Agaricus hondensis

Agaricus hondensis
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

pieczarkowate

Rodzaj

pieczarka

Gatunek

Agaricus hondensis

Nazwa systematyczna
Agaricus hondensis Murrill
Mycologia 4(6): 296 (1912)
Zarodniki Agaricus hondensis

Agaricus hondensis Murrill – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).

Grzyb wytwarza owocniki o kapeluszach barwy od białej do szarobrązowej, osiągających od 6 do 15 cm średnicy i pokrytych jasnoróżowobrązowymi łuskami, które z czasem ciemnieją. Gęsto ułożone blaszki na spodzie kapelusza są początkowo białe, następnie przybierają barwę różową i liliowoszarą, by ostatecznie stać się brązowawe. Trzon jest gruby i ma biały pierścień. Grzyb wydziela nieprzyjemny zapach przypominający fenol lub kreozot, a po ugotowaniu nabiera mydlanego, metalicznego posmaku.

A. hondensis występuje w północno-zachodniej części Ameryki Północnej; rośnie od września do października pod drzewami iglastymi oraz w lasach mieszanych. Gatunek jest trujący, a jego spożycie powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Systematyka i nazewnictwo

Klasyfikacja

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Taksonomia

Gatunek został po raz pierwszy opisany przez amerykańskiego mykologa Williama Alphonso Murrilla w 1912 roku na podstawie okazów zebranych przez niego w listopadzie 1911 roku. W tej samej publikacji Murrill opisał również gatunki Agaricus bivelatoides, A. hillii i A. macmurphyi, wszystkie pochodzące z regionu północno-zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Dwa ostatnie gatunki nazwano na cześć ich pierwotnych odkrywców, Alberta Hilla i Jamesa Iry Wilsona McMurphy’ego, natomiast pierwszy z nich otrzymał nazwę ze względu na podobieństwo do gatunku A. bivelatus[2]. W 1944 roku Alexander H. Smith zbadał materiał typowy kilku gatunków opisanych przez Murrilla i doszedł do wniosku, że brakuje cech pozwalających odróżnić A. hondensis od A. bivelatoides, A. hillii oraz A. macmurphyi. Ustalił również, że gatunek A. glaber, opisany przez Sanforda Myrona Zellera w 1938 roku[3], jest tożsamy z A. hondensis[4].

Agaricus hondensis tradycyjnie zaliczano do sekcji Xanthodermatei, obejmującej gatunki z rodzaju Agaricus spokrewnione z A. xanthodermus, charakteryzujące się owocnikami o fenolowym zapachu, przejściowymi żółtymi przebarwieniami niektórych części owocnika, ujemnym wynikiem reakcji Schaeffera oraz toksycznością. Analiza molekularna wykazała, że gatunek ten, wraz z pokrewnymi gatunkami A. freirei i A. phaeolepidotus, tworzy bazalną linię ewolucyjną w kladzie wykazującym słabe żółknięcie oraz pewną skłonność do czerwienienia. Linia ta jest blisko spokrewniona z grupą gatunków z rodzaju Agaricus, zazwyczaj zaliczanych do sekcji Sanguinolenti. Analizy filogenetyczne wskazują, że trzy wymienione gatunki należą do kladu, który wyodrębnił się krótko po domniemanym rozdzieleniu sekcji Xanthodermatei i Duploannulati[5].

Występujące w nazwie naukowej łacińskie słowo hondensis nawiązuje do miejscowości La Honda w Kalifornii, będącej miejscem typowym gatunku[2].

Morfologia

Pierścień u A. hondensis

Kapelusz

Kapelusz jest początkowo kulisty, następnie wypukły, czasem spłaszczony, o średnicy 6–15 cm[6]. Sucha i gładka powierzchnia kapelusza jest biaława lub pokryta drobnymi łuskami w odcieniach od jasnoróżowobrązowego przez różowoszary po płowy. W okresie dojrzałości łuski zwykle ciemnieją, przybierając barwę brązową, czerwonobrązową lub czerwonoszarą[7].

Zasnówka jest błoniasta, biała i tworzy gruby pierścień w górnej części trzonu. Pierścień rozszerza się na zewnątrz zamiast przylegać do trzonu[7]. Kropla wodorotlenku potasu naniesiona na powierzchnię kapelusza powoduje jego żółknięcie[8].

