis, gdzie kontynuował działalność dydaktyczną[11].

Upamiętnienie Sprawiedliwych

Adam Han-Górski angażował się w działania mające na celu przyznanie tytułów Sprawiedliwych wśród Narodów Świata osobom, które uratowały go w czasie II wojny światowej. Po przekazaniu dokumentacji do Instytutu Jad Waszem w Jerozolimie, w 2011 roku wydano decyzję o przyznaniu odznaczeń. Uroczystości z jego udziałem odbyły się:

  • W Warszawie (17 kwietnia 2012) – w Senacie RP pośmiertnie uhonorowano małżeństwo Katarzynę i Jana Witzów oraz Kazimierza Seko[12].
  • W Gliwicach (6 października 2014) – w Teatrze Muzycznym nagrodzono m.in. Zofię i Alfreda Hübnerów za pomoc w ocaleniu Adama oraz uratowanie żydowskiej dziewczynki o imieniu Rachela. Uhonorowano także Irenę i Mariana Kralów oraz Julię i Kazimierza Zięcików[13].

Rodzina

Jego młodszy brat, Jerzy (który w USA posługiwał się nazwiskiem Uri Hangorsky, ur. 1946), ukończył studia w Columbia University School of Dental Medicine. Specjalizował się w periodontologii, a w latach 2004–2017 zajmował stanowisko prodziekana (Associate Dean for Clinical and Academic Affairs) na University of Pennsylvania (UPenn) School of Dental Medicine[14]. W 2002 roku otrzymał uczelnianą nagrodę Provost Award for Distinguished Teaching.

Zobacz też

Przypisy

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.