Andradyt

Andratyt
Ilustracja
Andratyt z okolic Nioro du Sahel w Mali
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

Ca3Fe2[SiO4]3 (krzemian wapnia i żelaza)[1]

Twardość w skali Mohsa

6,5–7,5[1]

Przełam

muszlowy[1], nierówny/nieregularny[2]

Łupliwość

brak[1][3], niewyraźna wg {110}[4]

Pokrój kryształu

dwunastościenny rombowy, dwudziestoczterościenny deltoidowy[1], trapezoidalny, masywny[2]

Układ krystalograficzny

regularny[1][2]

Właściwości mechaniczne

kruchy[1]

Gęstość

3,70–4,10 g/cm³[5][3]

Właściwości optyczne
Barwa

żółta, zielona, brunatna, brunatnoczarna, czerwona; bezbarwny[1], brązowa, brązowoczerwona, czarna, żółtozielona[5][3][2]

Rysa

biała[1]

Połysk

szklisty[1], tłusty[4], diamentowy[3], matowy, żywiczny[2], półdiamentowy[6]

Współczynnik załamania

1,88–1,94[6]

Inne

dyspersja: 0,057[6] anizotropia: zwykle słaba[2]

Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza

9.AD.25[2]

Andradyt z wyspy Serifos na Morzu Egejskim
Melanit, odmiana andradytu

Andradyt – minerał z gromady krzemianów, odmiana granatu. Należy do grupy minerałów stosunkowo rzadkich.

Nazwę nadał mu w 1868 r. James Dwight Dana, na cześć brazylijskiego mineraloga Joségo Bonifáciego de Andrady, który po raz pierwszy opisał ten kamień w 1800 r[7][3]. Okaz o wartości jubilerskiej został znaleziony po raz pierwszy w 1978 r.

Właściwości

Krystalizuje w układzie regularnym. Tworzy kryształy podobne do innych granatów – dwunastościany rombowe lub dwudziestoczterościany deltoidowe[1]. Pospolite są osobniki ksenomorficzne. Występuje w skupieniach ziarnistych, zbitych[1] i w postaci naskorupień[3]. Spotykany jako minerał wrosły czasami też narosły[3][1]. Jest bardzo twardy, kruchy, niełupliwy, przezroczysty do nieprzezroczystego[3][4]. Posiada białą rysę oraz szklisty połysk. Nie rozpuszcza się w kwasach, topi się w płomieniu dmuchawy. Rozpuszczalny w gorącym kwasie solnym[5]. Występuje w wielu odmianach barwnych. Andradyt z grossularem wykazuje nieograniczoną mieszalność. Bogatsze w żelazo granaty wykazują silne właściwości magnetyczne. Licznie występują w nim włókniste inkluzje azbestu w kształcie końskiego ogona. Typowymi zanieczyszczeniami w strukturze są tytan, chrom, glin i magnez[2].

Odmiany

  • demantoid (diamentopodobny połysk) – zielony w odcieniach[3] (zawiera chrom);
  • melanit – czarny, brunatny[3] spotykany też jest ciemnoczerwony (zawiera tytan);
  • schorlomit – czarny ze szklistym połyskiem (zawiera więcej tytanu niż melanit);
  • topazolit – zielonożółty, żółty[3];
  • vulpinit – szarobiały, tworzy skupienia zbite[3];
  • kolofonit – żółtobrunatny[3];

Występowanie

Występuje w kontaktowo zmienionych skałach węglanowych zasobnych w żelazo, w skarnach[3], pojawia się w skałach wapienno-krzemianowych, łupkach chlorytowych, serpentynitach[3][2][6] i rodingitach[8] (demantoid i topazolit), w szczelinach tych skał[1]. Także w skałach magmowych[1] (szczególnie melanit), osadowych i metamorficznych[3]. Znany także z klastycznych osadów jak żwiry i piaski[3]. Towarzyszą mu zazwyczaj kalcyt, kwarc, epidot, wezuwian, grossular, hematyt, willemit, hausmanit, chloryt, hedenbergit, diopsyd, magnetyt i klinochlor[4][2].

Miejsce występowania

Na świecie – Niemcy (Smreczany, Saksonia i Badenia), Austria, Szwajcaria, Rosja – Ural, USA – Arkansas, Grenlandia, Norwegia, Szwecja, Włochy – Alpy Włoskie, Piemont – topazolit, Uganda, Grecja, Francja, Finlandia, Sri Lanka, Iran, Japonia, Madagaskar, Mjanma, Kazachstan, Meksyk, Kongo, Korea Południowa, Namibia, Kanada – Kolumbia Brytyjska[5][8][3][2][6].

Polska – w Kowarach, Miedziance, Nasławicach, Kletnie i Podzamku (skarny)[3] na Dolnym Śląsku[5][4]. Sporadycznie spotykany w Górach i na Pogórzu Izerskim[3][2].

Zastosowanie

  • znaczenie naukowe i kolekcjonerskie[4]
  • Demantoid jest bardzo cenionym kamieniem szlachetnym[4], szczególnie jego jaśniejsze odmiany (wykazują wspaniały ogień).
  • Z melanitu wyrabia się biżuterię żałobną.
  • Mimo że dość poszukiwany w jubilerstwie, zastosowanie jest ograniczone brakiem dobrego surowca. Pozyskiwane kryształy są zazwyczaj niewielkie i często zanieczyszczone. Oszlifowane kamienie zazwyczaj nie przekraczają masy 2–3 karata. Szlifowany jest zwykle fasetkowo[1].
  • stosuje się go wyrobu pierścionków, broszek i wisiorków[1].
  • pospolity surowiec dla przemysłu materiałów ściernych

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 328, ISBN 978-83-7073-816-7.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Andradite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-23] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 34, ISBN 978-83-8293-231-7.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Eligiusz Szełęg, Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 196, ISBN 978-83-7073-816-7.
  5. 1 2 3 4 5 Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 1 stycznia 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9.
  6. 1 2 3 4 5 Andradite [online], Gemdat [dostęp 2025-06-23].
  7. ↑ d’Andrada, Kurze Angabe der Eigenschaften und Kennzeichen einiger neuen Fossilien aus Schweden und Norwegen nebst einigen chemischen Bemerkungen ueber dieselben, „Allgemeines Journal der Chemie”, 4, 1800, s. 28–39 [dostęp 2025-03-26] (niem.).
  8. 1 2 Jan Parafiniuk, Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7.

Bibliografia

  • Walter Szumann: Kamienie szlachetne i ozdobne. Warszawa: Alma-Press, 2004. ISBN 83-7020-324-8.
  • Nikodem Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Alfa, 1986. ISBN 83-7001-030-X.
  • Rupert Hochleitner: Minerały i kryształy. Warszawa: Muza, 1994. ISBN 83-7079-281-2.
  • Olaf Medenbach, Cornelia Sussieck-Fornefeld: Minerały. Warszawa: Bertelsmann Media, 1996. ISBN 83-7129-194-9.
  • Minerały i kamienie szlachetne. Kraków: Horyzont, 2002, seria: Podręczny Leksykon Przyrodniczy. ISBN 83-7311-317-7.
  • Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 poprawione i uzupełnione. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
  • Michał Sachanbiński: Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984. ISBN 83-220-0199-1.
  • Cally Hall: Klejnoty. Kamienie szlachetne i ozdobne. Warszawa: Wiedza i Życie, 1996. ISBN 83-86805-02-1.
  • Guillermo Gold Gormaz, Jordi Jubany Casanovas: Atlas mineralogii. Warszawa: Wiedza i Życie, 1992. ISBN 83-85231-10-2.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.