Aleksander Barszczewski

Aleksander Barszczewski
Аляксандр Баршчэўскі
Aleś Barski, Barawy Andrej
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

2 listopada 1930
Bondary

Data i miejsce śmierci

27 marca 2022
Warszawa

Narodowość

białoruska mniejszość narodowa w Polsce

Język

białoruski, polski

Alma Mater

Uniwersytet Łódzki

Dziedzina sztuki

poezja, proza, publistyka

Ważne dzieła
  • Bieławieżskija matywy (Białystok, 1962)
  • Żniwień słou (Białystok, 1967)
  • Moj bierah (Mińsk, 1975)
  • Blizkasć dalokaha (Białystok, 1983)
  • Liryczny puls (Mińsk, 1987)
  • Nostalgie (Białystok, 1999)
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej Order Franciszka Skaryny (Białoruś) Medal Franciszka Skaryny (1989–2017)
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Odznaka „Za zasługi dla województwa warszawskiego” Złota Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie”

Aleksander Barszczewski (biał. Аляксандр Баршчэўскі, Alaksandr Barszczeuski, ps. Aleś Barski, Barawy Andrej; ur. 2 listopada 1930 w Bondarach w gminie Michałowo, zm. 27 marca 2022 w Warszawie) – poeta, literaturoznawca, folklorysta, dramaturg, publicysta, tłumacz i działacz społeczny białoruskiej mniejszości narodowej w Polsce, tworzący w językach białoruskim i polskim; wykładowca akademicki UW i KUL, profesor zwyczajny UW, w latach 1975–2004 kierownik Katedry Filologii Białoruskiej UW[1].

Życiorys

Aleksander Barszczewski urodził się 2 listopada 1930 roku we wsi Bondary w gminie Michałowo powiatu wołkowyskiego województwa białostockiego II Rzeczypospolitej. Jego ojciec miał na imię Andrzej, matka – Pelagia[1]. Rozpoczął naukę w szkole powszechnej, jednak musiał ją przerwać wraz z wybuchem II wojny światowej. Edukację podstawową ukończył dopiero po wojnie. W latach 1949–1951 uczył się w Uniwersyteckim Studium Przygotowawczym w Lublinie. W latach 1951–1955 studiował filologię rosyjską[1][2][3] (według innego źródła – słowiańską[4]) na Uniwersytecie Łódzkim[1]. Od 1956 roku, kiedy założono Katedrę Filologii Białoruskiej Uniwersytetu Warszawskiego, wykładał na niej historię literatury białoruskiej[1][2]. W 1966 roku[1][2][3] obronił pracę doktorską w Katedrze Filologii Białoruskiej pod kierunkiem naukowym prof. Mariana Jakóbca[3]. Temat jego dysertacji brzmiał: Jakub Kołas – dzieje twórczości 1906–1930[2]. W latach 1975–2004 pełnił funkcję kierownika Katedry Białorutenistyki. W 1986 roku[1][2] obronił rozprawę habilitacyjną[1]. Temat jego rozprawy habilitacyjnej brzmiał: Białoruska obrzędowość i folklor wschodniej Białostocczyzny: narodziny, wesele, śmierć[3]. W 2002 roku[3], po opublikowaniu pracy pt. Tworcy biełaruskaha litaraturnaha ruchu u Polszczy. 1958–1998[2] otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych[5][3]. Odbył staż naukowy w ZSRR, był pracownikiem naukowym białostockiej filii UW[4]. Równocześnie w latach 1991–2000 był wykładowcą białorutenistyki na Wydziale Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[1]. Wykładał również na Uniwersytecie Łódzkim i Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. Był promotorem ponad 260 magistrów – białorutenistów, kilkunastu rusycystów[3], a w latach 1998–2013 – promotorem 5 doktorów[1].

Prowadził wykłady na zaproszenie uniwersytetów za granicą: Queens College, City University of New York (1987), UCL School of Slavonic and East European Studies Uniwersytetu Londyńskiego (1988), Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińsku (1989), Grodzieńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Janki Kupały (1991), Witebskiego Uniwersytetu Państwowego (1994, 1998), Połockiego Uniwersytetu Państwowego (1996), Homelskiego Uniwersytetu Państwowego im. Franciszka Skaryny (1998). W 1993 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego[1].

Aleksander Barszczewski zmarł w Warszawie 27 marca 2022 roku[2]. 30 marca odbyło się jego pożegnanie w cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie. 1 kwietnia został pochowany w Juszkowym Grodzie koło Białegostoku[6].