Blaszki

Blaszki mają początkowo barwę od jasnoróżowej do różowoszarej, następnie brązowieją, by wraz z dojrzewaniem przybrać odcień ciemnobrązowy lub jeszcze ciemniejszy. W stadium dojrzałym nie są przytwierdzone do trzonu i są gęsto rozmieszczone[9].

Trzon

Trzon ma długość 7–20 cm i grubość 1–3 cm, przy czym u podstawy jest grubszy lub bulwiasty[9]. Jest jędrny, gładki i pozbawiony łusek występujących na kapeluszu. Ma białą barwę, jednak z czasem lub po uszkodzeniu przebarwia się na brudnoróżowo albo brązowawo. Miąższ w najniższej części trzonu zwykle zabarwia się po uszkodzeniu na bladożółto[7].

Miąższ

Miąższ jest gruby i biały. Po uszkodzeniu nie zmienia barwy albo przybiera bladożółty odcień, a następnie często powoli przebarwia się na różowawo. Zapach uszkodzonego miąższu jest łagodny lub lekko fenolowy, jednak u podstawy trzonu zazwyczaj staje się wyraźnie fenolowy[7].

Wysyp zarodników

Wysyp zarodników mają barwę od fioletowobrązowej do ciemnobrązowej. Gładkie, grubościenne zarodniki są szeroko elipsoidalne i zazwyczaj osiągają wymiary 5,8–7,3 × 3,7–4,4 μm. Podstawki są 4-zarodnikowe, maczugowate, szkliste i mają wymiary 20–21,3 × 5,8–7,0 μm. Cheilocystydy mają kształt od woreczkowatego do maczugowatego, są szkliste lub jasnożółtobrązowe i osiągają wymiary 18,3–25,6 × 7,3–11,0 μm; na powierzchni blaszek nie występują pleurocystydy[10].

Występowanie i siedlisko

A. hondensis jest gatunkiem saprotroficznym[8]. Jego owocniki rosną pojedynczo lub w grupach pod drzewami iglastymi oraz w lasach mieszanych[11]. Odnotowano również ich występowanie w czarcich kołach[8]. Gatunek występuje na wybrzeżu Pacyfiku w Ameryce Północnej – od Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie na północy po Kalifornię na południu[12] – przy czym najczęściej spotykany jest właśnie w Kalifornii[11]. Na większości obszaru występowania owocniki pojawiają się jesienią, od września do października, natomiast w Kalifornii sezon owocowania trwa zazwyczaj od listopada do lutego[13].

Toksyczność

Owocniki gatunku A. hondensis są trujące, a ich spożycie powoduje zaburzenia pracy przewodu pokarmowego[14]. Niektóre owocniki wydzielają zapach kreozotu, który po ugotowaniu staje się jeszcze bardziej wyraźny. Obróbka termiczna powoduje również pojawienie się nieprzyjemnego, mydlanego i metalicznego posmaku[10]. Owocniki stanowią pożywienie dla ryjówki wędrownej (Sorex vagrans) i krecika ryjówkowatego (Neurotrichus gibbsii)[15]. W owocnikach stwierdzono obecność hydrochinonu[16].

Gatunki podobne

Do charakterystycznych cech gatunku A. hondensis należą siedlisko leśne, żółte zabarwienie pojawiające się w reakcji z wodorotlenkiem potasu oraz silny zapach[13]. Agaricus freirei, występujący w nadmorskich regionach Hiszpanii[17], jest bardzo podobny do A. hondensis i pozostaje z nim blisko spokrewniony pod względem genetycznym[5]. Gatunek A. hondensis bywał również mylony z gatunkami A. sylvaticus i A. placomyces[10]. Miąższ A. sylvaticus nie wydziela nieprzyjemnego zapachu i wykazuje ujemną reakcję z wodorotlenkiem potasu[18]. A. placomyces występuje w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych[19]. Innym podobnym gatunkiem jest jadalny A. subrutilescens, który ma zbliżone ubarwienie, lecz odróżnia się łagodnym zapachem, mniej wyraźnym pierścieniem oraz odmienną budową trzonu[11]. Podobieństwo wykazuje również A. moelleri[9].

