Almudena Grandes

Almudena Grandes
María de la Almudena Grandes Hernández
Ilustracja
Almudena Grandes w 2011 roku
Data i miejsce urodzenia

7 maja 1960
Madryt, Hiszpania

Data i miejsce śmierci

27 listopada 2021
Madryt, Hiszpania

Zawód, zajęcie

pisarka, felietonistka

podpis

Almudena Grandes (właśc. María de la Almudena Grandes Hernández, ur. 7 maja 1960 w Madrycie, zm. 27 listopada 2021 tamże) – hiszpańska pisarka i felietonistka, autorka 14 powieści i trzech zbiorów opowiadań.[1][2] Jej twórczość została przetłumaczona na ponad dwadzieścia języków, w tym na polski, i wielokrotnie zaadaptowana na potrzeby kina.[1][2] Laureatka krajowej nagrody literackiej Premio Nacional de Narrativa (2018) i Prix Méditerranée (2009).[3] Premier Hiszpanii Pedro Sánchez nazwał ją „jedną z najważniejszych pisarek naszych czasów".[1]

Życiorys

Wczesne lata i edukacja

Almudena Grandes urodziła się 7 maja 1960 roku w madryckiej dzielnicy Chamartín.[2][3] Pisać zaczęła w wieku dziewięciu lat.[3] Ukończyła studia z zakresu geografii i historii na Uniwersytecie Complutense w Madrycie, specjalizując się w prehistorii.[3][2] Po studiach rozpoczęła pracę jako redaktorka haseł encyklopedycznych oraz korektorka w sektorze wydawniczym.[2]

Kariera literacka

Debiut i pierwsze sukcesy

Czerpiąc z doświadczeń okresu la movida madrileña, madryckiego ruchu kontrkulturowego, który rozkwitł po śmierci generała Franco, w 1989 roku opublikowała swoją pierwszą powieść „Las edades de Lulú".[3] Erotyczna i kontrowersyjna książka odniosła wielki sukces komercyjny i zdobyła nagrodę La Sonrisa Vertical.[1][3] Powieść przetłumaczono na dwadzieścia języków, a na całym świecie sprzedała się w ponad 1,5 miliona egzemplarzy.[2] W Polsce ukazała się w 2003 roku nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka w tłumaczeniu Anity Teleśnickiej pod tytułem „Lulu".[4]

W 1990 roku reżyser Bigas Luna nakręcił adaptację filmową powieści, w której wystąpił m.in. Javier Bardem w swoim debiucie filmowym.[2][5] Film otrzymał nominację do nagrody Goya za scenariusz.[5]

Jej druga powieść „Te llamaré Viernes" ukazała się w 1991 roku i doczekała się ekranizacji w reżyserii Gerardo Herrero w 1996 roku.[2] W tym samym roku opublikowała także zbiór opowiadań „Modelos de mujer".[2] Publikacja trzeciej powieści „Malena es un nombre de tango" w 1994 roku również okazała się wielkim sukcesem.[3]

Dojrzała twórczość

W kolejnych latach wydała „Atlas de geografía humana" w 1998 roku (zaadaptowany do kina przez Azucenę Rodríguez), „Los aires difíciles" w 2002, „Castillos de cartón" w 2004 oraz „El corazón helado" w 2007.[2] Za powieść „El corazón helado" otrzymała w 2008 roku nagrodę Fundacji José Manuela Lary oraz nagrodę Gildii Księgarzy Madrytu.[2]

Seria „Episodios de una Guerra Interminable"

W 2010 roku opublikowała powieść „Inés y la alegría", pierwszą z planowanej serii sześciu powieści zatytułowanej „Episodios de una Guerra Interminable" (Epizody niekończącej się wojny).[3] Cykl opowiada o epizodach oporu antyfrankowskiego i pierwszym ćwierćwieczu dyktatury Franco widzianym z perspektywy jej przeciwników – „przegranych" hiszpańskiej wojny domowej.[3][6] Za „Inés y la alegría" otrzymała nagrodę Sor Juana Inés de la Cruz w 2011 roku.[2][7]

Kolejne tomy serii ukazały się w następnych latach: „El lector de Julio Verne" w 2012, „Las tres bodas de Manolita" w 2014 oraz „Los pacientes del doctor García" w 2017, za którą otrzymała krajową nagrodę literacką Premio Nacional de Narrativa.[3][2] Powieść „Los pacientes del doctor García" wydano w Polsce nakładem wydawnictwa Znak w 2019 roku pod tytułem „Pacjenci doktora Garcii".[8]

