Alexander von Middendorff

Alexander von Middendorff

Александр Миддендорф

Alexander von Middendorff (ok. 1880)
Pełne imię i nazwisko	Alexander Theodor von Middendorff
Data i miejsce urodzenia	18 sierpnia 1815 Petersburg
Data i miejsce śmierci	28 stycznia 1894 Hellenurme
Zawód, zajęcie	zoolog, podróżnik
Narodowość	rosyjska, niemiecka

Alexander Theodor von Middendorff (ros. Александр Федорович Миддендорф, ur. 6 sierpnia^?/18 sierpnia 1815 w Petersburgu, zm. 28 stycznia 1894 w Hellenurme w guberni inflanckiej) – rosyjski zoolog i badacz Syberii bałtyckoniemieckiego pochodzenia^[1].

Matką Alexandra Middendorffa była Zofia Johanson (1782–1868), Estonka chłopskiego pochodzenia wysłana przez rodziców na studia do Sankt Petersburga. Tam poznała Teodora Johanna von Middendorffa (1776–1856), syna pastora Niemców bałtyckich w Karuse, w Estonii, przyszłego dyrektora Instytutu Pedagogicznego w Sankt Petersburgu. Ze względu na różnice społeczne rodzice nie mogli wziąć ślubu. Ich dzieci, Aneta (ur. 1809) i Alexander, byli dziećmi pozamałżeńskimi. Alexander nie mógł zostać ochrzczony przez sześć miesięcy po urodzeniu, gdyż Estoński Kongres Luteranów w Sankt Petersburgu w ramach Niemieckiego Kongresu Luterańskiego nie wydał zgody na ochrzczenie. W dołączonym piśmie rodzice Middendorffa zapisali jako małżeństwo. Aby nie wzbudzać zainteresowania opinii publicznej, matka i syn zostali odesłani do osady Pööravere w Estonii. Kiedy Alexander został posłany do szkoły w 1824 r., rodzice się pobrali formalnie^[2].

Studiował medycynę na Uniwersytecie w Tartu (Dorpat) w latach 1832–1835. Dyplom uzyskał w 1837 roku, następnie podjął dalsze studia w Berlinie, Erlangen, Wiedniu i Wrocławiu. W 1839 podjął pracę na uniwersytecie w Kijowie.

Istotna zmiana nastąpiła, gdy w jego życiu pojawił się Karl Ernst von Baer, który organizował ekspedycję badawczą do Laponii i na Półwysep Kolski. Middendorff wziął w niej udział i była to pierwsza z szeregu ekspedycji, które naznaczyły jego życie. Najbardziej w nauce znaną jest tzw. „Wielka Ekspedycja Syberyjska” (czasem też: „Ekspedycja Middendorffa”) w latach 1843–1845, która dotarła na północy aż do Półwyspu Tajmyr, a na wschodzie – poprzez tereny nad jeziorem Bajkał – aż po Amur.

W 1852 r. Middendorff został wybrany na członka Petersburskiej Akademii Nauk (w klasie zoologicznej). Wkrótce jednak, bo w 1860 r., opuścił Petersburg. Pomimo jednak wyjazdu z Rosji nadal utrzymywał kontakty z uczonymi rosyjskimi i brał udział w kolejnych ekspedycjach, np. na trasie Krym – Turcja – Grecja – Malta – Wyspy Kanaryjskie. Podróżował też na trasie Ural – Azja Środkowa – Azja Południowa. W 1870 r. na zaproszenie jednego z książąt rosyjskich przyłączył się do wyprawy idącej z Rosji północnej poprzez wyspy Nowa Ziemia do Islandii. W osiem lat później pojechał wraz z synem Maxem do Fergany. Były to wyprawy badawcze, na podstawie zebranych podczas nich materiałów Middendorff publikował książki, z których część wyszła także w przekładzie rosyjskim (np. Oчepки из Фepгaнcкoй дoлины, Petersburg 1882).

Ważnymi dla poznania Syberii dziełami powstałymi na podstawie materiałów zebranych w czasie Wielkiej Ekspedycji są:

1. 4-tomowy opis Syberii, wydany przez Middendorffa pod tytułem Reise in den äußeren Norden und Osten Sibiriens während der Jahre 1842 bis 1845.
2. Pierwsza w świecie gramatyka języka jakuckiego, opracowana z materiałów Middendorffa już po jego śmierci przez Ottona von Böhtlingka i wydana pod tytułem Über die Sprache der Jakuten (1851).

Opisał naukowo m.in. świerszczaka ochockiego. Na jego cześć nazwano m.in.: niedźwiedzia kodiaka (Ursus arctos middendorffi) i Zatokę Middendorffa na półwyspie Tajmyr.

W uznaniu zasług na polu badań terenów Syberii otrzymał w 1846 Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Geograficznego (Patron's Medal)^[3].

• E. Tammiksaar, I. Stone, Alexander von Middendorff and his expedition to Siberia (1842–1845), Polar Record 43 (226): 193–216 (2007)
• Barbara and Richard Mearns, Audubon to Xantus, The Lives of Those Commemorated in North American Bird Names, ISBN 0-12-487423-1.
• Eren H.: Türklük bilimi sözlügü I, Ankara 1998.