Amelia Edwards

Urodziła się w londyńskiej dzielnicy Clerkenwell jako córka Thomasa Edwardsa (oficera armii brytyjskiej, później bankiera) i Alicii z domu Walpole. Jej kuzynką była Matilda Betham-Edwards (1836–1919), również pisarka, znana z opisów życia we Francji^[4]. W młodości Amelia mieszkała z rodzicami przy 19 Wharton Street w Islington; dom ten, utrzymany w stylu neogreckim (ang. Greek Revival), jest obecnie wpisany na listę zabytków^[5].

Edukację odebrała w domu pod kierunkiem matki. Od wczesnych lat wykazywała wszechstronne uzdolnienia – artystyczne, muzyczne i literackie. Już w dzieciństwie ilustrowała książki i pisała pierwsze opowiadania. Fascynowała się również lekturami podróżniczymi i historycznymi, takimi jak Manners and Customs of the Ancient Egyptians (Obyczaje i zwyczaje starożytnych Egipcjan) Johna Gardnera Wilkinsona^[2][6].

Debiutowała literacko w wieku dziewięciu lat, wygrywając lokalny konkurs na opowiadanie. Mimo talentu plastycznego, mając 14 lat zdecydowała się – pod wpływem rodziców – na kształcenie muzyczne. Przez siedem lat pobierała lekcje śpiewu oraz gry na fortepianie i organach. Ostatecznie jednak w 1853 roku, po opublikowaniu opowiadania Annette, porzuciła ambicje muzyczne, poświęcając się całkowicie pisarstwu^[2].

W drugiej połowie lat 50. XIX wieku Edwards osiągnęła niezależność finansową jako powieściopisarka, co pozwoliło jej na wspieranie finansowe rodziców. Publikowała nie tylko beletrystykę (w tym popularne historie o duchach), ale także artykuły publicystyczne oraz krytykę artystyczną i muzyczną. Posiadanie stałych rubryk w prestiżowych pismach, takich jak Saturday Review, Morning Post czy Household Words Charlesa Dickensa (a także w innych tytułach prasowych), potwierdzało jej wysoką pozycję w zdominowanym przez mężczyzn świecie ówczesnej prasy^[6].

Jej twórczość literacka, często zawierająca elementy gotyckie, sensacyjne i melodramatyczne, wyróżniała się na tle epoki staranną konstrukcją i głębią psychologiczną, odróżniając się od typowej literatury popularnej tamtych czasów. Jej pierwszą powieścią była My Brother's Wife (1855), ale prawdziwy sukces przyniosła jej Barbara's History (1864) – utwór poruszający temat bigamii, który ugruntował jej reputację. Ostatnia powieść, Lord Brackenbury (1880), doczekała się wielu wydań (podawano nawet 15)^[6].

W 1860 roku, w odstępie tygodnia, zmarli oboje jej rodzice. Po tej tragedii Amelia zamieszkała z owdowiałą Ellen Drew Braysher. W 1863 roku obie kobiety przeprowadziły się z Londynu do Westbury-on-Trym w pobliżu Bristolu, osiedlając się w posiadłości „The Larches”^[2]. Edwards nawiązywała bliskie relacje z kobietami i podróżowała w towarzystwie przyjaciółek, co w epoce wiktoriańskiej mogło być postrzegane jako niekonwencjonalne. Amelia Edwards zmarła zaledwie kilka miesięcy po śmierci Ellen Drew Braysher w 1892 roku^[6].

Jeszcze przed wielkimi wyprawami Amelia Edwards dużo podróżowała po Francji i Włoszech, co rozbudziło jej pasję do eksploracji^[7]. W 1872 roku wraz z Lucy Renshaw (określaną w dziennikach jako „L”) udała się w Dolomity, region wówczas mało znany brytyjskim turystom^[7][6]. Owocem tej wyprawy była książka podróżnicza Untrodden Peaks and Unfrequented Valleys (1873), którą autorka sama zilustrowała. Opisała w niej trudy podróży w niedostępnym terenie, podkreślając satysfakcję z pokonywania przeszkód, których unikali inni turyści. Książka ta nie tylko spopularyzowała Dolomity wśród angielskich czytelników, ale jest też ceniona za wnikliwe obserwacje etnograficzne i opis ginących tradycji lokalnych, co przyczyniło się do wzrostu zainteresowania turystyką w regionie^[6].