Przynależność do organizacji

Aleksander Barszczewski od 1971 roku należał do Związku Literatów Polskich, od 1995 roku[1] (według innych źródeł – od 2002 roku[2][5]) do Związku Pisarzy Białoruskich, od 2002 roku do PEN International. Od 1958 roku był członkiem Białoruskiego Stowarzyszenia Literackiego „Białowieża”, a w latach 1959–1980 był jego przewodniczącym. W latach 1993–2004 pełnił funkcję рrzewodniczącego Polskiego Towarzystwa Białorutenistycznego. W latach 1995–2005 był wiceprezydentem Międzynarodowego Zrzeszenia Białorutenistów[1]. Od 1994 roku był członkiem rzeczywistym Międzynarodowej Akademii Nauk Eurazji w Mińsku[7]. W latach 1982–1990 pełnił funkcję przewodniczącego Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego. Od 1993 roku był wiceprzewodniczącym Stowarzyszenia Folklorystów Białorusi. W latach 2002–2003 należał do Komitetu Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk. Od 1993 roku był przewodniczącym Komitetu Głównego Olimpiady Języka Białoruskiego w Polsce. Od 2010 roku należał do Komisji Emigrantologii Słowian[1].

Działalność naukowa

Aleksander Barszczewski zajmował się badaniem białoruskiego folkloru, polsko-białoruskich związków literackich i kulturowych, a także ogólnych problemów literackich[1]. Badał białoruską literaturę emigracyjną, która wcześniej jedynie w marginalnym stopniu stanowiła obiekt zainteresowań historyków literatury[3]. Wydał następujące publikacje na te tematy:

  • Białoruska obrzędowość i folklor wschodniej Białostocczyzny. Białystok: 1990.;
  • współaut. z A. Bergman i J.Tomaszewskim: Ignacy Dworczanin – białoruski polityk i uczony. Warszawa: 1990.;
  • Tworcy biełaruskaha litaraturnaha ruchu u Polszczy. 1958–1998. Mińsk: 2001. (biał.).;
  • Biełaruskaja emihracyjnaja piśmowaść. Cz. 1. Warszawa: 2004. (biał.).;
  • we współaut. z innymi Pracownikami Katedry Białorutenistyki UW: Białorusko-polski słownik. Warszawa: 2012.[1].

Barszczewski jest też autorem 108 rozpraw i artykułów naukowych opublikowanych w polskich i zagranicznych książkach i czasopismach. Wziął udział i wygłosił referaty w 67 konferencjach naukowych w Polsce i poza jej granicami[1].

Do jego najważniejszych prac popularno-naukowych należą cykle publikowane na łamach tygodnika „Niwa”: Biełaruskaja litaratura (500 odcinków w latach 1971–1984), Biełaruski falklor (60 odcinków w latach 1986–1987), Radzima – Rodina (45 odcinków, 1996), a także cykle esejów wyemitowanych na antenie Redakcji Białoruskiej Radia Polonia: Biełaruski litaraturny ruch u paslawajennaj Polszczy (225 esejów w latach 1994–1997), Biełaruskaja emihracyjnaja piśmowasć (326 esejów w latach 1997–2004)[1].

Barszczewski jest autorem podręczników i skryptów:

  • współaut. z W. Szwedem: Drużba i praca. Chrestamatyja dla VIII kłasa. Warszawa: 1967. (biał.).;
  • współaut. z W. Szwedem: Nasustrecz życciu. Chrestamatyja dla VII kłasa. Warszawa: 1974. (biał.).;
  • Historia literatury białoruskiej. Folklor. Warszawa: 1976.;
  • Historia literatury białoruskiej. Okres Rusi Kijowskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Warszawa: 1981.[1].

Działalność literacka

Aleskander Barszczewski zaliczany jest do kręgu najwybitniejszych przedstawicieli białoruskiej literatury w Polsce. W literaturze pięknej posługiwał się pseudonimem „Aleś Barski”. Zadebiutował jako poeta w 1957 roku na łamach tygodnika „Niwa”[1] (według innego źródła – w 1959 roku w tomie zbiorowym „Run”[4]). Jego poezja jest ekspresyjna i metaforyczna. Tematami wierszy są liryka patriotyczna, złożony duchowy świat współczesnego człowieka, uczucia intymne. Wiersze Barszczewskiego publikowano w wielu białoruskich czasopismach w Polsce i w innych krajach, przekładano je na język polski, angielski i niemiecki[1].

