Andriej Trubieckoj

Andriej Władimirowicz Trubieckoj, ros. Андрей Владимирович Трубецкой (ur. 4 lipca 1920 w Bogorodicku w guberni moskiewskiej, zm. 27 października 2002) – radziecki partyzant pod koniec II wojny światowej, kardiolog, doktor nauk biologicznych, memuarysta.

Pochodził z książęcego rodu Trubeckich^[1]. Był wnukiem znanego filozofa Siergieja Nikołajewicza Trubieckoja i synem pisarza Władimira Siergiejewicza Trubieckoja^[2].

Od 1923 r. jego rodzina mieszkała w Siergijewym Posadzie. W 1934 r. NKWD aresztowało jego ojca i siostrę. Otrzymali oni karę zsyłki do Andiżanu, dokąd udała się reszta rodziny^[3]. W 1937 r. ponownie aresztowano jego ojca i siostrę, którzy następnie zostali rozstrzelani^[1]. Ponadto NKWD aresztowało brata i drugą siostrę, skazanych na karę 10 lat łagrów. W tej sytuacji Trubieckoj z matką w 1938 r. przenieśli się do Samarkandy. Następnie przybył do Moskwy, rozpoczynając zaoczne studia na wydziale fizycznym miejscowego uniwersytetu. W 1939 r. został zmobilizowany do Armii Czerwonej^[1][4].

Po ataku wojsk niemieckich na ZSRR 22 czerwca 1941 r. został ciężko ranny w walkach pod Pskowem, po czym w lipcu tego roku trafił do niewoli^[1]. Leczony w lazarecie w okupowanym Wilnie, został warunkowo wypuszczony na wolność w wyniku interwencji krewnych z rodu Trubeckich. Początkowo przebywał w majątku Apollinarego Chrieptowicza-Butieniewa^[4], którego pierwszą żoną była, nieżyjąca już w tym czasie, Maria Siergiejewna Trubiecka (1888–1934), córka Siergieja Trubieckoja, zatem stryjeczna ciotka Andrieja^[5]. Pracował tam pod nadzorem jako magazynier, gdyż majątek został skonfiskowany przez Niemców i znacjonalizowany na rzecz III Rzeszy^[6].

Zagrożony ponownym uwięzieniem opuścił Szorsy dzięki pomocy krewnych i lokalnych władz litewskich^[6]. Na początku 1943 r. zamieszkał w Królewcu, gdzie dzięki koneksjom rodzinno-towarzyskim^[7] został bibliotekarzem w Instytucie Badań Wschodu przy miejscowym uniwersytecie. Otrzymał możliwość pozostania w Niemczech lub wyjazdu do Francji. Nie skorzystał jednak z tej możliwości, przedostając się potajemnie w 1944 r. w Lasy Augustowskie, gdzie wstąpił do partyzanckiego oddziału AK^[7], a następnie radzieckiego oddziału partyzanckiego „majora Orłowa”, który w rzeczywistości podlegał GRU^[8].

Po odbyciu przeszkolenia zwiadowczo-dywersyjnego na początku 1945 r. powrócił do Armii Czerwonej. Służył jako sierżant w 148 Gwardyjskim Pułku Strzeleckim. Został ranny. Po demobilizacji w 1946 r., powrócił do Moskwy, gdzie tym razem rozpoczął studia na wydziale biologicznym miejscowego uniwersytetu. Poślubił studentkę architektury Jelenę Golicynę^[7], córkę zmarłego w łagrze malarza Władimira Golicyna, przedstawiciela arystokratycznego rodu Golicynów.

W sierpniu 1949 r. został aresztowany przez KGB^[1]. Po procesie skazano go za zdradę ojczyzny w styczniu 1950 r. na karę 10 lat łagrów. Przebywał w Stiepłagu^[9][10]. Pracował w lazarecie obozowym. W styczniu 1955 r. wyszedł na wolność^[1]. Powrócił na studia w Moskwie. W listopadzie 1956 r. został zrehabilitowany. Od 1961 r. kierował laboratorium fizjologicznym w instytucie kardiologii. W kolejnych latach pracował naukowo w Centrum Kardiologicznym Akademii Nauk ZSRR. W 1970 r. otrzymał tytuł doktora nauk biologicznych. Był autorem prac naukowych. W 1996 r. opublikował książkę pt. „Rossija wosprianiet”, zawierającą artykuły członków rodu Trubieckich, zaś w 1997 r. wyszły jego wspomnienia pt. „Puti nieispowiedimy. (ros. Пути неисповедимы; Wospominanija 1939-1955)”^[11][12], w których m.in. wspomina o okrucieństwach Armii Czerwonej w Prusach Wschodnich^[7].

Zmarł 27 października 2002 roku na nowotwór w wieku 83 lat. Został pochowany na Cmentarzu Dołgoprudnieńskim^[13].

• Сергей Шокарев: Тайны российской аристократии. Москва: Олма Медиа Групп, 2008, s. 1–375. ISBN 978-5-373-01599-8. [dostęp 2026-06-28]. (ros.).
• Физиолог А.В. Трубецкой — сержант с невообразимой судьбой и доктор биологических наук. W: Юрий Фёдорович Богданов: Очерки о биологах второй половины XX века. Москва: Товарищество научных изданий КМК, 2012, s. 457–469. ISBN 978-5-87317-806-3. [dostęp 2026-06-28]. (ros.).

• Трубецкой Андрей Владимирович. Воспоминания о ГУЛАГе и их авторы. [dostęp 2026-06-28]. (ros.).
• Chronologia życia Andrieja W. Trubieckiego (ros.)
• Wspomnienia dotyczące Andrieja W. Trubieckiego (ros.)