Analfabetyzm cyfrowy

Grafika ilustrująca analfabetyzm cyfrowy

Analfabetyzm cyfrowy – brak umiejętności obsługi urządzeń komputerowych, internetu i innych technologii cyfrowych. Osoba dotknięta analfabetyzmem cyfrowym nie potrafi korzystać z nowoczesnych narzędzi informacyjnych, co utrudnia jej funkcjonowanie w dzisiejszym, zdominowanym przez technologie społeczeństwie[1][2][3][4].

Analfabetyzm cyfrowy jest przeciwieństwem alfabetyzmu cyfrowego.

Analfabetyzm cyfrowy a analfabetyzm

Główne różnice pomiędzy analfabetyzmem cyfrowym a analfabetyzmem są łatwo zauważalne, ponieważ terminy dotyczą dwóch odmiennych problemów społecznych. Analfabetyzm to brak podstawowych umiejętności czytania, pisania i wykonywania prostych działań matematycznych, ogranicza funkcjonowanie w tradycyjnych formach komunikacji i edukacji, uniemożliwia korzystanie z drukowanych źródeł wiedzy oraz podstawowych form pracy wymagających piśmienności. Analfabetyzm cyfrowy dotyczy nieumiejętności obsługi urządzeń komputerowych, internetu i innych technologii cyfrowych, a także zarządzania informacjami w środowisku cyfrowym, utrudnia funkcjonowanie w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym zdominowanym przez technologie, prowadzi do wykluczenia cyfrowego[1][2][3].

Wykres braku kompetencji cyfrowych w krajach Europy w roku 2023. Opracowanie własne na podstawie danych z Eurostat[5].
Poziom kompetencji cyfrowych dorosłych w Polsce w roku 2024. Opracowanie własne na podstawie danych z digitalpoland[6].

Przyczyny

W większości krajów, w tym w Polsce, analfabetyzm cyfrowy najczęściej dotyka ludzi powyżej 50 roku życia[7], przyczynami tego są:

  • Brak dostępu do technologii w przeszłości. Osoby powyżej 50 lat wychowały się w czasie, gdy komputery i Internet były niedostępne lub ograniczone.
  • Brak edukacji cyfrowej w szkole. W okresie szkolnej edukacji tej grupy nie było możliwości uczenia się obsługi komputerów i korzystania z Internetu, co miało wpływ na ich późniejsze umiejętności cyfrowe
  • Dystansowanie się od świata cyfrowego. Część osób powyżej 50 roku życia wykazuje postawę lekceważenia nowych technologii, nie dostrzega ich znaczenia w codziennym życiu.
  • Brak motywacji do nauki nowych technologii. Wiele osób powyżej 50 roku życia nie dostrzega potrzeby korzystania z Internetu lub nie ma świadomości korzyści płynących z jego używania[8].
  • Strach przed zagrożeniami w Internecie. Lęk przed niebezpieczeństwami związanymi z korzystaniem z Internetu oraz sprzętu cyfrowego[9][10].

Skutki

  • Ograniczony dostęp do informacji i usług: Osoby bez odpowiednich kompetencji cyfrowych mogą mieć trudności z efektywnym wyszukiwaniem, oceną i wykorzystaniem informacji, co ogranicza ich zdolność do nauki, rozwoju zawodowego i rozwiązywania problemów, poszukiwania informacji o towarach czy usługach (robi to tylko 45 proc. Polaków)[11],
  • Brak umiejętności korzystania z e-bankowości: Wśród osób posiadających dostęp do banków internetowych, wiele nie potrafi skutecznie obsługiwać konta online, co zmusza ich do korzystania z tradycyjnych metod, takich jak przelewy w okienkach bankowych.
  • Niskie cyfrowe kompetencje: Niewystarczające umiejętności w zakresie obsługi komputera i internetu ograniczają efektywne wykorzystanie tych narzędzi, co utrudnia zdobywanie informacji, rozwiązywanie problemów i pełne uczestnictwo w życiu cyfrowym.
  • Brak cyfrowego bezpieczeństwa: Niski poziom edukacji w zakresie bezpieczeństwa online prowadzi do zagrożeń związanych z cyberprzestępczością, w tym oszustwami finansowymi i kradzieżą danych osobowych.
  • Niezadowalający poziom edukacji cyfrowej: Młodsze pokolenie, mimo częstego korzystania z internetu, nie posiada wystarczających umiejętności skutecznego wyszukiwania informacji czy tworzenia treści w sieci, co wskazuje na niewystarczającą edukację medialną w zakresie technologii cyfrowych.
  • Wykluczenie społeczne: Osoby niepotrafiące korzystać z nowych technologii, mimo dostępu do internetu, są wykluczone z wielu aspektów życia społecznego, zawodowego i edukacyjnego, co może pogłębiać ich marginalizację[12][13][10].