Jej ostatnia ukończona powieść „La madre de Frankenstein" ukazała się w 2020 roku.[1] Inspiracją dla niej były losy Aurory Rodríguez Carballeiry, hiszpańskiej feministki i reformatorki społecznej, która w 1933 roku zastrzeliła własną osiemnastoletnią córkę Hildegart, by nie stracić nad nią kontroli.[1] Powieść wydano w Polsce w tym samym roku nakładem wydawnictwa Znak pod tytułem „Matka Frankensteina".[9]

W 2015 roku wydała powieść „Los besos en el pan", poświęconą kryzysowi ekonomicznemu w Hiszpanii. Książka została przetłumaczona na język polski przez wydawnictwo Znak pod tytułem „Pocałunki składane na chlebie".[10]

Działalność publicystyczna

Grandes była stałą felietonistką dziennika „El País" oraz współpracowniczką programów radiowych, m.in. stacji radiowej Cadena SER.[2] Swoją twórczością publicystyczną i felietonową angażowała się w dyskusje społeczno-polityczne, konsekwentnie prezentując lewicowe, republikańskie i antyklerykalne poglądy.[2][3]

Styl twórczy

Twórczość literacka Grandes była inspirowana XIX-wiecznymi hiszpańskimi pisarzami Emilią Pardo Bazán i Benito Pérezem Galdósem.[2] Jej książki opowiadają o Hiszpanach w ostatnim ćwierćwieczu XX wieku i pierwszych latach XXI wieku, w stylu charakteryzującym się realizmem i psychologiczną introspekcją.[2][11]

Jako dziecko otrzymała od dziadka „Odyseję" Homera, którą wraz z „Don Kichotem" uważała za dwa najważniejsze wpływy na swoją twórczość.[3] Szczególnie interesowały ją postacie będące archetypami przetrwania, radzące sobie ze swoimi okolicznościami w ten czy inny sposób, w przeciwieństwie do bohaterów i antybohaterów.[3]

Grandes była politycznie lewicowa, a jej twórczość koncentrowała się na reżimie Francisco Franco i jego wpływie na hiszpańską demokrację.[2][3] W swoich powieściach przedstawiała historie „przegranych" – republikanów, antyfaszystów i ofiar dyktatury.[3] Małgorzata Kolankowska określiła ją jako „mistrzynię intrygi, baczną obserwatorkę i mistrzynię języka", podkreślając dominację postaci kobiecych w jej twórczości.[11] Sama o sobie mówiła: „Ktoś musi opowiedzieć naszą historię – historię tych, którzy przegrali wojnę".[3]

Działalność społeczna i poglądy

Grandes była zdecydowaną przedstawicielką lewicy i aktywistką społeczną.[3] Przy wielu okazjach głosowała na partię Zjednoczona Lewica.[2] Określała się jako antyklerykalna i republikańska.[3]

W kwietniu 2007 roku była jedną z sygnatariuszek manifestu, w którym grupa intelektualistów uznała akty terroryzmu za niedopuszczalne.[2] Podczas demonstracji po zamachu ETA na lotnisko Barajas w grudniu 2006 roku przeczytała oświadczenie „Za pokojem, życiem, wolnością i przeciwko terroryzmowi".[2]

Grandes była zaangażowana w ruch feministyczny i uczestniczyła w demonstracjach oraz protestach feministycznych.[3] W 1998 roku była członkinią Izquierda Abierta i wyraziła poparcie dla samookarżenia Ramony Maneiro, która pomagała swojemu partnerowi Ramónowi Sampedro w przeprowadzeniu eutanazji.[2]

Życie prywatne i śmierć

W 1994 roku wyszła za mąż za hiszpańskiego poetę Luisa Garcíę Montero, dyrektora Instytutu Cervantesa.[1][3] Z małżeństwa tego miała jedną córkę, a z wcześniejszego związku jednego syna.[2] Była zagorzałą kibicem klubu piłkarskiego Atlético Madryt.[3]

W październiku 2021 roku Grandes ujawniła w swoim felietonie w dzienniku „El País", że we wrześniu 2020 roku zdiagnozowano u niej raka.[1] Zmarła 27 listopada 2021 roku w swoim domu w Madrycie.[1] Jej śmierć wywołała falę kondolencji ze strony świata kultury i polityki, w tym premiera Hiszpanii Pedro Sáncheza.[1]

Twórczość

Powieści

  • „Las edades de Lulú" (Tusquets, 1989)
    • Wydanie polskie: „Lulu", tł. Anita Teleśnicka, Zysk i S-ka, Poznań 2003[4]
    • Adaptacja filmowa: „Las edades de Lulú" (1990), reż. Bigas Luna[5]
  • „Te llamaré Viernes" (Tusquets, 1991)
    • Adaptacja filmowa: reż. Gerardo Herrero, 1996
  • „Malena es un nombre de tango" (Tusquets, 1994)
  • „Atlas de geografía humana" (Tusquets, 1998)
    • Adaptacja filmowa: reż. Azucena Rodríguez, 2007
  • „Los aires difíciles" (Tusquets, 2002)
  • „Castillos de cartón" (Tusquets, 2004)
  • „El corazón helado" (Tusquets, 2007)

