Adam Wojtyga

Adam Wojtyga
Ilustracja
Adam Wojtyga (1932)
podpułkownik pilot podpułkownik pilot
Data i miejsce urodzenia

20 grudnia 1896
Półwsie Zwierzynieckie

Data i miejsce śmierci

3 lutego 1956
Warszawa

Przebieg służby
Lata służby

1914-1947

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne

Formacja

Legiony Polskie
Polski Korpus Posiłkowy
Lotnictwo Wojska Polskiego
RAF

Jednostki

I Brygada Legionów Polskich,
5. pułk piechoty,
21. eskadra lotnicza,
1. pułk lotniczy,
dywizjon 318

Stanowiska

dowódca dywizjonu

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa

Odznaczenia
Polowa Odznaka Pilota

Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941) Medal Lotniczy (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Srebrny Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Walecznych (od 1941, trzykrotnie) Srebrny Wawrzyn Akademicki
Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania) Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda Afryki (Wielka Brytania) Gwiazda Francji i Niemiec (Wielka Brytania)
Odznaka „Za wierną służbę”

Otwarcie kursu instruktorów lotniczych LOPP w Warszawie 1934; mjr pilot Adam Wojtyga I rząd 3. z lewej.
Złożenie wieńca przez ZG LOPP pod pomnikiem poległych lotników; mjr pilot Adam Wojtyga I rząd 3. z prawej.
Powrót uczestników Zawodów Balonowych o Puchar Gordona Bennetta 1936; mjr pilot Adam Wojtyga 3. z prawej.

Adam Maksymilian Teofil Wojtyga (ur. 20 grudnia 1896 w Półwsiu Zwierzynieckim[1], zm. 3 lutego 1956 w Warszawie) – podpułkownik dyplomowany pilot Wojska Polskiego, żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, dowódca dywizjonu 318.

Życiorys

Syn Jana (1854–1913), nauczyciela, i Heleny z Majewskich (1859–1914)[2]. Był bratem Stanisława (1893–1940), podporucznika piechoty rezerwy, odznaczonego Krzyżem Walecznych[3]. Już w czasie nauki w Wyższej Szkole Realnej w Krakowie działał w Związku Strzeleckim, w którym ukończył kurs podoficerski. Po wybuchu I wojny światowej w sierpniu 1914 r. zgłosił się do służby w Legionach Polskich[4].

Początkowo służył w I Brygadzie, następnie został przeniesiony do 5. pułku piechoty, ale już od 1916 r. zgłosił się do służby w lotnictwie. Został skierowany na Pierwszy Kurs Lotniczy Polskiego Towarzystwa Żeglugi Napowietrznej[5]. Po ukończeniu szkolenia został skierowany do jednostek artylerii Polskiego Korpusu Posiłkowego, gdzie w 1918 r. ukończył Szkołę Podchorążych Artylerii. Po rozwiązaniu Korpusu został internowany na Węgrzech[6].

Po zwolnieniu z internowania przedostał się na ziemie polskie i 5 listopada zgłosił się do odradzającego Wojska Polskiego. Początkowo został przydzielony do artylerii, ale na własną prośbę został przydzielony jeszcze w listopadzie do II Ruchomego Parku Lotniczego[7], gdzie objął stanowisko adiutanta[8]. Od 1919 r. szkolił się w zakresie pilotażu w Szkole Pilotów w Krakowie, a następnie we Francuskiej Szkole Pilotów pełnił funkcję adiutanta[9] i instruktora[10]. Po ukończeniu szkolenia objął w grudniu 1920 r. stanowisko adiutanta w Szkole Pilotów w Bydgoszczy. Od 1923 r. służył w Wyższej Szkole Pilotów w Grudziądzu[11].

W październiku 1925 r. objął dowództwo nad 21. eskadrą lotniczą w 2. pułku lotniczym[12]. Z dniem 2 grudnia 1927 został przeniesiony służbowo na czteromiesięczny kurs dla dowódców eskadr przy Oficerskiej Szkole Lotnictwa w Dęblinie[13]. Po ukończeniu kursu objął dowództwo dywizjonu szkolnego 2 plot. Jednocześnie pracował jako wykładowca w Oficerskiej Szkole Lotnictwa i Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa. Jednocześnie był aktywnym działaczem LOPP oraz Aeroklubu Polskiego. W 1931 r. pełnił funkcję oficera łącznikowego przy Aeroklubie Krakowskim[14]. W tym samym roku był organizatorem pierwszego na Śląsku kursu przysposobienia wojskowego lotniczego[15].

