Alea iacta est

Rzymska kość do gry

Alea iacta est (łac. Kości zostały rzucone[1]) – słowa, które Gajusz Juliusz Cezar miał powiedzieć 10 stycznia 49 p.n.e, gdy wraz ze swoją armią przekroczył rzekę Rubikon[2].

Przekroczenie Rubikonu było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej w republice rzymskiej przeciwko Pompejuszowi i optymatom. Zwrot po raz pierwszy zacytowany przez Swetoniusza w dziele Żywoty cezarów w formie iacta alea est. Obecnie w języku polskim zwrot funkcjonuje najczęściej w postaci kości zostały rzucone.

Znaczenie

Obecnie zwrot ten oznacza podjęcie nieodwołalnej decyzji, takiej jak rzut kośćmi przez gracza.

Plutarch w żywocie Pompejusza pisał:

Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, «Ἀνερρίφθω κύβος», διεβίβαζε τὸν στρατόν.
On [Cezar – przyp.] głośno krzyknął po grecku tym, którzy byli tam obecni: „Niech kostka będzie rzucona”, i przekroczył rzekę wraz z armią.

Zwrot Ἀνερρίφθω κύβος został najprawdopodobniej zaczerpnięty przez Cezara z komedii Menandra Arrephorus[3].

[B:] δεδογμένον τὸ πρᾶγμ'· ἀνερρίφθω κύβος
[B:] Sprawa zapadła już. Kości rzucone

[4][5]

W innym kontekście zwrot trzeba by tłumaczyć jako kość była (ewentualnie została) rzucona, chociaż niektórzy twierdzą[6], że zwrot ten należałoby tłumaczyć jako formę trybu rozkazującego: niech kości zostaną rzucone.

W czasach Cezara „alea” był to rzeczownik oznaczający wczesną formę tryktraka, chociaż kości były znane pod określeniem „cubus”, więc zwrot można by tłumaczyć również jako gra w tryktraka została rozpoczęta.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ alea iacta est – Wielki słownik ortograficzny PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2024-08-30] (pol.).
  2. ↑ Inga Grześczak: Ścieżki śródziemnomorskie. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2002, s. 162. ISBN 83-214-1284-X.
  3. ↑ Władysław Kopaliński: Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2004, s. 91. ISBN 978-83-7399-114-9.
  4. ↑ Menander, Wybór komedii i fragmentów, Arrefora albo Fletnistka 59 lin. 4. Przeł. Jerzy Łanowski, Biblioteka Narodowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1982 r.
  5. ↑ Fragmenta longiora apud alios auctores servata, ed. F.H. Sandbach, Menandri reliquiae selectae. Oxford: Clarendon Press, 1972.
  6. ↑ Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, ālĕa [online], www.perseus.tufts.edu [dostęp 2017-11-21].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.