Wydał 6 zbiorków poetyckich:

  • Bieławieżskija matywy. Białystok: 1962. (biał.).;
  • Żniwień słou. Białystok: 1967. (biał.).;
  • Moj bierah. Mińsk: 1975. (biał.).;
  • Blizkasć dalokaha. Białystok: 1983. (biał.).;
  • Liryczny puls. Mińsk: 1987. (biał.).;
  • Nostalgie. Białystok: 1999.[1].

A także:

  • Z pabaczanaha i pierażytaha. Mińsk: 1992. (biał.). – tom prozy wspomnieniowej;
  • Wybranyja twory. Mińsk: 2011. (biał.). – wybór najbardziej znanych utworów z dziedziny poezji, prozy, dramaturgii, krytyki i literaturoznawstwa[1].

Przekłady

Aleksander Barszczewski zajmował się także przekładami z języków białoruskiego, rosyjskiego i ukraińskiego na język polski. Były to między innymi:

  • Diabelskie skrzypce. Warszawa: 1973, 1977. – tom bajek białoruskich;
  • Niewyczerpany dzban. Warszawa: 1976. – tom bajek białoruskich;
  • Mocarni czarodzieje. Warszawa: 1984. – tom bajek rosyjskich;
  • Zaklęte barwy stepu. Warszawa: 1987. – tom bajek ukraińskich;
  • Janka Kupała: Poezje wybrane. Warszawa: 1984. – tomik poezji białoruskiej;
  • Walancin Łuksza: Drzewo przyjaźni: wiersze i bajki. Mińsk: 1990. – tomik poezji białoruskiej;
  • Wasil Witka: Tosi, tosi łapkі: ludowe kołysanki, śmieszki, zabawy, wyliczanki. Mińsk: 1985. – tomik poezji białoruskiej;
  • Pietruś Brouka: Nad ojczystą rzeką: poemat. Mińsk: 1983.;
  • Janka Kupała: Ona i ja. Mińsk: 1985. – poemat[1].

Tłumaczył także białoruską poezję emigracyjną[1].

Życie prywatne

Aleksander Barszczewski był żonaty z Niną Barszczewską z d. Omeljaniuk. Rozmawiał z nią w domu w języku białoruskim[8].

Odznaczenia

Odznaczenia polskie

Odznaczenia białoruskie

  • Medal Franciszka Skaryny (28 maja 1991) – za znaczący wkład w białorusoznawstwo i aktywną popularyzację języka i literatury białoruskiej (jako jeden z trzech pierwszych obywateli krajów innych niż Białoruś)[9][3];
  • Medal Ryhora Szyrmy „Za troskę o mądrość ludu” (2005)[3];
  • Odznaka „Za wkład w rozwój kultury Białorusi” (2010)[3];
  • Order Franciszka Skaryny (10 września 2015)[10][3].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Walentyna Szwed: Aleksander Barszczewski. Pracownia Filmu, Dźwięku i Fotografii "Niezbudka". [dostęp 2026-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-11)].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Баршчэўскі Аляксандар. kamunikat.org. [dostęp 2026-03-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-07)]. (biał.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Siwek 2020 ↓, s. 210
  4. 1 2 3 Bartelski 2000 ↓, s. 27
  5. 1 2 Barszczewski Aleksander. Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego. [dostęp 2026-03-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-05-28)].
  6. ↑ Ганна Кандрацюк. Аляксандр Баршчэўскі (2.11.1930-27.03.2022) — некалькі беларускіх падмуркаў. „Niwa”, s. 1, 10 kwietnia 2022. Białystok: Rada Programowa Tygodnika „Niwa”. ISSN 0546-1960. [dostęp 2026-03-28]. [zarchiwizowane z adresu]. (biał.).
  7. ↑ Беларуская энцыклапедыя ↓, s. 324
  8. ↑ Kaleta 2020 ↓, s. 18
  9. ↑ Н. Дементей: Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 28 мая 1991 г. №821-XII. pravo.kulichki.net, 1991-05-28. [dostęp 2026-03-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-24)]. (ros.).
  10. ↑ А. Лукашэнка: Указ Презідента Рэспублікі Беларусь ад 10 верасня 2015 г. №390. Narodowy Inernetowy Portal Prawny Republiki Białorusi, 2015-09-10. [dostęp 2026-03-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-15)]. (biał.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.