W marcu 1931 został przeniesiony do Dowództwa Aeronutyki Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie na stanowisko referenta[16]. Obowiązki służbowe łączył z funkcją sekretarza redakcji „Przeglądu Lotniczego”[17], pisał również dla „Skrzydlatej Polski”, gdzie redagował dział wojskowy[18]. W 1932 r. pełnił funkcję szefa polskiej ekipy podczas Challange[19][20]. W 1931 r. był jednym z organizatorów pierwszych w Polsce centralnych wojskowych zawodów lotniczych[21]. W 1932 r. w Zarządzie Głównym LOPP objął stanowisko skarbnika[22], w 1934 r. pełnił tam funkcję Sekretarza Zarządu. Jednocześnie działał jako wykładowca na kursie instruktorów lotniczych LOPP[23]. W 1935 r. objął funkcję Sekretarza Generalnego Zarządu Głównego LOPP[24].

W kwietniu 1935 został przeniesiony do 1. pułku lotniczego na stanowisko dowódcy dywizjonu szkolnego[25][6]. Na stopień podpułkownika został awansowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 2. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[26][27]. Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii został tam skierowany jako obserwator. Swoje obserwacje związane z tym konfliktem opisał w wydanej w 1939 r. książce „Wojna domowa w Hiszpanii”[28]. W tym samym roku ukończył Wyższą Szkołę Lotniczą, następnie objął stanowisko kierownika samodzielnego referatu lotnictwa w Wydziale Materiałowym Oddziału I Sztabu Głównego[29]. Po wybuchu II wojny światowej służył w sztabie Naczelnego Dowódcy Lotnictwa. Po zakończeniu walk został ewakuowany przez Rumunię do Francji, gdzie objął stawisko kierownika samodzielnego referatu kultury i propagandy. Po upadku Francji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Zgłosił się do służby w Polskich Siłach Powietrznych, otrzymał numer służbowy RAF 76 852, który w późniejszym czasie został zmieniony na P-0012[30].

Został mianowany dowódcą oddziału lotniczego w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich stacjonującej wówczas na Bliskim Wschodzie. W 1941 r. powrócił do Wielkiej Brytanii i przeszedł przeszkolenie lotnicze. Służył w szkole nawigacji w bazie lotniczej West Freugh, później dowodził dywizjonem szkolnym w St Andrews, następnie w Brighton[31]. W momencie formowania dywizjonu 318 20 marca 1943 r. objął nad nim dowództwo[32]. Stanowisko zdał 5 sierpnia i został oficerem lotnictwa w sztabie Armii Polskiej na Wschodzie. W 1944 r. ukończył kurs dla wyższych dowódców oraz Wyższą Szkołę Lotniczą. W 1945 r. objął stanowisko szefa wydziału transformacji i przygotowania zawodowego oficerów do życia cywilnego. Po demobilizacji zdecydował się na powrót do Polski, znalazł zatrudnienie w Departamencie Samochodowym Ministerstwa Komunikacji, a następnie pracował w Wydawnictwach Komunikacji i Łączności[31].

Zmarł 3 lutego 1956 r. w Warszawie, został pochowany na Cmentarzu Wojskowym w Krakowie[33].

Życie prywatne

Poślubił Stanisławę Baum, mieli synów Wojciecha Jerzego (1922–1980), porucznika pilota Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, i Jana[34][35].

Awanse

W czasie służby w Wojsku Polskim otrzymał awanse[36]:

  • podporucznik (1919)
  • porucznik (1921)
  • kapitan (1923)
  • major (1932)
  • podpułkownik (1938)
  • pułkownik

Ordery i odznaczenia

Za swą służbę został odznaczony[37][38]:

Publikacje

Był autorem publikacji, m.in.[43]:

  • „Francuska Szkoła Pilotów”,
  • „Lotnictwo i OPL całego świata”,
  • „Niemieckie lotnictwo wojskowe”,
  • „Zwycięstwo polskich skrzydeł”,
  • „Powtórne zwycięstwo”,
  • „Łuna nad Hiszpanią”.

