Ambiwersja

Ambiwersja (także: ambiwertyzm; ang. ambiversion) – w psychologii osobowości określenie położenia pośredniego między introwersją a ekstrawersją, odnoszone do osób (ambiwertyków, ang. ambiverts) lokujących się w „środku” tego kontinuum, a więc niepasujących do skrajnych opisów introwertyka lub ekstrawertyka^[1]. Pojęcie bywa używane zarówno w ujęciach typologicznych (jako „typ pośredni”), jak i w ramach podejść cechowych, gdzie oznacza umiarkowane natężenie cechy ekstrawersji (zależnie od przyjętej skali i punktów odcięcia)^[2].

W piśmiennictwie anglojęzycznym spotyka się terminy ambiversion (dla opisu zjawiska) oraz ambivert (dla opisu osoby)^[3][4].

Wczesne rozważania nad introwersją i ekstrawersją wiąże się z typologią Carla Junga, w której wyróżniano m.in. typy introwertywny i ekstrawertywny, przy czym podkreślano, że większość osób nie odpowiada opisom skrajnym^[5]. Zgodnie z omówieniem historycznym, termin ambivert (opis osoby „pomiędzy” skrajnościami) zaproponował Edmund S. Conklin w latach 1922–1923, a pojęcie ambiwersji miało odnosić się do osób „normalnych” znajdujących się między biegunami introwersji i ekstrawersji^[3][1].

W modelach cech osobowości ekstrawersja bywa traktowana jako wymiar (cecha o określonym natężeniu), mierzony kwestionariuszowo, a „ambiwersja” bywa w tym kontekście rozumiana jako zakres wyników pośrednich, zależny od przyjętej operacjonalizacji^[6]. W badaniach stosuje się różne punkty odcięcia, np. dzieląc osoby na introwertyków, ambiwertyków i ekstrawertyków na podstawie wyniku w skali ekstrawersji^[7].

W literaturze funkcjonuje pozycja, w której „ambiwersja” jest traktowana jako istotna kategoria porównawcza lub jako obszar pośredni na kontinuum ekstrawersji. W badaniu Adama M. Granta dotyczącym wyników sprzedażowych wśród pracowników call-center (n=340) zaproponowano i przetestowano zależność krzywoliniową (odwrócone U) między ekstrawersją a efektywnością w sprzedaży, w której najwyższe wyniki uzyskiwały osoby o poziomie pośrednim (określone jako ambiverts)^[2].

W opracowaniach historycznych wskazywano, że „ambiwertyk” nie utrwalił się jako odrębny, powszechnie używany konstrukt w psychologii osobowości, a jego funkcja bywała sprowadzana do nazwania „środka” między skrajnościami typologicznymi lub do praktycznego podziału wyników na grupy w badaniach^[1]. W praktyce znaczenie terminu zależy od tego, czy opis dotyczy typów (kategoryzacji), czy wymiaru cechy (stopniowania), a także od tego, jak zdefiniowane są progi wyodrębniania grupy „pośredniej”^[2][7].

• introwersja
• ekstrawersja
• Wielka Piątka