Aleksandr Friedman
![]() | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne |
|
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
Aleksandr Aleksandrowicz Friedman lub Friedmann[1][2] (ros. Александр Александрович Фридман, ur. 4 czerwca?/16 czerwca 1888 w Sankt Petersburgu, zm. 16 września 1925 tamże)[3] – rosyjski naukowiec: matematyk, meteorolog, fizyk i kosmolog, profesor uniwersytetu w Permie (od roku 1918), a od 1920 w Piotrogrodzie[4].
Życiorys
Pierwszy artykuł naukowy o teorii liczb Bernoulliego opublikował w ostatniej klasie liceum w 1906. W tym samym roku rozpoczął studia matematyczne na Uniwersytecie Petersburskim. Po ich zakończeniu w 1910 został wykładowcą tej uczelni oraz Instytutu Górniczego. Od 1913 zajmował się głównie meteorologią. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do lotnictwa, gdzie za liczne loty obserwacyjne oraz za udane bombardowania przeciwnika otrzymał Order św. Jerzego. Po wojnie wykładał na uczelniach w Permie i Piotrogrodzie, jednocześnie od 1920 pracował w Głównym Laboratorium Fizycznym (zajmującym się fizyką atmosfery i geofizyką) w Piotrogrodzie, a w 1925 został dyrektorem tego laboratorium. W lipcu 1925 w czasie lotu balonem badawczym osiągnął rekordową na owe czasy wysokość 7400 m. Zmarł na tyfus brzuszny.
W badaniach zajmował się problemami kosmologicznymi w ogólnej teorii względności, stał się także twórcą tzw. meteorologii dynamicznej, w ramach której badał głównie zagadnienia turbulencji w atmosferze i powstawania oraz fizyki wichrów. Był jednym z pierwszych astrofizyków postulujących model Wielkiego Wybuchu w ewolucji Wszechświata.
Odznaczenia
Zobacz też
- równania Friedmana – podstawowe równania kosmologii relatywistycznej
- wszechświat Friedmana – model kosmologiczny Wszechświata
- metryka Friedmana-Lemaître’a-Robertsona-Walkera – metryka Riemanna, która reprezentuje jednorodny, izotropowy Wszechświat
Przypisy
- ↑ Friedman Aleksandr A., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-10-11].
- ↑ Aleksandr Aleksandrovich Friedmann, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-10-11] (ang.).
- ↑ J.J. O'Connor, E.F. Robertson: Aleksandr Aleksandrovich Friedmann. School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland. [dostęp 2017-10-11].
- ↑ A. Lightman, Światło z przeszłości. Dzieje Kosmologii współczesnej, Warszawa 2003, s. 26.
Linki zewnętrzne
Alexandr Alexandrovich Friedmann w bazie Mathematics Genealogy Project (ang.) [dostęp 2021-10-30].
- ISNI: 0000000030612164
- VIAF: 22944573
- LCCN: n88249680
- GND: 119134683
- NDL: 00440180
- BnF: 12428251x
- SUDOC: 057550379
- SBN: CAGV745512
- NKC: uk2015872031
- NTA: 112511406
- Open Library: OL1618087A
- PLWABN: 9810620560305606
- NUKAT: n98022246
- J9U: 987007491621305171
- LNB: 000093755
- LIH: LNB:V*368640;=BN
- WorldCat: E39PBJdWKqtCPphm9YR4G6kqwC
- PWN: 3902809
- Britannica: biography/Aleksandr-Aleksandrovich-Friedmann
- Treccani: aleksandr-aleksandrovic-friedmann
- Universalis: alexandre-alexandrovitch-friedmann
- nowa БРЭ: fridman-aleksandr-aleksandrovich-3267ac
- NE.se: aleksandr-fridman
- SNL: Aleksander_Friedmann
- VLE: aleksandr-fridman
- DSDE: Aleksandr_Friedmann
- Hrvatska enciklopedija: 20627
