Ali-Adża Szychlinski

Urodził się 23 kwietnia 1865 roku we wsi Kazachły (obecnie Aşağı Salahlı) w guberni jelizawietpolskiej^[1]. Pisał, że jego ojciec, Ismajil Szychlinski, był potomkiem szlacheckiego rodu Szychlinskich, którego początki sięgają 1537 roku^[2]. Szychlinski napisał w swoim Notatniku oficerskim (az. Zabitin dəftəri), dzienniku, nad którym pracował od 1904 roku, że jego matka, Szach-Jemen chanum (z domu Gaibowa), była wnuczką Molli Vəli Vidadiego, XVIII-wiecznego azerrskiego poety. Ali-Adża Szychlinski miał również dwóch braci^[3].

W sierpniu 1876 roku Szychlinski wstąpił do tyfliskiej szkoły wojskowej, którą ukończył w 1883 roku^[1]. Kontynuował naukę w Michajłowskiej Akademii Artylerii w Petersburgu jako junkier. Był zdolnym uczniem, wyróżniał się jako dobry jeździec i gimnastyk. 11 sierpnia 1886 roku otrzymał stopień podporucznika i został przydzielony do 39 Brygady Artylerii stacjonującej w Aleksandropolu (obecnie Giumri)^[4]. W 1887 roku awansował na porucznika i otrzymał pierwsze odznaczenie – Order Świętego Stanisława III klasy^[5].

W 1894 roku awansował na sztabskapitana i został mianowany dowódcą drużyny szkoleniowej swojej brygady. W 1900 roku Szychlinski został przeniesiony do Zabajkalskiego Batalionu Artylerii na wschodniej Syberii. Został mianowany dowódcą baterii Zabajkalskiego Dywizjonu Artylerii. Brał udział w tłumieniu powstania bokserów w Chinach^[6].

Podczas wojny rosyjsko-japońskiej Szychlinski był dowódcą baterii artylerii. Wyróżnił się podczas oblężenia Port Artur, kiedy pomimo ciężkiego ranienia w nogę osobiście wycelował działa po śmierci ich obsługi, dzięki czemu odparł ataki przeważających sił japońskich^[7]. Za zasługi na polu walki 28 września 1905 roku został odznaczony Orderem Świętego Jerzego IV klasy i awansowany na podpułkownika. Otrzymał również Broń Złotą^[8].

W styczniu 1906 roku Szychlinski został oddelegowany do Oficerskiej Szkoły Artylerii w Carskim Siole, którą ukończył z wyróżnieniem w sierpniu tego samego roku i został mianowany jej wykładowcą. Podczas pełnienia tej funkcji Szychlinski opublikował szereg prac na temat artylerii, w tym książkę pt. Zastosowanie artylerii polowej w bitwie oraz wynalazł oryginalny przyrząd do namierzania celów, nazwany na jego cześć „trójkątem Szychlinskiego”^[9]. W 1908 roku Szychlinski awansował do stopnia pułkownika, a w 1912 roku otrzymał stopień generała majora i został zastępcą komendanta Oficerskiej Szkoły Artylerii^[10].

Kiedy w 1914 roku wybuchła I wojna światowa, Ali-Adża Szychlinski został mianowany dowódcą artylerii garnizonowej w Petersburgu. W styczniu 1915 roku został oddelegowany na Front Północno-Zachodni, aby kierować szkoleniem załóg ciężkiej artylerii. 23 maja 1915 roku został mianowany głównodowodzącym Frontu Północno-Zachodniego, a po podziale frontu na dwa zajmował to samo stanowisko na Froncie Zachodnim. Powierzono mu tworzenie batalionów i brygad ciężkiej artylerii^[11]. Od kwietnia 1916 roku Szychlinski pełnił obowiązki inspektora artylerii Frontu Zachodniego^[12]. Odpowiadał za artyleryjskie aspekty operacji Frontu Zachodniego. 2 kwietnia 1917 roku został awansowany do stopnia generała porucznika^[13].

Po rewolucji lutowej w Rosji, Ali-Adża Szychlinski został mianowany dowódcą 10 Armii we wrześniu 1917 roku. Po rewolucji październikowej zrezygnował ze stanowiska i przeniósł się do Tyflisu, gdzie powierzono mu zadanie utworzenia korpusu muzułmańskiego (azerskiego). Korpus wspierał osmańską Kaukaską Armię Islamu w bitwie o Baku, walcząc z siłami bolszewickimi i brytyjskimi. W styczniu 1919 roku rząd Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu mianował Szychlinskiego zastępcą ministra obrony Republiki Azerbejdżanu Samada beja Mehmandarowa. 28 czerwca 1919 roku Ali-Adża Szychlinski został awansowany do stopnia generała artylerii armii azerbejdżańskiej. Po inwazji Armii Czerwonej na Azerbejdżan i ustanowieniu władzy sowieckiej w tym kraju w kwietniu 1920 roku, Szychlinski został aresztowany, lecz zwolniony dwa miesiące później dzięki wstawiennictwu Narimana Narimanowa^[14].

W latach 1920–1921 Szychlinski został oddelegowany do Moskwy, gdzie był doradcą w departamencie inspekcji artylerii Armii Czerwonej i wykładał w Wyższej Szkole Artylerii^[15]. 18 lipca 1921 roku został przeniesiony z powrotem do Baku, gdzie nauczał w szkole wojskowej i został zastępcą przewodniczącego wojskowego towarzystwa naukowego garnizonu bakijskiego. W 1926 roku opublikował Rosyjsko-azerski krótki słownik wojskowy^[16]. Odszedł ze służby wojskowej w 1929 roku^[13].

Ostatnie dni spędził w swoim domu, mieszkaniu nr 14 przy ulicy Dżafara Dżabarliego w Baku. Na niedługo przed śmiercią, w 1942 roku Ali-Adża Szychlinski spisał swoje wspomnienia zatytułowane Moje wspomnienia. Książka ukazała się dziewięć miesięcy po śmierci generała, w maju 1944 roku. Znany rosyjski i radziecki specjalista wojskowy, doktor nauk wojskowych, generał major Jewgienij Barsukow, napisał do niej przedmowę. Książka została wydana przez „Azərnəşr” w języku azerskim i rosyjskim w 1984 roku, w nakładzie ponad 60 tys. egzemplarzy, z dodatkami i objaśnieniami^[2].

Ali-Adża Szychlinski zmarł na kardiosklerozę w szpitalu im. Adży-Musy Nagijewa. Pogrzeb odbył się 18 sierpnia 1943 roku, uczestniczyła w nim orkiestra Garnizonu Wojskowego w Baku^[13].