Seria „Episodios de una Guerra Interminable"

  • „Inés y la alegría" (Tusquets, 2010)
  • „El lector de Julio Verne" (Tusquets, 2012)
  • „Las tres bodas de Manolita" (Tusquets, 2014)
  • „Los pacientes del doctor García" (Tusquets, 2017)
    • Wydanie polskie: „Pacjenci doktora Garcii", Znak, Kraków 2019[8]
  • „La madre de Frankenstein" (Tusquets, 2020)
    • Wydanie polskie: „Matka Frankensteina", Znak, Kraków 2020[9]
  • „Todo va a mejorar" (Tusquets, 2022, pośmiertnie)

Inne powieści

  • „Los besos en el pan" (Tusquets, 2015)
    • Wydanie polskie: „Pocałunki składane na chlebie", Znak, Kraków 2015[10]

Zbiory opowiadań

  • „Modelos de mujer" (Tusquets, 1996)
  • „Mercado de Barceló" (Tusquets, 2003)
  • „Estaciones de paso" (Tusquets, 2005)

Nagrody i wyróżnienia

  • Nagroda La Sonrisa Vertical za „Las edades de Lulú" (1989)[1]
  • Nagroda Coherence (2002)
  • Nagroda Julián Besteiro dla Sztuki i Literatury (2002)
  • Nagroda Cálamo za Najlepszą Książkę Roku za „Los aires difíciles" (2003)
  • Nagroda Crisol za „Los aires difíciles" (2003)
  • Biblioteka publiczna w Azuqueca de Henares nosi jej imię (od 2006)
  • Nagroda Fundacji José Manuela Lary za „El corazón helado" (2008)[2]
  • Nagroda Gildii Księgarzy Madrytu za „El corazón helado" (2008)[2]
  • Prix Méditerranée (2009)[1]
  • Nagroda Crítica de Madrid za „Inés y la alegría" (2010)
  • Nagroda Iberoamericano de Novela Elena Poniatowska za „Inés y la alegría" (2011)[3]
  • Nagroda Sor Juana Inés de la Cruz za „Inés y la alegría" (2011)[2][7]
  • Szkoła podstawowa w dzielnicy Las Morillas w Maladze nosi jej imię (od 2012)
  • Nagroda Atocha International Lawyers of Atocha (2017)
  • Nagroda Liber (2018)[3]
  • Krajowa Nagroda Literacka Premio Nacional de Narrativa (2018)[3]
  • Doktor honoris causa Narodowego Uniwersytetu Kształcenia na Odległość (2020)
  • Międzynarodowa Nagroda Dziennikarstwa Międzynarodowego Klubu Prasowego (2020)
  • Nagroda Jean-Monnet za literaturę europejską za „Los pacientes del Dr. García" (2020)

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 W wieku 61 lat zmarła hiszpańska pisarka Almudena Grandes. BookLips.pl, 2021-11-27. [dostęp 2025-10-27].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Almudena Grandes, Novelist of Spain's Marginalized, Dies at 61. The New York Times, 2021-12-03. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Marta Eloy Cichocka: Ktoś musi opowiedzieć naszą historię. Tygodnik Powszechny, 2020-08-11. [dostęp 2025-10-27].
  4. 1 2 Lulu. Lubimyczytac.pl. [dostęp 2025-10-27].
  5. 1 2 3 The Ages of Lulu (1990). IMDb. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).
  6. ↑ Krzysztof Katkowski: W obronie kultury liberalnej. „Walka o Hiszpanię 1936–1939" Antony'ego Beevora. Kultura Liberalna, 2023-09-05. [dostęp 2025-10-27].
  7. 1 2 Almudena Grandes gana el XIX Premio Sor Juana Inés de la Cruz. El País, 2011-11-02. [dostęp 2025-10-27]. (hiszp.).
  8. 1 2 Pacjenci doktora Garcii. Wydawnictwo Znak, 2019-08-01. [dostęp 2025-10-27].
  9. 1 2 Matka Frankensteina. Lubimyczytac.pl. [dostęp 2025-10-27].
  10. 1 2 Pocałunki składane na chlebie. Wydawnictwo Znak. [dostęp 2025-10-27].
  11. 1 2 Małgorzata Kolankowska: Almudena Grandes. Biuro Literackie, 2021-12-04. [dostęp 2025-10-27].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.