Afera Iran-Contras

Afera Iran-Contras – skandal polityczny, który miał miejsce w Stanach Zjednoczonych w latach 1986–1987. Powodem było ujawnienie przez media informacji na temat nielegalnej, tajnej sprzedaży broni Iranowi, w zamian za co oczekiwano pomocy w uwolnieniu zakładników uprowadzonych w Bejrucie przez bojowników Hezbollahu^[1]. Pieniądze uzyskane z tych transakcji przekazywano na wspomaganie nikaraguańskich rebeliantów Contras.

Prowadzone od początku 1985 roku rozmowy urzędników związanych z Radą Bezpieczeństwa Narodowego, współpracujących z podpułkownikiem Oliverem Northem na temat sprzedaży m.in. rakiet przeciwczołgowych TOW i przeciwlotniczych Hawk zaakceptował w styczniu 1986 roku prezydent Ronald Reagan. Dostawy amerykańskiej broni do Iranu za pośrednictwem Izraela miały miejsce w czerwcu i październiku roku 1986^[2]. Uzbrojenie trafiało następnie do libańskich ugrupowań terrorystycznych, które w zamian miały zwalniać zachodnich zakładników przetrzymywanych w Bejrutcie i na terenie Libanu^[2]. W maju 1986 roku podjęto nieudaną próbę zwolnienia zakładników.

Wartość transakcji irańsko-amerykańskich to ok. 100 mln dolarów. Zyski osiągane przez Stany Zjednoczone z tej niejawnej operacji przeznaczano na potajemne wspieranie antykomunistycznej partyzantki Contras w Nikaragui^[2], która otrzymała 48 mln dolarów^[3]. Działania te były niezgodne z obowiązującym prawem oraz z oficjalnie deklarowaną polityką administracji prezydenta Ronalda Reagana i wiceprezydenta George’a Busha^[2].

Aferę ujawniono w listopadzie 1986 roku. Sprzedaż broni do Iranu była sprzeczna z amerykańską doktryną zakazu sprzedaży broni krajowi oskarżanemu o wspieranie terroryzmu^[3] i nielegalna w myśl nałożonego na Iran embarga. Finansowanie Contras natomiast było niezgodne z decyzjami podjętymi przez Kongres Stanów Zjednoczonych w 1984 roku^[3].

Prowadzone przez Senat USA dochodzenie ujawniło szczegóły afery, lecz nie przedstawiło jednoznacznych dowodów na bezpośrednie zaangażowanie Reagana i Busha^[2]. Afera spowodowała dymisje ważnych urzędników administracji Stanów Zjednoczonych i odbiła się na autorytecie prezydenta Reagana, natomiast w Iranie nie była szeroko znana^[3]. Po tej aferze, przez którą udało się przejść Reaganowi bez większego uszczerbku, Pat Schroeder określiła go mianem teflonowego prezydenta^[4]. Podpułkownik North oraz jego współpracownik John Poindexter zostali uznani winnymi wprowadzania Kongresu w błąd, jednak ich wyroki zostały uchylone przez sąd apelacyjny^[2].

• Jan Palmowski: Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007 iq—marto. T. 3. Warszawa: Rzeczpospolita, 2008. ISBN 978-83-7469-685-2.