Społeczne i rządowe przeciwdziałania

Inicjatywy społeczne

  • Fundacja Orange realizuje programy edukacyjne podnoszące kompetencje cyfrowe młodzieży, jak np. „Kompetencje Cyfrowe Młodzieży w Polsce”[12].
  • Fundacja Nowoczesna Polska stworzyła „Katalog kompetencji medialnych i informacyjnych”, który łączy edukację medialną i informacyjną w ramach Europejskich Ram Kwalifikacji[14].
  • Raporty i badania – instytucje takie jak OECD czy London School of Economics przeprowadzają badania, które pomagają zrozumieć skalę problemu oraz wypracować strategie edukacyjne[12].

Inicjatywy rządowe

Przypisy

  1. 1 2 Furmanek 2015 ↓, s. 49–61.
  2. 1 2 Fernando 2022 ↓, s. 1–2.
  3. 1 2 Kinal, Palak 2017 ↓, s. 119–120.
  4. ↑ Waldemar Furmanek, Analfabetyzm cyfrowy wyzwaniem dla dydaktyki informatyki, „Dydaktyka Informatyki”, 10, 2015, s. 49–62, DOI: 10.15584/di.2015.10.6, ISSN 2543-9847 [dostęp 2025-06-06].
  5. ↑ https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_sk_dskl_i21/default/table?lang=en
  6. ↑ https://digitalpoland.org/blog/2024/04/stan-kompetencji-cyfrowych-w-polsce
  7. ↑ Kinal, Palak 2017 ↓, s. 120–121.
  8. ↑ Tomczyk 2010 ↓, s. 60–61.
  9. ↑ Głomb 2019 ↓, s. 41–41.
  10. 1 2 Czerski 2020 ↓, s. 68–70.
  11. ↑ Furmanek 2015 ↓, s. 55.
  12. 1 2 3 4 Furmanek 2015 ↓, s. 54–59.
  13. ↑ Furmanek 2014 ↓, s. 33–34.
  14. ↑ Furmanek 2015 ↓, s. 52–53.

Bibliografia

  • Wojciech Czerski, Rozprawy Społeczne. 2020. s. 68–70.
  • Joey G. Fernando, Sanjiv Kumar Jain: Technoarete Transactions on Application of Information and Communication Technology(ICT) in Education. 2022, s. 1–2.
  • Waldemar Furmanek: Dydaktyka informatyki. 2014, s. 33–34.
  • Waldemar Furmanek: Dydaktyka informatyki. 2015, s. 49–61.
  • Krzysztof Głomb, Maciej Jakubowski, Artur Krawczyk, Tomasz Kulisiewicz, Zdzisław Nowakowski, Arkadiusz Złotnicki, Tomasz Gajderowicz: Kompetencje przyszlosci w czasach cyfrowej dysrupcj. 2019, s. 41–41.
  • Hubert Kawalec, Jarosław Kinal, Krzysztof Lisowski i inni, Przestrzeń społeczna w badaniach naukowych. 2017. s. 120–121.
  • Łukasz Tomczyk: Seniorzy w świecie nowych mediów. 2010, s. 60–61.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.