Aleksander Karczyński
| Data i miejsce urodzenia |
20 lutego 1882 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
23 grudnia 1973 |
| Instrumenty | |
| Zawód |
Aleksander Karczyński[1] (ur. 20 lutego 1882 w Pelplinie, zm. 23 grudnia 1973 tamże[2]) – polski organista, dyrygent i kompozytor, który całe swe twórcze życie spędził w USA.
Życiorys
Był synem Ignacego – pelplińskiego zegarmistrza, a zarazem organisty w pobliskiej Nowej Cerkwi. Wśród jego licznego rodzeństwa (Aleksander był szóstym z jedenaściorga rodzeństwa) było trzech księży – w tym Sługa Boży Cyryl Karczyński – i dwie zakonnice. Pierwsze lekcje muzyki pobierał u ojca. Początkowo uczył się w pelplińskim Collegium Marianum u ks. Bernarda Ruchniewicza, a następnie w gimnazjum w Chełmnie, gdzie wstąpił w szeregi Filomatów Pomorskich. Został za to skazany w procesie toruńskim we wrześniu 1901 roku na tydzień więzienia[3]. Później studiował kompozycję i dyrygenturę w Królewskiej Akademii Muzycznej w Monachium u Ludwiga Thuillego, Felixa Mottla i Maxa Regera, kończąc tę uczelnię dyplomem z odznaczeniem w roku 1905[4].
Aby uniknąć służby w wojsku pruskim, wyemigrował do USA. Był tam organistą i dyrygentem chóru kościołów chicagowskich (św. Apostołów Piotra i Pawła, a następnie św. Młodzianków), a także kierował również chórami świeckimi, m.in. chórem „Plon”. Brał czynny udział w życiu amerykańskiej Polonii, nie tylko jako muzyk (od 1927 roku był generalnym dyrygentem Związku Śpiewaków Polskich w Ameryce). Był współzałożycielem i sekretarzem polskiego Towarzystwa Naukowego im. św. Jadwigi. Redagował wydawany przez nie Polish-American Review (Przegląd Polsko-Amerykański) oraz miesięcznik muzyczny „Lutnia” i „Przegląd Śpiewaczy”. Był członkiem Zarządu Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich w Ameryce. Od 1911 roku wykładał śpiew i literaturę polską w chicagowskich kolegiach (Sacred Heart College i St. Ignatius College).
Aleksander Karczyński jest kompozytorem m.in. trzyczęściowej Sonaty organowej b-moll op. 38, będącej jednym z przykładów polskiej późnoromantycznej muzyki organowej.
W 1966 roku[5] przeszedł na emeryturę i wrócił do rodzinnego Pelplina, gdzie po śmierci został pochowany obok swych braci-księży na cmentarzu parafialnym.
Przypisy
- ↑ Hasło opiera się na Piotr Szumiński: Życie i twórczość Aleksandra Karczyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem twórczości organowej. Warszawa 1986, mps pracy magisterskiej.
- ↑ Irena Chruścińska, Kazimierz Chruściński. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1973–1974. Różne wydarzenia i imprezy. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 7, s. 129, 1975. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-09].
- ↑ Poręba S., 1974: Cyryl Karczyński – zapomniany zbieracz pieśni ludowych. Literatura Ludowa, 2, s. 31.
- ↑ Karczyński Aleksander [online], Polskie Centrum Informacji Muzycznej [dostęp 2025-10-09].
- ↑ Poręba podaje rok 1963, Poręba S., 1974: Cyryl Karczyński – zapomniany zbieracz pieśni ludowych. Literatura Ludowa, 2, s. 30.
Bibliografia
- Błaszczyk Leon Tadeusz, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX w., PWM, Kraków 1964.
- Szumiński Piotr, Życie i twórczość Aleksandra Karczyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem twórczości organowej, manuskrypt pracy magisterskiej - Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1986.
- Zakrzewska-Nikiporczyk Barbara, Z życia muzycznego Polaków w Chicago na początku XX wieku, „Muzyka” 1989 nr 4, s.125–131.
- Iwanicka-Nijakowska Anna, Karczyński Aleksander, [w:] Kompozytorzy polscy 1918–2000, t. II Biogramy (pod red. Marka Podhajskiego), Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie / Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, Warszawa-Gdańsk 2005.