Przypisy

  1. ↑ Spis ludności 2 1910 ↓, s. 18.
  2. ↑ Spis ludności 21 1910 ↓, s. 182–183.
  3. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 605.
  4. ↑ Zieliński, Krzystek 2002 ↓, s. 237.
  5. ↑ Niestrawski t. I 2017 ↓, s. 43.
  6. 1 2 Zieliński, Krzystek 2002 ↓, s. 238.
  7. ↑ Romeyko 1933 ↓, s. 38.
  8. ↑ Mordawski 2009 ↓, s. 13.
  9. ↑ Niestrawski t. I 2017 ↓, s. 121.
  10. ↑ Niestrawski t. I 2017 ↓, s. 289.
  11. ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 619.
  12. ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 166.
  13. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927, s. 371.
  14. ↑ Skrzydlata Polska i 2-3'1931 ↓, s. 38.
  15. ↑ Skrzydlata Polska i 5'1931 ↓, s. 112.
  16. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931, s. 106.
  17. ↑ Malak 2004 ↓, s. 135.
  18. ↑ Skrzydlata Polska i 3-4'1936 ↓, s. 121.
  19. ↑ Krzyżan 1988 ↓, s. 95.
  20. ↑ XV lecie LOPP 1938 ↓, s. 86.
  21. ↑ Skrzydlata Polska i 9'1931 ↓, s. 223.
  22. ↑ Skrzydlata Polska i 6'1933 ↓, s. 216.
  23. ↑ Skrzydlata Polska i 2'1934 ↓, s. 60.
  24. ↑ Skrzydlata Polska i 5'1935 ↓, s. 119.
  25. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935, s. 42.
  26. ↑ Rybka, Stepan 2003 ↓, s. 420.
  27. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 260.
  28. ↑ Klobuch 2009 ↓, s. 281.
  29. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 421.
  30. ↑ Wojtyga Adam Maksymilian. Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940-1947. [dostęp 2025-06-15]. (pol.).
  31. 1 2 Zieliński, Krzystek 2002 ↓, s. 239.
  32. ↑ Król 1990 ↓, s. 270.
  33. ↑ Adam Maksymilian Wojtyga. Niebieska eskadra - groby, cmentarze, pomniki, miejsca pamięci polskich lotników. [dostęp 2025-06-15]. (pol.).
  34. ↑ Kolekcja ↓, 2.
  35. ↑ Wojtyga Wojciech Jerzy. Fundacja Historyczna Lotnictwa Polskiego. [dostęp 2025-07-01].
  36. ↑ Kolekcja ↓, 15.
  37. ↑ Wojtyga, Adam Maksymilian Teofil. TracesOfWar.com. [dostęp 2025-06-15]. (ang.).
  38. ↑ Kolekcja ↓, 4.
  39. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 87, poz. 137 (ISAP)
  40. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 11 listopada 1931, s. 370.
  41. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 19 marca 1937, s. 2.
  42. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 19 marca 1931, s. 69.
  43. ↑ Adam Wojtyga w bazie WorldCat. WorldCat. [dostęp 2025-06-18]. (pol.).

Bibliografia

  • Spis ludności miasta Krakowa z r. 1910. T. 2: Dzielnica I. Kraków: 1910.
  • Spis ludności miasta Krakowa z r. 1910. T. 21: Dzielnica XII Półwsie. Kraków: 1910.
  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
  • Aeroklub Rzeczypospolitej a kluby dzielnicowe. „Skrzydlata Polska”. 2-3/1931, luty-marzec 1931. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Kronika polska. „Skrzydlata Polska”. 5/1931, maj 1931. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Centralne wojskowe zawody lotnicze w Polsce. „Skrzydlata Polska”. 9/1931, wrzesień 1931. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Kronika polska. „Skrzydlata Polska”. 6/1933, czerwiec 1933. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Kronika polska. „Skrzydlata Polska”. 2/1934, luty 1934. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Kronika krajowa. „Skrzydlata Polska”. 5/1935, maj 1935. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Od redakcji. „Skrzydlata Polska”. 3-4/1936, marzec-kwiecień 1936. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  • Adam Wojtyga. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. II.56.872 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-06-19].
  • XV lecie LOPP 1923-1938, Łódź: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, OCLC 838971833.
  • Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
  • Klaudiusz Klobuch: Geneza lotniczego września : polska doktryna lotnicza i konstrukcje samolotów bojowych na tle wrogów i sojuszników, 1926-1939 r.. Warszawa: ZP Grupa, 2009. ISBN 978-83-61529-41-5. OCLC 956595493.
  • Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07695-2. OCLC 834110269.
  • Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
  • Marian Krzyżan: Międzynarodowe turnieje lotnicze 1929-1934. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1988, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. Nr 37. ISBN 83-206-0637-3. OCLC 21084651.
  • Edward Malak: Administrowanie w lotnictwie polskim 1926-1939. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2004. ISBN 83-7322-945-0. OCLC 58532001.
  • Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. I: Początki, organizacja, personel i sprzęt. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.
  • Hubert Mordawski: Polskie lotnictwo wojskowe 1918-1920 : narodziny i walka. Poznań ; Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie Oddział Publicat, 2009. ISBN 978-83-245-8844-2. OCLC 750811729.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
  • Marian Romeyko (red.), Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa, Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku czci Poległych Lotników, 1933, OCLC 830230270.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja CDCN: „Księgarnia Akademicka”, 2003. ISBN 83-7188-691-8. OCLC 831137079.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
  • Józef Zieliński, Tadeusz Krzystek: Dowódcy dywizjonów Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie = Commanders of the Polish Air Force squadrons in the West. Poznań: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09553-1. OCLC 52033660.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.