Alfred Birkenmayer

Alfred Birkenmayer (Birkenmajer)

Burmistrz, Straszewski

major rezerwy
Data i miejsce urodzenia	29 maja 1892 Kraków
Data i miejsce śmierci	4 czerwca 1977 Ottawa
Przebieg służby
Lata służby	1914–1930, 1939–1945
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier Wojsko Polskie
Formacja	Legiony Polskie
Jednostki	Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-ukraińska III powstanie śląskie II wojna światowa
Późniejsza praca	dziennikarz
Odznaczenia

Alfred Józef Birkenmayer, także Birkenmajer, ps. „Burmistrz”, „Straszewski” (ur. 29 maja 1892 w Krakowie, zm. 4 czerwca 1977 w Toronto)^[1] – major rezerwy Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, pracownik polskiego wywiadu wojskowego, poseł na Sejm, publicysta, dziennikarz.

Pochodził z rodziny o korzeniach niemieckich. Był synem Ludwika Antoniego (1855–1929), astronoma, historyka nauk ścisłych, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, i Zofii z Karlińskich^[2], córki Franciszka Karlińskiego i Ludmiły z Luckerów (1861–1943). Miał liczne rodzeństwo; spośród braci Aleksander Ludwik był historykiem nauk ścisłych i filozofii oraz bibliotekoznawcą, Józef, profesorem, krytykiem literackim, poetą i tłumaczem, oraz Wincenty polonistą i znanym taternikiem^[3].

Po zdaniu matury w Zakładzie Naukowo-Wychowawczym Ojców Jezuitów w Chyrowie, studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie uzyskał absolutorium^[2]. Od 1910 należał do harcerstwa w Krakowie^[2], a także był członkiem Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. Z chwilą wybuchu I wojny światowej w szeregach armii austro-węgierskiej, a następnie Legionów Polskich, gdzie służył w artylerii^[2]. W 1917, po kryzysie przysięgowym musiał ukrywać się przed żandarmerią austriacką, działał w konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej^[2] w Małopolsce Wschodniej. Za tę działalność władze Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej wydały na niego wyrok śmierci.

W latach 1918–1927 był oficerem Wojska Polskiego^[2], służąc ze względu na znajomość języków obcych w Oddziale II Sztabu Generalnego. Brał udział w przygotowaniu III powstania śląskiego, a w latach 1922–1924 kierował placówką „Brzoza” w Berlinie. Był też redaktorem pisma Polska Zbrojna^[2]. Z dniem 30 kwietnia 1928, „na własną prośbę o długoterminowy urlop”, został przeniesiony w stan nieczynny na przeciąg 12 miesięcy^[4]. Z dniem 5 listopada 1928 został przeniesiony w stan nieczynny na przeciąg trwania kadencji sejmowej bez poborów^[5]. Z dniem 1 września 1930 został powołany ze stanu nieczynnego z równoczesnym oddaniem do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr I do prac przysposobienia wojskowego^[6]. Z dniem 31 października 1930 został przeniesiony w stan spoczynku^[7].

W 1928 z ramienia BBWR wybrany zastępcą posła, a w 1930 posłem na Sejm^[2]. Pełnił też funkcje dyrektora agencji telegraficznej „Express” i wicedyrektora agencji „Iskra”, a w latach 1931–1934 redaktora naczelnego prorządowych wydawnictw prasowych Pomorskiej Spółdzielni Wydawniczej w Toruniu^[2]. Od 1934 kierownik sekretariatu wojewódzkiego BBWR w Wilnie. W 1935 przeszedł do pracy w Polskim Radio. W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie w LOPP, gdzie był członkiem zarządu głównego i rady naczelnej, a także w latach 1931–1933 wiceprezesem^[8]. Ponadto publikował artykuły m.in. w „Głosie Prawdy” „Gazecie Polskiej” czy „Baltische Presse”, a także wygłaszał odczyty o tematyce politycznej, ekonomicznej i społecznej^[8].

Z chwilą wybuchu II wojny światowej powrócił do pracy wywiadowczej. W 1940 został skierowany na placówkę w Belgradzie, której nie objął z powodu agresji Niemiec na Francję. Pod pseudonimem „Burmistrz” działał w placówkach wywiadowczych w Casablance i Madrycie, zajmując się przerzutem polskich żołnierzy do Wielkiej Brytanii. Aresztowany przez policję kolaboracyjnego rządu Vichy został skazany na 7 miesięcy więzienia. Po uwolnieniu przedostał się poprzez Maroko do Ottawy, gdzie do końca wojny światowej służył w wywiadzie. Po wojnie pozostał w Kanadzie, działał w Stowarzyszeniu Polskich Kombatantów^[9][10].

Pochowany w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie^[1].

W 1920 ożenił się ze Zdzisławą z domu Jugan, a po jej śmierci, 17 stycznia 1931 z Konstancją Sandecką^[2].

• Krzyż Niepodległości z Mieczami – 7 lipca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[11][8]
• Krzyż Walecznych dwukrotnie^[8][12]
• Srebrny Krzyż Zasługi^[12][8]
• Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi^[8]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[8]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[8]
• Złota Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej^[12]
• Order Świętego Sawy III klasy^[12]

• Kazimierz Przybyszewski: Birkenmayer, Alfred. W: Toruński Słownik Biograficzny. Krzysztof Mikulski (red.). T. 2. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2000.
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
• StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938 .