Rok później, w 1873 roku, z powodu wyjątkowo deszczowej pogody podczas pobytu we Francji, Edwards i Renshaw zmieniły plany i udały się do Egiptu. Pod koniec listopada dotarły do Kairu, a w połowie grudnia wyruszyły stamtąd dahabiją „Philae” w górę Nilu. Ich celem było Abu Simbel (w Nubii), gdzie Edwards spędziła blisko trzy tygodnie, dokumentując zabytki i ich stan^[7][6].

Swoje obserwacje zawarła w bogato ilustrowanej własnymi akwarelami książce A Thousand Miles up the Nile (1877). Pozycja ta stała się bestsellerem i ugruntowała pozycję autorki jako znawczyni tematu. Publikacja ta jest uznawana za punkt zwrotny w kobiecej literaturze podróżniczej, ponieważ koncentruje się na badaniach historycznych i archeologii, a także dokumentuje niszczenie zabytków przez turystów i kolekcjonerów^[6].

Podróż uświadomiła Edwards skalę zagrożeń dla egipskiego dziedzictwa. Po powrocie do Anglii porzuciła pisarstwo beletrystyczne na rzecz nauki. W 1882 roku, wspólnie z Reginaldem Stuartem Poole’em z British Museum, współzałożyła Egypt Exploration Fund (obecnie Egypt Exploration Society). Pełniła funkcję honorowego sekretarza fundacji, zajmując się pozyskiwaniem funduszy i promocją działalności badawczej^[6].

Edwards odegrała kluczową rolę w karierze Flindersa Petriego. Przeczytawszy jego wczesną pracę Inductive Metrology, jako jedna z nielicznych dostrzegła geniusz młodego badacza, mimo jego braku formalnego wykształcenia uniwersyteckiego. Stała się jego mentorką i patronką, aktywnie forsując jego kandydaturę w środowisku związanym z British Museum. Wspierała również jego nowoczesne, naukowe metody wykopaliskowe, które kontrastowały z częstymi wówczas praktykami nastawionymi na pozyskiwanie zabytków, a nie ich systematyczną dokumentację^[6][5].

W latach 1889–1890 odbyła wyczerpującą trasę wykładową po Stanach Zjednoczonych, promując egiptologię. Podczas pobytu otrzymała trzy doktoraty honoris causa z uniwersytetów amerykańskich (w tym pierwszy w historii Smith College przyznany kobiecie, 1886). Wygłosiła wówczas ponad 100 wykładów, które stały się podstawą jej ostatniej publikacji naukowej, Pharaohs, Fellahs and Explorers (1891). Intensywna praca w połączeniu z wypadkiem (złamaniem ramienia) w Columbus trwale nadwątliła jej zdrowie. Wysiłek związany z tą misją ratowania nauki negatywnie wpłynął na jej kondycję w ostatnich latach życia^[1][8]. W późniejszych latach jej wpływ na bieżącą działalność Funduszu zmalał, gdy część decyzji zaczęły przejmować inne osoby i komitety. Wspominano później, że Edwards była stopniowo marginalizowana w strukturach organizacji^[6].

• Outlines of English history (1857)
• The History of France (1858)
• The Story of Cervantes (1863)
• A Thousand Miles up the Nile (1877)
• Pharaohs, Fellahs and Explorers (1891) – zbiór wykładów z trasy w USA

• My Brother's Wife (1855)
• The Ladder of Life (1857)
• The Young Marquis (1859)
• Barbara's History (1864)
• Hand and Glove (1865)
• Half a Million of Money (1866)
• Debenham's Vow (1870)
• In the Days of My Youth (1873)
• Lord Brackenbury (1880)

• The Phantom Coach (1864; wyd. pol. Widmowy powóz) – opowiadanie
• The Four-Fifteen Express (1866; wyd. pol. Ekspres 16.15) – opowiadanie
• Miss Carew (1865) – zbiór opowiadań
• Monsieur Maurice, and other stories (1876) – zbiór opowiadań
• A Night on the Borders of the Black Forest (1874) – opowiadanie
• Was It an Illusion? (1881) – opowiadanie

• Ballads (1865) – zbiór poezji
• A Poetry-book of Elder Poets (1878) – antologia
• A Poetry-book of Modern Poets (1879) – antologia

• Sights and Stories: A Holiday Tour Through Northern Belgium (1862)
• Untrodden Peaks and Unfrequented Valleys: A Midsummer Ramble in the Dolomites (1873)

• Manual of Egyptian Archaeology (autorstwa Gastona Maspero)