Przypisy

  1. ↑ Index Fungorum [online], Index Fungorum [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  2. 1 2 William A. Murrill, The Agaricaceae of the Pacific Coast – III, „Mycologia”, 4 (6), 1912, s. 294–308, DOI: 10.1080/00275514.1912.12017920, ISSN 0027-5514, JSTOR: 3753286 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  3. ↑ Sanford Myron Zeller, New or Noteworthy Agarics from the Pacific Coast States, „Mycologia”, 30 (4), 1938, s. 468–474, DOI: 10.1080/00275514.1938.12017289, ISSN 0027-5514, JSTOR: 3754471 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  4. ↑ Alexander H. Smith, Interesting North American Agarics, „Bulletin of the Torrey Botanical Club”, 71 (4), 1944, s. 390, DOI: 10.2307/2481312, JSTOR: 2481312 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  5. 1 2 Richard W. Kerrigan, Philippe Callac, Jacques Guinberteau, Michael P. Challen, Luis A. Parra, Agaricus section Xanthodermatei: a phylogenetic reconstruction with commentary on taxa, „Mycologia”, 97 (6), 2005, s. 1292–1315, DOI: 10.1080/15572536.2006.11832737, ISSN 0027-5514, PMID: 16722221 [dostęp 2026-05-12] (ang.).
  6. ↑ National Audubon Society, Mushrooms of North America, Jim Cirigliano (red.), Knopf Doubleday Publishing Group, 2023, s. 547, ISBN 978-0-593-31998-7 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  7. 1 2 3 4 David Arora, Mushrooms Demystified: A Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi, wyd. 2, Berkeley, Kalifornia: Ten Speed Press, 1986, s. 326–327, ISBN 978-0-89815-170-1 [dostęp 2026-05-14] (ang.).
  8. 1 2 3 Michael Kuo, Agaricus hondensis [online], www.mushroomexpert.com, 2005 [dostęp 2026-05-11] [zarchiwizowane z adresu 2014-10-08].
  9. 1 2 3 R. Michael Davis, Robert Sommer, John A. Menge, Field Guide to Mushrooms of Western North America, Berkeley, Kalifornia: University of California Press, 2012, s. 226–227, ISBN 978-0-520-95360-4, OCLC 797915861 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  10. 1 2 3 Joseph F. Ammirati, James A. Traquair, Paul A. Horgen, Poisonous Mushrooms of the Northern United States and Canada, Ottawa, Ontario: Fitzhenry & Whiteside, 1985, s. 226, ISBN 978-0-88902-977-4 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
  11. 1 2 3 Steve Trudell, Joe Ammirati, Mushrooms of the Pacific Northwest, Portland, Oregon: Timber Press, 2009, s. 190, ISBN 978-1-60469-141-2 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
  12. ↑ Helene M.E. Schalkwijk-Barendsen, Mushrooms of Western Canada, Edmonton, Alberta: Lone Pine Publishing, 1991, s. 330, ISBN 978-0-919433-47-2 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
  13. 1 2 Gary Lincoff, The Audubon Society field guide to North American mushrooms, Nowy Jork: Knopf, 1981, s. 507, ISBN 978-0-394-51992-0 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
  14. ↑ Donald G. Barceloux, Medical toxicology of natural substances: foods, fungi, medicinal herbs, plants, and venomous animals, Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, 2008, s. 291, ISBN 978-0-470-33557-4 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
  15. ↑ Carol J. Terry, Food Habits of Three Sympatric Species of Insectivora in Western Washington, „Canadian Field-Naturalist”, 92 (1), 1978, s. 38–44 [dostęp 2026-05-11].
  16. ↑ Eduardo Joval, Paul Kroeger, Niel Towers, Hydroquinone: The Toxic Compound of Agaricus hondensis, „Planta Medica”, 62 (2), 1996, s. 195, DOI: 10.1055/s-2006-957852, ISSN 0032-0943, PMID: 17252436 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
  17. ↑ Jaime Bernardo Blanco-Dios, Agaricales des dunes de Galice (nord-ouest de l’Espagne) – 1 – Agaricus freirei Blanco-Dios, sp. nov., „Les Documents Mycologiques”, 31 (121), 2001, s. 27–34 [dostęp 2026-05-11] (fr.).
  18. ↑ Machiel E. Noordeloos, Th.W. Kuyper, E.C. Vellinga, J. van Os, Flora Agaricina Neerlandica, t. 5, CRC Press, 2001, s. 39, ISBN 978-90-5410-495-7 [dostęp 2026-05-12].
  19. ↑ Kent H. McKnight, Vera B. McKnight, A Field Guide to Mushrooms: North America, Boston, Massachusetts: Houghton Mifflin Harcourt, 1987 (Peterson Field Guides), s. 259, ISBN 978-0-395-91090-0 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.